Wojna psychologiczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Działania psychologiczne)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wojna psychologiczna to system sposobów i metod planowego oddziaływania na poglądy, moralność, postawy narodu przeciwnika w celu spowodowania określonych zmian psychologicznych i ideologicznych, a przez to doprowadzenie do zmiany układu sił politycznych i osłabienia ideologicznego podstaw władzy w danym państwie[1].

Początki[edytuj | edytuj kod]

Wojna została wymyślona na wczesnym etapie pradziejów, była wyraźnie powszechna w czasach neolitu, wnioskując po danych archeologicznych dotyczących rozległych fortyfikacji wczesnych osad i powszechnego istnienia broni[2]. Już wtedy człowiek dostrzegł zalety zastraszania przeciwnika, stosując zasadzki, napaści na wioski, by pokonać przeciwnika bez walki lub zmniejszyć jego opór [3].

Bitwa pod Pelusium w 525 r p.n.e. zakończyła się pokonaniem Egiptu przez Persów i była kamieniem milowym w walce psychologicznej. Prowadzeni przez króla Kambyzesa II, Persowie wtargnęli ze wschodu i wykorzystali szacunek Egipcjan dla kotów, aby obniżyć morale przeciwnika. Najeźdźcy narysowali koty na tarczach, a w pierwszej linii ataku znajdowały się psy, ibisy, owce i koty- wszystkie one były zwierzętami świętymi dla Egipcjan, którzy czcili kociego boga Basteta i nie chcieli zaszkodzić ich świętemu symbolowi[4].

Filip II Macedoński,ojciec Aleksandra III Macedońskiego,był mistrzem wojny psychologicznej. Podczas bitwy przeciw Związkowi Chalkidyckiemu zniszczył miasto Stagirus, co tak wystraszyło mieszkańców pozostałych miast, że poddały się bez oporu. Podczas Bitwy pod Cheroneą w 338 r.p.n.e Filip zastosował dwie strategie walki psychologicznej:najpierw zmęczył ateńskich i tebańskich buntowników, zmuszając ich do czekania w płonącym słońcu. Potem dokonał fałszywego ataku, który przyciągnął ich do powoli wycofującej się linii frontu, która złapała ich w pułapkę[5].

Generał Kartaginy Hannibal Barkas podczas bitwy pod Trebią w 218 r.p.n.e. zwabił siły rzymskie do przejścia przez rzekę Trebia, atakując jazdę numidyjską. Hannibal przygotował zasadzkę po drugiej stronie rzeki. Rzymianie po przeprawie stali się zdezorganizowani, zmęczeni i zmarznięci, co ułatwiło Hanniblowi zwycięstwo. W bitwie o Jezioro Trazymeńskie w 217 r.p.n.e sprowokował Flamininusa do bitwy, wykorzystując jego upartą naturę. Imię Hannibal jest niemal synonimem jego marszu przez Alpy ze słoniami wojennymi, jednak ta próba walki psychologicznej nie powiodła się. Słonie nie były przystosowane do zimnego środowiska, a te, które przeżyły przeprawę, były osłabione i nieskuteczne[6].

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wojna światowa była początkiem współczesnych operacji psychologicznych.Wynikało to w dużej mierze z dostępności masowych środków komunikacji takich jak radio, nowoczesne maszyny drukarskie . Oprócz tego, używano samolotów, specjalnych pocisków artyleryjskich, czy balonów do dostarczenia ulotek do żołnierzy na froncie[7].

Ulotki przeznaczone do obniżania morale sił niemieckich, stworzone przez Wielką Brytanię, przedstawiały m.in: okop z ciałami żołnierzy niemieckich, z podpisem:"Skutki Brytyjskiego ataku", matkę żegnającą ostatniego syna, wezwanego do służby w niemieckim wojsku-pozostali synowie zginęli na froncie, czy zdjęcie lotnicze frontu, ukazujące prawdziwą sytuację[8].

Ciekawą niemiecką techniką propagandową było korzystanie z kin mobilnych, które były wysłane na linię frontu w Niemczech, by zapewnić rozrywkę zmęczonym żołnierzom. Między nadawanymi filmami odtwarzano krótkie kroniki filmowe, które ilustrowały bieżące dla tamtych czasów wydarzenia w proniemieckim świetle[9].

Rządy zaangażowane w wojnę odkryły, że wymagała ona skutecznego użycia propagandy, by wpłynąć na opinię publiczną. Nie wystarczyło już, by armia narodowa była jedyną stroną w konflikcie: cała ludność miała połączyć się w siłę bojową. Narodowe morale zależało od tego, jak szybko zgłoszą się rekruci oraz ile komfortu i spokoju ducha obywatele byli skłonni poświęcić[10].

Plakaty brytyjskie służące do zachęcenia młodzieży do wstąpienia do wojska przedstawiały np. ojca z dwójką dzieci, które pytają się:"Tato, co robiłeś podczas wielkiej wojny?". Ich celem było wywołanie poczucia winy u tych, którzy nie zaangażowali się w wojnę[11].

Plakat "Potrzebuję Ciebie w Armii Stanów Zjednoczonych"

Bardzo dobrze znanym plakatem rekrutacyjnym, stosowanym przez Stany Zjednoczone podczas I i II wojny światowej, był "Wuj Sam", nawołujący do służby w armii.

Kolejnym sposobem było przedstawianie wroga w złym świetle, podając informacje o jego okrucieństwie. Jednym z najlepszych zbiorów opowiadań o zbrodniach, powstałym w czasie wojny, był "Raport Bryce'a" (nazwany na cześć Jamesa Bryce'a, szefa komitetu). Na stronach tego raportu znajdowały się zapisy o prawie każdym okrucieństwie, jakie mógł popełnić niemiecki żołnierz wobec ludności Belgii, m.in. zabijanie lub tortury kobiet i dzieci. Przetłumaczony na 30 języków do roku 1915, "Raport Bryce'a" wzbudził słuszne oburzenie sprzymierzonej ludności i wyraźnie zwiększył rekrutację na rzecz pokonania Niemiec[12].

Niemieckie media dostosowywały narodową mitologię do wojny. To była zdecydowana przewaga w propagandzie nad Brytyjczykami. Chociaż Wielka Brytania była narodem o silnej tradycji literackiej, brakowało epickiej mitologii kulturalnej, takiej jak niemiecka. Mitologia ta w nordyckiej tradycji doskonale nadawała się do celów militarystycznych. Nie powinno dziwić, że wiele niemieckich plakatów wojennych zawierało wizerunki smoków, Walkirii i bohaterów przypominających Siegfrieda. Fragmenty linii Hindenburga miały nawet takie nazwy, jak Siegfried (legendarny heros) i Wotan (ojciec bogów w mitologii niemieckiej)[13].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Operacje psychologiczne były szeroko stosowane przez wszystkie strony podczas II wojny światowej. Do dostarczania informacji używano ulotek, audycji radiowych czy przemówień publicznych. Wystąpienia Adolfa Hitlera obudziły narodową dumę i zrzuciły winę za wszystkie niemieckie problemy na innych. Jego oratorskie techniki dały mu prawdziwie hipnotyczną kontrolę nad niemieckimi masami. Po objęciu przez niego stanowiska dyktatora używano propagandy zarówno do zjednoczenia Niemiec, jak i do zastraszenia ich wrogów[14].

Innowacyjnym sposobem walki psychologicznej była seria lekcji języka angielskiego dla żołnierzy niemieckich, nadawana przez British Broadcasting Corporation (BBC). Sugerowała ona, że w wypadku desantu na brzeg Wielkiej Brytanii, plaże wraz z najeźdźcami zostaną podpalone[15].

Gumowa replika czołgu M4 Sherman

W okresie poprzedzającym inwazję aliancką w Normandii opracowano wiele nowych taktyk w wojnie psychologicznej. Aby zdezorientować przeciwnika, Alianci rozpoczęli Operację Bodyguard, jej ogólnym celem było wprowadzić w błąd niemieckie dowództwo co do dokładnej daty i miejsca inwazji.

Mapa ukazująca wszystkie podrzędne cele Operacji Bodyguard

Operacja Fortitude (ang. „Hart ducha”) była przeprowadzona w ramach Operacji bodyguard[16]. W Anglii powstała sztuczna armia, stworzona z nadmuchiwanych replik pojazdów opancerzonych, nazwana "Grupą Armii Patton", która została przygotowana do uderzenia przez kanał La Manche na 15. Armię Pancerną, broniącą Pas de Calais. Ten podstęp przekonał niemieckich strategów, że napaść aliantów zostanie zainicjowana w Pas de Calais przez armię pod dowództwem generała broni George'a S. Pattona. W rezultacie największa koncentracja niemieckiej potęgi bojowej we Francji została tam umieszczona. Hitler był przekonany, że lądowanie w Normandii było tylko wstępem do prawdziwej inwazji, dlatego nie zezwolił na przemieszczenie 15. Armii Pancernej, przez co ta czekała 7 tygodni na atak Grupy Armii Patton, który nigdy nie nadszedł[17].

Wojna psychologiczna opierała się także na wystrzaszeniu przeciwnika podczas walki. Junkers Ju-87 Stuka, niemiecki bombowiec nurkujący, był wyposażony w syreny, których dźwięk narastał wraz z prędkością. Do bomb doczepiano także małe gwizdki, przez co dźwięk ataku tego bombowca był powszechnie rozpoznawalny, a jego celem było wywołanie paniki wśród wroga[18].

Nie zawsze dźwięk był celem konstruktorów. Oto przykłady broni o przerażającym brzmieniu:

Karabin MG 42 miał dużo wyższą szybkostrzelność (ok.1200 strz/min) w porównaniu do innych powszechnie używanych karabinów maszynowych, przez co zyskał przezwisko "Hitler's buzz saw"(piła Hitlera) ze względu na charakterystyczny dźwięk. Amerykańskie wojsko stworzyło filmy szkoleniowe pomagające rozpoznać żołnierzom MG 42 po dźwięku wystrzału oraz zalecało szturm podczas wymiany przez przeciwnika lufy lub wyczerpania się jego amunicji[19].

Fieseler Fi 103 – popularnie zwany V-1, (niem. Vergeltungswaffe-1, broń odwetowa nr 1) – niemiecki pocisk manewrujący z okresu II wojny światowej, który był napędzany przez silnik pulsacyjny. Jego donośny odgłos bzyczenia był słyszalny przez mieszkańców atakowanych miast, informując o nadchodzącym niebezpieczeństwie. Chwilę przed uderzeniem silnik wyłączał się, i bomba szybowała do celu. Szacunkowo 35 000 pocisków zostało wyprodukowanych do końca wojny, ok.9000 wystrzelono na Anglię,a na Belgię ponad 6500[20].

Wyrzutnia rakiet Katiusza charakteryzowała się niską celnością, jednak dzięki koncentracji ostrzału na niewielkiej powierzchni była efektywną bronią. Podczas jednej salwy brygada artylerii rakietowej mogła wystrzelić aż 1152 rakiety. Podczas odpalenia każda z nich wydawała charakterystyczny świst, przez co Niemcy nazywali tę wyrzutnię "Organami Stalina"[21].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. wojna psychologiczna - definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2018-02-09] (pol.).
  2. History: Warfare in prehistory, culture-of-peace.info [dostęp 2018-02-09].
  3. http://faculty.uml.edu/ethan_spanier/Teaching/documents/WarfareintheNeolithic.pdf
  4. 10 Ancient Psychological Warfare Tactics - Listverse, listverse.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  5. 10 Ancient Psychological Warfare Tactics - Listverse, listverse.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  6. 10 Ancient Psychological Warfare Tactics - Listverse, listverse.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  7. http://www.psywarrior.com/WWIAllies.html
  8. http://www.psywarrior.com/WWIAllies.html
  9. The Battle for the Mind: German and British Propaganda in the First World War | Quadrivium, quadri.wordpress.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  10. The Battle for the Mind: German and British Propaganda in the First World War | Quadrivium, quadri.wordpress.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  11. The Battle for the Mind: German and British Propaganda in the First World War | Quadrivium, quadri.wordpress.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  12. The Battle for the Mind: German and British Propaganda in the First World War | Quadrivium, quadri.wordpress.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  13. The Battle for the Mind: German and British Propaganda in the First World War | Quadrivium, quadri.wordpress.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  14. History of PSYOP, www.psywarrior.com [dostęp 2018-02-09].
  15. History of PSYOP, www.psywarrior.com [dostęp 2018-02-09].
  16. Preparations for the Normandy Landing - D-Day, www.dday-overlord.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).
  17. History of PSYOP, www.psywarrior.com [dostęp 2018-02-09].
  18. samolotypolskie.pl - Junkers Ju-87 "Stuka", www.samolotypolskie.pl [dostęp 2018-02-09] (pol.).
  19. MG 42 Machine Gun | World War II Database, ww2db.com [dostęp 2018-02-09].
  20. http://www.kheichhorn.de/html/body_fieseler_v1.html
  21. Greatest World War II Weapons : The Fearsome Katyusha Rocket Launcher – Defencyclopedia, defencyclopedia.com [dostęp 2018-02-09] (ang.).