Dzieżka pomarańczowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dzieżka pomarańczowa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa kustrzebniaki
Rząd kustrzebkowce
Rodzina Pyronemataceae
Rodzaj dzieżka
Gatunek dzieżka pomarańczowa
Nazwa systematyczna
Aleuria aurantia (Pers.) Fuckel
Jb. nassau. Ver. Naturk. 23-24: 325 (1870)
Pojedynczy owocnik
Zewnętrzna strona owocnika

Dzieżka pomarańczowa (Aleuria aurantia (Pers.) Fuckel)gatunek grzybów z rodziny Pyronemataceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Aleuria, Pyronemataceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1800 r. Persoon nadając mu nazwę Peziza aurantia. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1870 r. Fuckel, przenosząc go do rodzaju Aleuria[1].

Niektóre synonimy nazwy naukowej[2]:

  • Helvella coccinea Bolton 1790
  • Peziza aurantia Pers. 1800
  • Peziza aurantia var. stipitata W. Phillips 1887
  • Peziza coccinea Huds., Fl. Angl. 1778
  • Scodellina aurantia (Pers.) Gray 1821

Nazwa polska według A. Chmiel[3].

Morfologia[edytuj]

Owocnik

Średnica 2-10 cm. U młodych osobników niemal kulisty, później miskowaty o powyginanych brzegach, u starszych niemal płaski, okrągławy, płatowato powyginany i o pofalowanych brzegach. Trzonu brak. Wewnętrzna warstwa rodzajna, w której powstają zarodniki jest gładka, w kolorze od żółtoczerwonego przez pomarańczowy do cynobrązowoczerwonego, strona zewnętrzna jest delikatnie aksamitna, w kolorze od białawego do bladożółtoochrowego[4].

Miąższ

Bardzo cienki, kruchy i wodnisty. Ma białosiwy kolor, smak i zapach słaby, po rozdrobnieniu zapach jest przyjemny[4].

Zarodniki

Bezbarwne, podłużnie eliptyczne, pokryte siateczkowatą ornamentacją. Rozmiary: 16-24 × 8-12 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Dzieżka pomarańczowa jest rozprzestrzeniona na całym świecie. Występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, ale jest na należących do Antarktyki wyspach Szetlandy Południowe i Orkady Południowe. Występuje także na wielu wyspach wszystkich oceanów. W Europie na północy występuje po Islandię i archipelag Svalbard[6] i jest pospolita[7].

Owocniki pojawiają się od późnego lata do jesieni, zazwyczaj grupowo, często bardzo licznie, na ziemi, głównie na otwartych, nasłonecznionych miejscach. Najczęściej rośnie na drogach leśnych i ich obrzeżach, w przykopach i rowach, na wypaleniskach. Spotkać ją można zarówno w lesie i w zaroślach, jak w parku, na cmentarzu, w ogrodzie między trawami[4]. Unika gleb wapiennych, preferuje natomiast gleby gliniaste i piaszczyste, często na przykład jest pierwszym organizmem, który pojawia się masowo na naniesionych po powodzi przez rzeki i potoki zwałach piasku i ziemi[8].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof, grzyb jadalny ale pozbawiony smaku. Bywa wykorzystywany do ozdabiania potraw[7].

Gatunki podobne[edytuj]

  • czarka austriacka (Sarcoscypha austriaca) ma intensywniejszy kolor (szkarłatnoczerwony) i rośnie tylko wczesną wiosną[4].
  • czarnorzęska szczecinkowata (Melastiza chateri) jest mniejsza i ma czarno nakrapiany brzeg owocnika[8].
  • kielonka błyszcząca (Caloscypha fulgens) ma owocnik pomarańczowożółty, o szarym za młodu, później pomarańczowym wnętrzu miseczki, a na zewnątrz delikatnie ziarnistym. Wyrasta wczesną wiosną w górskich lasach iglastych[9].
  • poduszeczka pomarańczowa (Pulvinula constellatio) ma owocniki krążkowate lub poduszeczkowate[5].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-09-01].
  3. Maria Alicja Chmiel: Checklist of Polish Larger Ascomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 978-83-89648-46-4.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  9. Edmund Garnweidner, Hertha Garnweidner, Alicja Borowska, Alina Skirgiełło: Grzyby : przewodnik do poznawania i oznaczania grzybów Europy Środkowej. Warszawa: MUZA SA, 2006. ISBN 83-7319-976-4.