Dzięcioł obrożny
Celeus torquatus[1] | |||
(Boddaert, 1783) | |||
![]() Samiec | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
dzięcioł obrożny | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() |
Dzięcioł obrożny[3][4] (Celeus torquatus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzięciołowatych (Picidae). W trzech podgatunkach zamieszkuje Amerykę Południową, głównie Amazonię. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN podgatunki te traktowane są jako osobne gatunki i każdemu z nich przyznano inną kategorię zagrożenia.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Pierwszy naukowy opis gatunku, pod francuską nazwą Le pic a cravate noire, znalazł się w 13. tomie monumentalnego dzieła Histoire naturelle, générale et particulière autorstwa Georges’a-Louisa Leclerca de Buffona, wydanym w 1780 roku[5]. Jako miejsce typowe autor wskazał Kajennę (obecnie w Gujanie Francuskiej)[5]. Publikacji towarzyszył jeden z tomów atlasu Planches enluminées d'histoire naturelle przygotowywanego pod nadzorem Edme-Louisa Daubentona; zamieszczono w nim tablicę barwną nr 863 przedstawiającą dzięcioła obrożnego, której autorem był François-Nicolas Martinet; pod rysunkiem podano tylko francuską nazwę gatunku oraz informację, że pochodzi on z Kajenny[6]. Nazwę Picus torquatus, zgodną z zasadami nazewnictwa binominalnego, przydzielił gatunkowi Pieter Boddaert w 1783 roku na łamach Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton : avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés[7][8]. Obecnie gatunek umieszczany jest w rodzaju Celeus[3][9].
Podgatunki
[edytuj | edytuj kod]Zwykle wyróżnia się trzy podgatunki C. torquatus[9][10]:
- C. t. torquatus (Boddaert, 1783) – dzięcioł obrożny[3]
- C. t. occidentalis (Hargitt, 1889) – dzięcioł pręgowany[3]
- C. t. tinnunculus (Wagler, 1829) – dzięcioł czarnopierśny[3]
Na liście ptaków opracowywanej we współpracy BirdLife International z autorami Handbook of the Birds of the World (wersja 5. z grudnia 2020) taksony te traktowane są jako odrębne gatunki. Systematykę w oparciu o tę listę stosuje Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN)[11].
Opisano też nieuznawane obecnie podgatunki: pieterroyensi (zsynonimizowany z podgatunkiem nominatywnym) oraz angustus (uznany za synonim podgatunku occidentalis)[10].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Średniej wielkości dzięcioł o dość długim, prostym, zakończonym dłutowato dziobie, dosyć szerokim u nasady, w kolorze szarym lub od żółtoszarego do oliwkowobrązowego. Tęczówki czerwone, czerwonobrązowe lub brązowe, wokół oka naga, szara skóra. Nogi silne, ciemnoszare. Pióra głowy tworzą charakterystyczny czub. Głowa w kolorze cynamonowym. Samce mają ciemnoczerwoną plamę na pasku policzkowym, która nie występuje u samic. Podbródek i gardło w tym samym kolorze co cała głowa. Szyja i górna część piersi czarne. Górne pokrywy skrzydeł i grzbiet w kolorze kasztanowocynamonowym, czasami z widocznymi czarnymi brzegami lotek. Ogon rdzawy, w tylnej części lekko prążkowany, a końcówki sterówek czarne. Brzuch, boki i dolna część piersi u C. t. torquatus jednolite cynamonowożółte, u pozostałych dwóch podgatunków białe w czarne prążki, dodatkowo u C. t. occidentalis na górnych pokrywach skrzydeł występują czarne prążki[10][14].
Długość ciała 26–28 cm, masa ciała C. t. torquatus 107–124 g, C. t. occidentalis 134 g[10][14].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Dzięcioł obrożny występuje w Ameryce Południowej, głównie w dorzeczu Amazonki. Zamieszkuje zazwyczaj tereny od 100 do 500 m n.p.m. (w Peru do 725 m n.p.m.[10][14]; C. t. tinnunculus występuje od poziomu morza[15]). Jest gatunkiem osiadłym[10][14]. Poszczególne podgatunki występują[10][14]:
- C. t. torquatus – w północno-wschodniej Wenezueli w stanach Delta Amacuro i Monagas, w regionie Gujana oraz w północnej brazylijskiej Amazonii (od Rio Branco na wschód po stan Pará i zachodnią część stanu Maranhão),
- C. t. occidentalis – w północno-wschodnim Ekwadorze, południowo-wschodniej Kolumbii, w zachodniej i środkowej części brazylijskiej Amazonii po południową Wenezuelę oraz na południe po wschodnie Peru i północną Boliwię,
- C. t. tinnunculus – jest podgatunkiem endemicznym dla lasu atlantyckiego we wschodniej Brazylii.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Jego głównym habitatem są wysokie lasy deszczowe. Pojawia się także w lasach wtórnych oraz na terenach bardziej otwartych – na skrajach lasów. Żeruje głównie w pojedynkę lub w parach, czasami występuje w niewielkich grupach do 5 osobników, często dołącza do stad mieszanych. Odżywia się głównie mrówkami i nasionami, ale w jego diecie występują także termity i owoce[10][14].
Rozmnażanie
[edytuj | edytuj kod]C. t. tinnunculus był zaobserwowany na wysokości około 15 m w trakcie budowy gniazda. Brak dalszych informacji na ten temat[10].
Status
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN od 2014 roku podgatunki dzięcioła obrożnego traktowane są jako osobne gatunki i klasyfikowane następująco:
- C. (t.) torquatus – dzięcioł obrożny – gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened); liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako rzadki; zagraża mu utrata siedlisk wskutek wylesiania[16][2].
- C. (t.) occidentalis – dzięcioł pręgowany – gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); trend liczebności spadkowy ze względu na wylesianie[17].
- C. (t.) tinnunculus – dzięcioł czarnopierśny – gatunek narażony (VU, Vulnerable); liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako rzadki; trend liczebności jest spadkowy ze względu na postępującą utratę i degradację siedlisk[15].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Celeus torquatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Celeus torquatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Picidae Leach, 1820 - dzięciołowate - Woodpeckers (wersja: 2020-09-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-11-15].
- ↑ P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 185, 1999.
- ↑ a b Georges-Louis Leclerc: Histoire Naturelle des Oiseau. T. 13. Paryż: De L'Imprimerie Royale, 1780, s. 53–54. (fr.).
- ↑ Buffon, Georges-Louis Leclerc de; Martinet, François-Nicolas; Daubenton, Edme-Louis; Daubenton, Louis-Jean-Marie: Planches enluminées d'histoire naturelle. T. 9. Paris: 1765–1783, s. tabl. 863.
- ↑ Denis Lepage: Ringed Woodpecker Celeus torquatus – synonyms. Avibase. [dostęp 2021-11-28]. (ang.).
- ↑ Pieter Boddaert, Edme-Louis Daubenton: Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton : avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés. Utrecht: 1783, s. 52. (fr.).
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Woodpeckers. IOC World Bird List (v11.2). [dostęp 2021-11-15]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i J. del Hoyo, H. Winkler, D. Christie, N. Collar, G. M. Kirwan & C. J. Sharpe: Ringed Woodpecker (Celeus torquatus), version 1.0. [w:] Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie & E. de Juana, Editors) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2021-11-27]. (ang.).
- ↑ Handbook of the Birds of the World and BirdLife International , Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 5 [online], grudzień 2020 [dostęp 2021-11-28] .
- ↑ James A. Jobling: The Key to Scientific Names. [w:] Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021. (ang.).
- ↑ James A. Jobling: The Key to Scientific Names. [w:] Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021. (ang.).
- ↑ a b c d e f Josep del Hoyo, Andrew Elliott & Jordi Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 7: Jacamars to Woodpeckers. Barcelona: Lynx Edicions, 2002, s. 523. ISBN 84-87334-37-7. (ang.).
- ↑ a b Celeus tinnunculus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-11-28] (ang.).
- ↑ Species factsheet: Celeus torquatus. BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-11-28]. (ang.).
- ↑ Celeus occidentalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-11-28] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Nagrania głosów. [w:] xeno-canto [on-line].