Erebus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy wulkanu. Zobacz też: Erebus (Ereb) – postać mitologiczna.
Erebus
Erebus
Terytorium  Antarktyka
Położenie Wyspa Rossa
Pasmo Wyspa Rossa
Wysokość 3794 m n.p.m.
Wybitność 3794[1] m
Pierwsze wejście 1908
Edgeworth David
• zimowe 1995
Dane wulkanu
Rok erupcji 2014
Typ wulkanu stratowulkan
Aktywność czynny
Położenie na mapie Antarktyki
Mapa lokalizacyjna Antarktyki
Erebus
Erebus
Ziemia 77°31′47″S 167°09′12″E/-77,529722 167,153333

Erebus – czynny wulkan u wybrzeża Antarktydy Wschodniej, na Wyspie Rossa (Morze Rossa) o wysokości około 3794 m n.p.m.[2]. Jest to najbardziej aktywny wulkan w Antarktyce, ostatnio do jego erupcji doszło w 2014 roku.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Mapa Wyspy Rossa
Zdjęcie satelitarne wulkanu z widocznym jeziorem lawowym

Erebus to duży stratowulkan pokryty przez lodowce, największy z wulkanów tworzących Wyspę Rossa u wybrzeża Ziemi Wiktorii (pozostałe to wygasłe Mount Terror i Mount Bird). Wulkan zaczął się formować około 1,3 miliona lat temu (plejstocen)[3]. Fonolitowy stożek wulkanu zmodyfikowało powstanie jednej lub dwóch generacji kalder, z których najmłodsza, późnoplejstoceńska, sięga do wysokości 3200 m n.p.m. Wznosi się w niej najmłodszy stożek, zwieńczony eliptycznym kraterem o wymiarach 500 × 600 m. Krater ma głębokość 110 m, znajduje się w nim wewnętrzny krater o średnicy 250 m, zawierający na dnie stałe jezioro lawowe, jedno z czterech istniejących na Ziemi[2].

Aktywność wulkaniczna Erebusa jest znana od 1841 roku, kiedy to wulkan został odkryty. Jest ona stale obserwowana od 1972 roku, przeważnie przejawia się w istnieniu jeziora lawowego i małych erupcjach, od czasu do czasu zdarzają się erupcje strombolijskie wyrzucające bomby wulkaniczne[2].

Prócz wulkanizmu, Erebus przejawia także związaną z nim aktywność geotermalną, na jego zboczach istnieją fumarole, których wyziewy zamarzają w zimnym antarktycznym powietrzu, tworząc wieże lodowe osiągające 10 m wysokości[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1841 roku odkrył go szkocki badacz James Clark Ross. Nazwa wulkanu pochodzi od jednego ze statków odkrywcy o nazwie HMS Erebus[3][4].

W 1908 roku grupa dowodzona przez Edgewortha Davida z Ekspedycji „Nimroda” jako pierwsza zdobyła szczyt Erebusa[5].

W grudniu 1912 roku górę badała Ekspedycja Terra Nova pod dowództwem Scotta. Członkowie wyprawy sporządzili mapy i pobrali próbki geologiczne. Dwa obozy tej wyprawy znajdują się na liście historycznych miejsc i pomników Antarktydy (nr 89 i 90)[6].

W 1979 roku na wulkanie miała miejsce katastrofa lotu Air New Zealand 901. Samolot podczas bardzo złej widoczności rozbił się na zboczu Erebusa. Śmierć poniosło 257 osób znajdujących się na pokładzie. Na liście historycznych miejsc i pomników Antarktydy znajduje się stalowy krzyż, upamiętniający tę katastrofę (nr 73)[6].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Aktywny geotermicznie obszar Tramway Ridge, położony 1,5 km na północny wschód od głównego krateru, był objęty ochroną jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki nr 130 (Tramway Ridge) o powierzchni 4 hektarów[7]. W 2014 roku zatwierdzono nowy plan ochrony przyrody; obszar Tramway Ridge został włączony w skład nowego Szczególnie Chronionego Obszaru Antarktyki nr 175 (High Altitude Geothermal sites of the Ross Sea region). Obejmuje on również fragmenty szczytów wulkanów Mount Melbourne i Mount Rittmann, gdzie także występuje aktywność geotermalna[8]. Prócz regionu Morza Rossa, jedynym miejscem na Antarktydzie w którym stwierdzono aktywność geotermiczną na dużej wysokości, jest szczyt Mount Berlin[9].

Obszar Tramway Ridge, dzięki podwyższonej temperaturze gruntu (do 75 °C na głębokości 4 cm) i dostępności ciekłej wody pozwala na istnienie nietypowych społeczności mikroorganizmów, a około 16% chronionego obszaru porasta widoczna roślinność. Wstęp do północnej części chronionego obszaru jest zabroniony[9].

Przypisy

  1. Antarctica Ultra-Prominences (ang.). Peaklist, 1988. [dostęp 2015-07-09].
  2. 2,0 2,1 2,2 Erebus (ang.). W: Global Volcanism Program [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2015-07-09].
  3. 3,0 3,1 3,2 Olivia Judson. Antarctica’s Mount Erebus. „National Geographic”, lipiec 2012 (ang.). 
  4. Mount Erebus. W: Geographic Names Information System [on-line]. United States Geological Survey. [dostęp 2015-07-09].
  5. Sir Tannatt Edgeworth David (known as ‘The Prof’ or ‘The Professor’) (1858–1934). Australian Antarctic Division, 2011-09-30. [dostęp 2015-07-09].
  6. 6,0 6,1 List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2013) (ang.). Secretariat of the Antarctic Treaty, 2013. [dostęp 2015-07-09].
  7. Management Plan for Antarctic Specially Protected Area No. 130: Tramway Ridge, Mt. Erebus, Ross Island. National Science Foundation. [dostęp 2015-07-09].
  8. Measure 13 (2014) - ATCM XXXVII - CEP XVII, Brasilia (ang. • hiszp. • niem. • ros.). Antarctic Treaty Secretariat. [dostęp 2015-07-09].
  9. 9,0 9,1 Management Plan for Antarctic Specially Protected Area No. 175: High Altitude Geothermal sites of the Ross Sea region. Antarctic Treaty Secretariat, 2014. [dostęp 2015-07-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]