Weddelka antarktyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Foka Weddella)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Weddelka antarktyczna
Leptonychotes weddellii[1]
(Lesson, 1826)
Weddelka antarktyczna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
(bez rangi) płetwonogie
Rodzina fokowate
Rodzaj Leptonychotes
Gill, 1872
Gatunek weddelka antarktyczna
Synonimy
  • Otaria weddellii Lesson, 1826[2]
  • Leptonychotes weddellii Allen, 1880[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Weddelka antarktyczna[a], foka Weddella[4], weddelka arktyczna[5] (Leptonychotes weddellii) – gatunek drapieżnego ssaka morskiego z rodziny fokowatych (Phocidae). Żyje w morzach Antarktyki i na południowych wyspach subpolarnych. Niekiedy potrafi zawędrować aż po Australię, Nową Zelandię, czy też Amerykę Południową[6]. Spotykana dosyć często, w 1984 oszacowano liczebność fok Weddela na 800 tysięcy osobników[7].

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1826 roku francuski przyrodnik René Lesson, nadając mu nazwę Otaria weddellii[8]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Lesson wskazał wybrzeża Orkadów Południowych[8]. Jedyny przedstawiciel rodzaju weddelka[5] (Leptonychotes) utworzonego w 1874 roku przez amerykańskiego teriologa Theodora Gilla[9].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa: gr. λεπτος leptos – delikatny; ονυξ onux, ονυχος onukhos – pazur[10]. Epitet gatunkowy jest eponimem honorującym Jamesa Weddella (1787–1834), agielskiego żeglarza który dowodził wyprawą która odkryła Orkady Południowe[8].

Opis[edytuj]

Fokowate przystosowane są do życia w środowisku wodnym. Łatwo pokonują opór wody dzięki opływowemu kształtowi ciała oraz kończynom przekształconym w płetwy, których palce połączone są błoną pławną. Dodatkowym przystosowaniem jest kręgosłup zdolny do poruszania się we wszystkich kierunkach[7]. Nurkowanie ułatwia im brak pustych przestrzeni, takich jak zatoki czaszkowe, w których niezrównoważone ciśnienie mogłoby powodować pęknięcia naczyń. Nurkowanie wspomaga również elastyczna klatka piersiowa, mała objętość płuc oraz wyjątkowo duża śledziona[11]. Znoszenie niskich temperatur ułatwiają im duże rozmiary i gruba warstwa izolacyjna wypełniona tranem[12].

Średnia długość życia tego gatunku wynosi 17 lat[13].

Umaszczenie[edytuj]

Weddelka antarktyczna charakteryzuje się czarnymi barkami i głową, a także ciemnożółtym lub brunatnym grzbietem. Jego boki są jaśniejsze i pokryte podłużnymi ciemnymi plamami. W ciągu roku ubarwienie futra zmienia się, tuż po linieniu jest najciemniejsze, zaś z biegiem czasu jaśnieje. Młode po urodzeniu są jasnoszare, ale już po 3–4 tygodniach linieją i zmieniają ubarwienie[14].

Masa i wielkość[edytuj]

Masa młodych po urodzeniu dochodzi do 34 kg[14]. Dorosłe samce osiągają do 3 m długości, a ich masa ciała nie przekracza zwykle 500 kg. Samice są nieco większe, mierzą do 3,3 m i osiągają ciężar ciała do 600 kg. Samce mają grubszą szyję oraz szerszą głowę i pysk od samic[15].

Występowanie[edytuj]

Weddelka antarktyczna cały rok spędza w strefie przybrzeżnej, w okolicach Antarktydy. Czasami odbywa dalekie wędrówki po Australię, Nową Zelandię i Amerykę Południową, jednak nie robi tego regularnie. Preferuje siedliska w strefie szybkiego płynięcia lodu niż na lodzie dryfującym[16]. Takie położenie terytorium pozawala na korzystanie z wodnych dóbr pokarmowych przez cały rok oraz na ochronę młodych przed atakiem ze strony orek i lampartów morskich[7]. Samce bronią swoich terytoriów w pobliżu otworów oddechowych[17].

Odżywianie[edytuj]

Gatunek ten odżywia się głównie rybami. W jego diecie znajduje się m.in. ryba Pleurogramma antarcticum. Foki Weddella najczęściej nurkują na głębokość 200–400 m, gdyż na niej głównie występują P. antarcticum. Potrafią spędzić nawet kilkadziesiąt minut na głębokości dochodzącej do 500 m[14]. Drugim ważnym składnikiem ich diety są głowonogi[7]. Aktywne dorosłe osobniki spożywają 50 kg pożywienia dziennie, wypoczywającym wystarcza 10 kg[18].

Rozród[edytuj]

Foki te zwykle żyją pojedynczo, w grupy zbierają się tylko w czasie rozrodu[14]. Samice tego gatunku osiągają dojrzałość płciową powyżej 3 roku życia, samce zaś między 4 a 6 rokiem[17]. Zapłodnienie odbywa się tuż przed usamodzielnieniem się młodych (przełom listopada i grudnia). Ciąża trwa 9–10 miesięcy[14]. Narodziny przypadają na okres od września do listopada[7]. Poród trwa do kilku minut. Młode foki zaczynają pływać po około 2 tygodniach. Potrafią wtedy wstrzymać oddech na 5 minut i zanurkować do głębokości nawet 100 m[18]. Samice opiekują się młodymi przez 6–7 tygodni[19], opuszczają je, gdy są one zdolne do samodzielnego polowania oraz posiadają odpowiednio grubą warstwę izolacyjną, aby przetrwać w zimnej temperaturze[20].

Znaczenie w ochronie środowiska i gospodarce[edytuj]

Jest to gatunek najmniejszej troski[7]. Dane wskazują, że jego populacja jest względnie stabilna. Lekkie wahania obserwuje się na przełomie lipca i sierpnia. Zmienność ta jest prawdopodobnie spowodowana imigracją zwierząt urodzonych poza obszarem badań[13]. Foki Weddella są chronione na mocy Konwencji o ochronie fok antarktycznych oraz Konwencji o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki[21].

W latach ‘70 i ‘80 mieszkańcy stacji w McMurdo polowali na foki Weddella, aby używać ich jako pokarm dla psów podczas zimy. Obecnie nie obserwuje się intensywnych polowań na ten gatunek[21].

Aktualne kierunki badań[edytuj]

Badania nad opisywanym gatunkiem dotyczą głównie wyjaśnienia jakie fizjologiczne i behawioralne przystosowania organizmu wpływają na możliwość nurkowania przez długi czas na dużych głębokościach[22].

Uwagi

Przypisy

  1. Leptonychotes weddellii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Ian Stirling. Leptonychotes weddellii. „Mammalian Species”. 6, s. 1-5, 1971 (ang.). 
  3. Gelatt, T. & Southwell, C. (IUCN SSC Pinniped Specialist Group) 2008, Leptonychotes weddellii [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.1 [dostęp 2015-07-14] (ang.).
  4. Zmiany w populacjach ptaków i ssaków płetwonogich Antarktyki Zachodniej. "Kosmos - Problemy nauk biologicznych". 62 (3), s.393-400, 2013. ISSN 0023-4249
  5. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  6. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Leptonychotes weddellii. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 22 września 2009]
  7. a b c d e f K. Salwicka, Ekosystemy polarne. Kosmos – Problemy nauk biologicznych. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika 47(241): 557, 560, 1998.
  8. a b c R.-P. Lesson. Sur le phoque léopard de mer (Sea Leopard) des Orcades australes. „Bulletin des Sciences Naturelles et de Géologie”. 7, s. 437, 1826 (fr.). 
  9. T.N. Gill. Arrangement of the Families of Mammals; with Analytical Tables. „Smithsonian Miscellaneous Collections”. 11, s. 70, 1874 (ang.). 
  10. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 372, seria: North American Fauna. (ang.)
  11. Zapol W.M., 1987. Diving adaptations of the Weddell seal. Scientific American 256(6): 100-105.
  12. Jerzymanowski A., 2001. Geny i życie - niepokoje współczesnego biologia. Prószyński i S-ka. Warszawa, s. 31
  13. a b Cameron M. F., Siniff D.F., 2004. Age-specific survival, abundance, and immigration rates of a Weddell seal (Leptonychotes weddellii) population in McMurdo Sound, Antarctica. Canadian Journal of Zoology 82(4): 601–615.
  14. a b c d e Kowalski K., Krzanowski A., Kubiak H., Rzebik-Kowalska B., Sych L., 1973. Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wiedza Powszechna. Warszawa, s. 82-83.
  15. Curtis C., Karl S. A., Stewart B. S., 2007. Sexing Pinnipeds with ZFX and ZFY Loci. Journal of Heredity 98(3): 280–285.
  16. Curtis C., Karl S. A., Stewart B. S., 2009. Pleistocene population expansions of Antarctic seals. Molecular Ecology 18(10): 2112–2121.
  17. a b Hammill M.O., 2008. Earless Seals (Phocidae). In: Perrin W.F., Würsig B., Thewissen J.G.M. (eds). Encyclopedia of Marine Mammals Second Edition. Elsevier. Galveston, San Diego, Rootstown: 343-347.
  18. a b Westerskov, K.,1997. Seals of the blizzard: The Weddell Seals of Antarctica. Omnibus Books. Adelaide.
  19. Crocker D.E., Costa D.P., 2008. Pinniped Philosophy. In: Perrin W.F., Würsig B., Thewissen J.G.M. (eds). Encyclopedia of Marine Mammals Second Edition. Elsevier. Galveston, San Diego, Rootstown: 874.
  20. Fyler C. A., Reeder T. W., Berta A., Antonelis G., Aguilar A., Androukaki E., 2005. Historical biogeography and phylogeny of monachine seals (Pinnipedia: Phocidae) based on mitochondrial and nuclear DNA data. Journal of Biogeography 32(7): 1267–1279.
  21. a b Odell D.K., 2008. Sirenian History. In: In: Perrin W.F., Würsig B., Thewissen J.G.M. (eds). Encyclopedia of Marine Mammals Second Edition. Elsevier. Galveston, San Diego, Rootstown: 1219.
  22. Davis R.W., Fuiman L.A., Madden K.M, Williams T.M., 2014. Weddell seal foraging dives: comparison of free-ranging and isolated-hole paradigms 27(1): 57-68.