Weddelka arktyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Weddelka arktyczna
Leptonychotes weddellii[1]
(Lesson, 1826)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
(bez rangi) płetwonogie
Rodzina fokowate
Rodzaj Leptonychotes
Gill, 1872
Gatunek weddelka arktyczna
Synonimy
  • Otaria weddellii Lesson, 1826[2]
  • Leptonychotes weddellii Allen, 1880[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Weddelka arktyczna[4][5], foka Weddella[6] (Leptonychotes weddellii) – gatunek drapieżnego ssaka morskiego z rodziny fokowatych (Phocidae). Żyje w morzach Antarktyki i na południowych wyspach subpolarnych. Osobniki migrujące docierają niekiedy do Australię, Nową Zelandię, czy też Amerykę Południową. Spotykana dosyć często, w 1984 roku oszacowano liczebność tego gatunku na 800 tysięcy osobników.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1826 roku francuski przyrodnik René Lesson, nadając mu nazwę Otaria weddellii[7]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Lesson wskazał wybrzeża Orkadów Południowych[7]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Leptonychotes utworzonego w 1874 roku przez amerykańskiego teriologa Theodora Gilla[8][4]. W języku polskim gatunek istnieje pod nazwami: foka Weddella[9][10][6] i weddelka arktyczna[4][5].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: gr. λεπτος leptos – delikatny; ονυξ onux, ονυχος onukhos – pazur[11]. Epitet gatunkowy jest eponimem honorującym Jamesa Weddella (1787–1834), angielskiego żeglarza który dowodził wyprawą która odkryła Orkady Południowe[7].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Fokowate przystosowane są do życia w środowisku wodnym. Łatwo pokonują opór wody dzięki opływowemu kształtowi ciała oraz kończynom przekształconym w płetwy, których palce połączone są błoną pławną. Dodatkowym przystosowaniem jest kręgosłup zdolny do poruszania się we wszystkich kierunkach[12]. Nurkowanie ułatwia im brak pustych przestrzeni, takich jak zatoki czaszkowe, w których niezrównoważone ciśnienie mogłoby powodować pęknięcia naczyń. Nurkowanie wspomaga również elastyczna klatka piersiowa, mała objętość płuc oraz wyjątkowo duża śledziona[13]. Znoszenie niskich temperatur ułatwiają im duże rozmiary i gruba warstwa izolacyjna wypełniona tranem[14].

Średnia długość życia tego gatunku wynosi 17 lat[15].

Umaszczenie[edytuj | edytuj kod]

Foki Weddella mają czarne barki i głowę, a także ciemnożółty lub brunatny grzbiet. Jego boki są jaśniejsze i pokryte podłużnymi ciemnymi plamami. W ciągu roku ubarwienie futra zmienia się, tuż po linieniu jest najciemniejsze, zaś z biegiem czasu jaśnieje. Młode po urodzeniu są jasnoszare, ale już po 3–4 tygodniach linieją i zmieniają ubarwienie[6].

Masa i wielkość[edytuj | edytuj kod]

Masa młodych po urodzeniu dochodzi do 34 kg[6]. Dorosłe samce osiągają do 3 m długości, a ich masa ciała nie przekracza zwykle 500 kg. Samice są nieco większe, mierzą do 3,3 m i osiągają ciężar ciała do 600 kg. Samce mają grubszą szyję oraz szerszą głowę i pysk od samic[16].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Osobniki tego gatunku cały rok spędzają w strefie przybrzeżnej Antarktydy. Czasami odbywają dalekie wędrówki po Australię, Nową Zelandię i Amerykę Południową, jednak nie robią tego regularnie[17]. Preferują siedliska w strefie szybkiego płynięcia lodu niż na lodzie dryfującym[18]. Takie położenie terytorium pozawala na korzystanie z wodnych dóbr pokarmowych przez cały rok oraz na ochronę młodych przed atakiem ze strony orek i lampartów morskich[12]. Samce bronią swoich terytoriów, zakładanych w pobliżu otworów oddechowych w lodzie[19].

Odżywianie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten odżywia się głównie rybami. W jego diecie znajduje się m.in. ryba Pleurogramma antarcticum. Foki te najczęściej nurkują na głębokość 200–400 m, gdyż na niej głównie występują P. antarcticum. Potrafią spędzić nawet kilkadziesiąt minut na głębokości dochodzącej do 500 m[6]. Drugim ważnym składnikiem ich diety są głowonogi[12]. Aktywne dorosłe osobniki spożywają 50 kg pożywienia dziennie, wypoczywającym wystarcza 10 kg[20].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Osobniki tego gatunku zwykle żyją pojedynczo, w grupy zbierają się tylko w czasie rozrodu[6]. Samice osiągają dojrzałość płciową po trzecim roku życia, samce zaś między 4 a 6 rokiem[19]. Zapłodnienie odbywa się tuż przed usamodzielnieniem się młodych (przełom listopada i grudnia). Ciąża trwa 9–10 miesięcy[6]. Narodziny przypadają na okres od września do listopada[12]. Poród trwa do kilku minut. Młode foki Weddella zaczynają pływać po około 2 tygodniach. Potrafią wtedy wstrzymać oddech na 5 minut i zanurkować do głębokości nawet 100 m[20]. Samice opiekują się młodymi przez 6–7 tygodni[21], opuszczają je, gdy są one zdolne do samodzielnego polowania oraz posiadają odpowiednio grubą warstwę izolacyjną, aby przetrwać w zimnej temperaturze[22].

Znaczenie w ochronie środowiska i gospodarce[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek najmniejszej troski[12]. Dane wskazują, że jego populacja jest względnie stabilna. Lekkie wahania obserwuje się na przełomie lipca i sierpnia. Zmienność ta jest prawdopodobnie spowodowana imigracją zwierząt urodzonych poza obszarem badań[15]. W 1984 roku oszacowano liczebność tego gatunku na 800 tysięcy osobników[12]. Foki Weddella są chronione na mocy Konwencji o ochronie fok antarktycznych oraz Konwencji o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki[23].

W latach 70. i 80. mieszkańcy stacji w McMurdo polowali na te foki, aby używać ich jako pokarm dla psów podczas zimy. Obecnie nie obserwuje się intensywnych polowań na ten gatunek[23].

Aktualne kierunki badań[edytuj | edytuj kod]

Badania nad opisywanym gatunkiem dotyczą głównie wyjaśnienia jakie fizjologiczne i behawioralne przystosowania organizmu wpływają na możliwość nurkowania przez długi czas na dużych głębokościach[24].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Leptonychotes weddellii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Ian Stirling. Leptonychotes weddellii. „Mammalian Species”. 6, s. 1-5, 1971 (ang.). 
  3. Gelatt, T. & Southwell, C. (IUCN SSC Pinniped Specialist Group) 2008, Leptonychotes weddellii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.1 [dostęp 2015-07-14] (ang.).
  4. a b c W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 153. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  5. a b Zoologia. Ssaki. Red. naukowy: Czesław Błaszak. T. 3, cz. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, s. 419, 423, 425. ISBN 978-83-01-21451-7.
  6. a b c d e f g K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 82, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  7. a b c R.-P. Lesson. Sur le phoque léopard de mer (Sea Leopard) des Orcades australes. „Bulletin des Sciences Naturelles et de Géologie”. 7, s. 437, 1826 (fr.). 
  8. T.N. Gill. Arrangement of the Families of Mammals; with Analytical Tables. „Smithsonian Miscellaneous Collections”. 11, s. 70, 1874 (ang.). 
  9. Małgorzata Korczak-Abshire, Katarzyna J. Chwedorzewska. Zmiany w populacjach ptaków i ssaków płetwonogich Antarktyki Zachodniej. „Kosmos - Problemy nauk biologicznych”. 62 (3), s. 393-400, 2013. ISSN 0023-4249 (pol.). 
  10. S. Rakusa-Suszczewski. Konwencja o zachowaniu żywych zasobów morskich antarktyki (CCAMLR).. „Kosmos”. 69, s. 381–384, 2020. DOI: 10.36921/kos.2020_2683. 
  11. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 372, seria: North American Fauna. (ang.)
  12. a b c d e f Katarzyna Salwicka. Płetwonogie Antarktyki - polski wkład w poznanie ich ekologii. „Kosmos - Problemy nauk biologicznych”. 47 (4), s. 557-567, 1998. ISSN 0023-4249 (pol.). 
  13. Zapol W.M., 1987. Diving adaptations of the Weddell seal. Scientific American 256(6): 100-105.
  14. Jerzymanowski A., 2001. Geny i życie - niepokoje współczesnego biologia. Prószyński i S-ka. Warszawa, s. 31
  15. a b Cameron M. F., Siniff D.F., 2004. Age-specific survival, abundance, and immigration rates of a Weddell seal (Leptonychotes weddellii) population in McMurdo Sound, Antarctica. Canadian Journal of Zoology 82(4): 601–615.
  16. Curtis C., Karl S. A., Stewart B. S., 2007. Sexing Pinnipeds with ZFX and ZFY Loci. Journal of Heredity 98(3): 280–285.
  17. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Leptonychotes weddellii. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 22 września 2009]
  18. Curtis C., Karl S. A., Stewart B. S., 2009. Pleistocene population expansions of Antarctic seals. Molecular Ecology 18(10): 2112–2121.
  19. a b Hammill M.O., 2008. Earless Seals (Phocidae). In: Perrin W.F., Würsig B., Thewissen J.G.M. (eds). Encyclopedia of Marine Mammals Second Edition. Elsevier. Galveston, San Diego, Rootstown: 343-347.
  20. a b Kim Westerskov: Seals of the blizzard: the Weddell seals of Antarctica. Norwood: Omnibus Books, 1997, s. 42. ISBN 978-1-86291-221-2.
  21. Crocker D.E., Costa D.P., 2008. Pinniped Philosophy. In: Perrin W.F., Würsig B., Thewissen J.G.M. (eds). Encyclopedia of Marine Mammals Second Edition. Elsevier. Galveston, San Diego, Rootstown: 874.
  22. Fyler C. A., Reeder T. W., Berta A., Antonelis G., Aguilar A., Androukaki E., 2005. Historical biogeography and phylogeny of monachine seals (Pinnipedia: Phocidae) based on mitochondrial and nuclear DNA data. Journal of Biogeography 32(7): 1267–1279.
  23. a b Odell D.K., 2008. Sirenian History. In: In: Perrin W.F., Würsig B., Thewissen J.G.M. (eds). Encyclopedia of Marine Mammals Second Edition. Elsevier. Galveston, San Diego, Rootstown: 1219.
  24. Davis R.W., Fuiman L.A., Madden K.M, Williams T.M., 2014. Weddell seal foraging dives: comparison of free-ranging and isolated-hole paradigms 27(1): 57-68.