Góry Centralne (Nowa Gwinea)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Góry Centralne
Central Range, Central Cordillera
Położenie Gór Centralnych na Nowej Gwinei
Położenie Gór Centralnych na Nowej Gwinei
Najwyższy szczyt Puncak Jaya
(4884 m n.p.m.)
Państwo  Indonezja
 Papua-Nowa Gwinea

Góry Centralne (ang. Central Range, Central Cordillera) – łańcuch górski ciągnący się przez wyspę Nowa Gwinea, w jej centralnej części, z północnego zachodu na południowy wschód. Znajduje się na terytorium dwóch państw: Indonezji (prowincja Papua) i Papui-Nowej Gwinei[1][2].

Najwyższy szczyt Gór Centralnych (w paśmie Gór Śnieżnych) – Puncak Jaya (4884 m n.p.m.), będąc wyższym od Góry Kościuszki (położonej w kontynentalnej Australii), bywa zaliczany do Korony Ziemi jako najwyższy szczyt Australii i Oceanii, a także jest on najwyższym szczytem Indonezji.

Geografia i geologia[edytuj | edytuj kod]

Góry zbudowane są z mezozoicznych wapieni i piaskowców, w południowo-wschodniej części również z łupków krystalicznych prekambryjskich i paleozoicznych.

Powyżej 1500 m n.p.m. panuje górska odmiana klimatu równikowego, ponad 1800 m n.p.m. – klimat umiarkowany, powyżej 3000 m n.p.m. – klimat wysokogórski[1].

Opady są obfite – do 6000 mm w wyższych partiach gór. W górach mają źródła wszystkie największe rzeki na Nowej Gwinei: Mamberamo, Fly, Sepik, Ramu i Digul[3].

Najwyższe pasmo – Góry Śnieżne pokryte jest lodowcami.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Puncak Trikora
Puncak Jaya
Góra Wilhelma
Na wprost Sumantri, na prawo Ngga Pulu
Puncak Mandala

Góry Centralne dzielą się na kilkadziesiąt pasm górskich, w części nienazwanych.

Głównymi pasmami (z północnego zachodu w kierunku południowego wschodu) są:

  • Góry Śnieżne położone w całości w indonezyjskiej prowincji Papua. Dzielą się na dwa mniejsze pasma: zachodnie Sudirman (najwyższy szczyt Puncak Jaya – 4884 m n.p.m.) i wschodnie Jayawijaya (najwyższe szczyty Puncak Mandala – 4760 m n.p.m., Puncak Trikora – 4750 m n.p.m.)[4][5][6]

Najwyższe szczyty[edytuj | edytuj kod]

Istnieją duże rozbieżności w podawaniu wysokości szczytów. Wiąże się to z tym, że góry są słabo zbadane i następuje szybkie topnienie lodowców w Górach Śnieżnych. Pierwsze pomiary szczytów miały miejsce, kiedy na większości z nich znajdowały się lodowce (ich wysokość była mierzona wraz z pokrywą lodową). Do połowy XX wieku najwyższym szczytem był Ngga Pulu w masywie Jaya. Jednak po stopnieniu lodowca na jego szczycie wyższym okazał się Puncak Jaya. Podobnie wygląda sytuacja, jeżeli chodzi o szczyty Puncak Mandala i Puncak Trikora: ich wysokości są w źródłach podawane bardzo różnie, podobnie jak kolejność na liście najwyższych szczytów. Wiąże się to również z topnieniem czapy lodowej na ich szczytach. W niektórych źródłach nie podaje się szczytów znajdujących się w masywie Jaya, gdyż nie są to samodzielne masywy górskie[9].

Oto 10 najwyższych szczytów Gór Centralnych[3]:

Nazwa Wysokość (m) Pasmo Państwo
1 Puncak Jaya 4884 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
2 Sumantri (masyw Jaya) 4870 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
3 Ngga Pulu (masyw Jaya) 4862 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
4 Carstensz East (masyw Jaya) 4820 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
5 Puncak Mandala 4760 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
6 Puncak Trikora 4750 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
7 Ngga Pilimsit 4717 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
8 Yamin 4540 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
9 Cornelis Speelman Mts 4540 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
10 Góra Wilhelma 4509 Góry Bismarcka Papua-Nowa Gwinea

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Nowa Gwinea - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2018-01-13] (pol.).
  2. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, tom 4, ​ISBN 83-01-7-11967-5​.
  3. a b The Great Geographical Atlas, Rand McNally & Company, 1989, ISBN 0-528-83384-7.
  4. Maoke Mountains, Indonesia, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  5. Jayawijaya Mountains, Indonesia, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  6. Sudirman Range, Indonesia, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  7. Victor Emanuel Range, Papua New Guinea, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  8. Bismarck Range, Papua New Guinea, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  9. PapuaWeb: Glaciers of New Guinea (Hope et al 1976), papuaweb.org, 8 grudnia 2002 [dostęp 2018-01-13] (ang.).