Góry Lewockie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Położenie Gór Lewockich na mapie Słowacji
Położenie Gór Lewockich na mapie Centralnych Karpat Zachodnich
Góry Lewockie
Góry Lewockie GC1.jpg
Góry Lewockie, widok z Plavnicy
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Karpaty Zachodnie
Podprowincja Centralne Karpaty Zachodnie
Makroregion Obniżenie Liptowsko-Spiskie
Mezoregion Góry Lewockie
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Słowacja
kraj preszowski
Góry Czerchowskie i Góry Lewockie, widok z Jarzębiny
Góry Lewockie, widok z Białej Spiskiej

Góry Lewockie (t. Pogórze Lewockie; słow. Levočské vrchy; 514.74) – pasmo górskie w Obniżeniu Liptowsko-Spiskim łańcucha Centralnych Karpat Zachodnich. Leży we wschodniej Słowacji, w historycznym regionie Spisz, w obecnym kraju preszowskim.

Góry Lewockie są zbudowane ze zrębowego fliszu podhalańskiego – piaskowców, łupków iłowych, zlepieńców i brekcji. Są słabo sfałdowane, mają postać erozyjnego płaskowyżu, ograniczonego ze wszystkich stron uskokami.

Góry tworzy centralny masyw z wybiegającymi z niego promieniście krótkimi ramionami, rozdzielonymi głęboko wciętymi dolinami.

Na północy i zachodzie Góry Lewockie opadają w Kotlinę Popradzką, a na południu – w Kotlinę Hornadzką. Na południowym wschodzie graniczą z Braniskiem i Bachureniem, a na północnym wschodzie – z Górami Czerchowskimi. Pod względem hydrologicznym należą do zlewni Popradu i Hornádu, a przez pasmo biegnie europejski dział wód, rozgraniczający dorzecze Morza Bałtyckiego i Czarnego. Na obszarze Gór leżą źródła Torysy, dopływu Hornádu.

Najwyższe szczyty Gór Lewockich:

Klimat Gór Lewockich jest chłodny. Przeciętne temperatury stycznia wynoszą -6 ÷ -7 °C, lipca 14 ÷ 16 °C. Opady wynoszą 700 ÷ 900 mm rocznie. Góry leżą w cieniu opadowym Tatr, co wyraźnie zmniejsza ilość opadów.

Grzbiety Gór Lewockich są trudno dostępne. Pokrywają je zwarte lasy świerkowe z domieszką jodły, głównie w dolinach. Na południowym i południowo-zachodnim skraju pasma zachowały się lasy bukowo-dębowe z domieszką jodły.

Obrzeża Gór zostały skolonizowane po najazdach tatarskich w XIII wieku przez osadników niemieckich. Miasta w otaczających dolinach – Lewocza, Lubica, Kieżmark, Podoliniec, Lubowla, Lipany – rozwijały się dzięki górnictwu i rzemiosłu. Od XIII do XV wieku wioski w obniżeniach podgórskich (Torysky, Repaše, Olšavica) podlegały kolonizacji wołoskiej. Od XV do XVIII wieku część Gór należała, tytułem zastawu, do Polski. Rejon Gór Lewockich zamieszkuje ludność różnoetniczna – słowacka, polska, rusińska (łemkowska) i niemiecka, jak również Cyganie.

Poligon wojskowy "Javorina"[edytuj]

Na początku lat 50. XX w. zapadła decyzja o utworzeniu na terenie Gór Lewockich górskiego poligonu wojskowego o powierzchni 313 km². Między lutym a kwietniem 1952 r. czechosłowacka armia wysiedliła w tym celu całkowicie 4 wsie: Blažov, Dvorce, Lubické Kúpele i Ruskinowce. Poligon objął także tereny rolne i leśne należące administracyjnie do 23 innych miejscowości. Zamknięte dla ruchu zostały wszystkie drogi, przecinające jego teren. Na poligonie prowadziły ćwiczenia wojska pancerne i obrony przeciwlotniczej. Po zdławieniu "Praskiej wiosny" w 1968 r. na terenie poligonu przez wiele lat stacjonowały jednostki armii radzieckiej.

Od 1992 r. mieszkańcy czterech wysiedlonych wsi zaczęli otrzymywać zgody na odwiedzanie miejsc, w których znajdowały się ich domy. Z dniem 31 grudnia 2005 r. poligon został oficjalnie zamknięty. Od 1 stycznia 2011 r. rozpoczął się proces przejmowania jego terenów przez władze cywilne i dawnych właścicieli.

Bibliografia[edytuj]

  • Krystyna Jawecka (red.): Mapa przeglądowa Europy. Czechosłowacja. Skala 1:1000 000. Warszawa-Wrocław: PPWK, 1983.
  • Jerzy Kondracki: Karpaty, wydanie drugie poprawione. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1989. ISBN 83-02-04067-3.
  • Juraj Kordováner, Zdeněk Šír (red.): Levočské vrchy. Turistická mapa. 1:50.000, 3. wydanie. Harmanec: VKÚ a.s., 2002. ISBN 80-8042-313-X.
  • Tadeusz M. Trajdos [red.]: Spisz i Orawa. W 75 rocznicę powrotu do Polski północnych części obu ziem. Kraków: Wydawnictwo i Drukarnia "Secesja", 1995, s. wklejka-mapa. ISBN 83-904802-0-4.
  • Maciej Pinkwart: Północna Słowacja. Przewodnik krajoznawczy dla zmotoryzowanych. Zakopane – Łódź: Agencja Wydawnicza "Interfart", 1996, s. 9. ISBN 83-86939-01-X.