Gąsówka fioletowawa

Gąsówka fioletowawa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	Clitocybaceae
Rodzaj	pieniążek
Gatunek	gąsówka fioletowawa
	Nazwa systematyczna
	Collybia nuda (Bull.) Z.M. He & Zhu L. Yang; Fungal Diversity 123: 35 (2023)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Gąsówka fioletowawa (Collybia nuda (Bull.) Z.M. He & Zhu L. Yang) – gatunek grzybów należący do rodziny Clitocybaceae^[1].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Collybia, Clitocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi^[1].

Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1790 r. Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Agaricus nudus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu Z.M. He i Zhu L. Yang w 2023 r.^[1] Niektóre synonimy:

Agaricus bicolor Pers.
Agaricus bulbosus Bolton
Agaricus nudus Bull.
Agaricus nudus var. majus Cooke
Clitocybe nuda (Fr.) H.E. Bigelow & A.H. Sm.
Cortinarius bicolor (Pers.) Gray
Cortinarius nudus (Bull.) Gray
Gyrophila nuda (Fr.) Quél.
Lepista nuda f. gracilis Noordel. & Kuyper
Lepista nuda var. pruinosa (Bon) Bon ex Courtec.
Lepista nuda var. pruinosa Poisy
Rhodopaxillus nudus (Bull.) Maire
Rhodopaxillus nudus var. pruinosus Bon
Tricholoma nudum (Bull.) P. Kumm.
Tricholoma nudum var. lilaceum Quél.
Tricholoma nudum var. majus Cooke^[2].

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. Jest już niespójna z nazwą naukową. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako gąska naga, bedłka naga, gąsówka naga, gąsówka fioletowa^[3]. Nazwy ludowe: gąska naga, bedłka fioletowa, rycerzyk fioletowy, gąska fioletowa, gąska psia, gąska dzika, członka naga, członka psia, słonka^[4].

Morfologia

Kapelusz

Średnicy 5–14 cm, za młodu długołukowaty z podwiniętym brzegiem, później staje się lekko wypukły lub płaski. Skórka naga, gładka, niechłonąca wody. W młodym owocniku kapelusz jaskrawofioletowy, później różowofioletowy, w dojrzałym brązowofioletowy lub czerwonobrązowy, na starość staje się ochrowy^[5].

Blaszki

Za młodu bardzo fioletowe, potem brązowoochrowe, gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem^[5].

Trzon

Wysokość 5–10 cm, grubość 1–3 cm, cylindryczny, pełny, z wierzchu trochę włókienkowato-kosmkowaty, u nasady przeważnie maczugowato zgrubiały i fioletowo-pilśniowy. Powierzchnia najpierw jaskrawofioletowa, później szarofioletowa^[5].

Miąższ

Mięsisty, za młodu twardy, fioletowy, w dojrzałym owocniku miękki, kremowy. Smak nieznaczny, przyjemny, zapach charakterystycznie, przyjemnie korzenny, rzadko bez zapachu^[5].

Wysyp zarodników

Biały z lekkim różowym odcieniem. Zarodniki o średnicy 6–8 × 4–5 µm, szeroko elipsoidalne, lekko brodawkowate, bezbarwne^[6].

Gatunki podobne

Ze względu na fioletowe zabarwienie gąsówka fioletowawa jest łatwo rozróżniana od innych grzybów. Podobna jest gąsówka brudnofioletowa (Lepista sordida), jednak jest od niej dużo mniejsza^[6]. Laicy mogą pomylić z niejadalnym zasłonakiem wonnym (Cortinarius traganus), który ma żółty, gorzki i brzydko pachnący miąższ oraz rdzawobrunatną zasnówkę (lub jej resztki). Może też być pomylona z zasłonakiem fioletowym (Cortinarius violaceus)^[7].

Występowanie i siedlisko

Występuje na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego, ale również w Australii i Afryce^[4]. W Europie Środkowej jest pospolita^[7].

Grzyb naziemny, saprotrof. Najczęściej rośnie na ściółce w lasach bukowych i świerkowych, ale czasami spotykana jest także na łąkach, czy nawet pryzmach kompostowych. Zazwyczaj owocniki pojawiają się późno, pod koniec sezonu grzybowego, czasami jednak można je spotkać wczesną wiosną. Zazwyczaj występuje w grupach, czasami nawet tworzy tzw. czarcie kręgi^[7].

Znaczenie

Dobry grzyb jadalny, nadaje się zwłaszcza do marynowania w occie. Rzadko robaczywieje. Nie nadaje się do jedzenia na surowo. Zawiera truciznę rozkładającą czerwone ciałka krwi, prawdopodobnie podczas gotowania czy smażenia trucizna ta ulega rozkładowi i dzięki temu po zabiegach termicznych grzyb jest jadalny^[4]^[8].

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Index Fungorum [online] [dostęp 2025-11-15] (ang.).
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2025-11-15] (ang.).
↑ WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 406, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ ^a ^b ^c AlbertA. Pilát AlbertA., OttoO. Ušák OttoO., Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977, s. 38 .
↑ ^a ^b ^c ^d PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 23, ISBN 978-83-245-9550-1 .
↑ ^a ^b BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 312, ISBN 83-09-00714-0 .
↑ ^a ^b ^c AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 116–119, ISBN 978-83-258-0588-3 .
↑ Leksykon grzybów, Wydrukowano w Chinach, ISBN 3-89836-604-9 .

[if-1] Index Fungorum [online] [dostęp 2025-11-15] (ang.).

[sf-2] Species Fungorum [online] [dostęp 2025-11-15] (ang.).

[check-3] WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 406, ISBN 83-89648-09-1 .

[mag-4] AlbertA. Pilát AlbertA., OttoO. Ušák OttoO., Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977, s. 38 .

[wag-5] PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 23, ISBN 978-83-245-9550-1 .

[gum-6] BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 312, ISBN 83-09-00714-0 .

[gmin-7] AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 116–119, ISBN 978-83-258-0588-3 .

[leks-8] Leksykon grzybów, Wydrukowano w Chinach, ISBN 3-89836-604-9 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]