Gęsiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gęsiec
Plectropterus gambensis[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Rodzaj Plectropterus[2]
Stephens, 1824
Gatunek gęsiec
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Anas gambensis Linnaeus, 1766[4]
Podgatunki
  • P. g. gambensis (Linnaeus, 1766)
  • P. g. niger P. L. Sclater, 1877
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Gęsiec[6], gęsiec gambijski[7] (Plectropterus gambensis) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae) spokrewniony z gęsiami i kaczkami. Odróżnia się od nich jednak odrębnymi cechami anatomicznymi i dlatego włącza się go do osobnej podrodziny Plectropterinae lub też nie umieszcza w żadnej z podrodzin[6]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Plectropterus[6][8]. Występuje na mokradłach całej subsaharyjskiej Afryki.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Plectropterus: gr. πληκτρον plēktron – kogucia ostroga; -πτερος -pteros – -skrzydły, od πτερον pteron – skrzydło[9].
  • gambensis: Gambia[10].
  • Anatigralla: łac. anas, anatis – kaczka; grallae – palce, od archaicznego gradula – kroczek, od gradus – krok[11].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Gęsiec występuje w zależności od podgatunku P. gambensis[8]:

Wygląd zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Dymorfizm między płciami przejawia się m.in. większymi naroślami w części twarzowej u samców

Dorosłe gęśce osiągają 75–115 cm długości i przeciętnie 4–6,8 kg masy ciała, choć czasem ich masa wynosi nawet 9 kg, przy czym samce są wyraźnie większe niż samice[12][13]. Należą do największych afrykańskich ptaków wodnych i uchodzą za jedne z największych gęsi.
Większość ich ubarwienia jest czarna, z białą częścią twarzową i dużymi białymi plamami na skrzydłach. Długie nogi są cielistej barwy. Nominatywny podgatunek P. g. gambensis ma rozległe białe pole na brzuchu i po bokach ciała, ale podgatunek P. g. niger, który występuje w południowym biegu rzeki Zambezi na brzuchu posiada jedynie małe białe plamki.

Kaczor różni się od kaczki nie tylko rozmiarem, ale i większą twarzową czerwoną łatką, która rozszerza się za czerwonym dziobem, oraz naroślą u podstawy górnej szczęki.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Gęśce zwykle nie wydają żadnych dźwięków, ale gdy lecą, można usłyszeć cienki gwizd. Duże gniazdo ukryte jest zazwyczaj w roślinności w pobliżu wody, ale ptaki wykorzystują też szczeliny w drzewach, inne szczeliny oraz stare gniazda warug. Ostroga na zagięciu skrzydeł może im służyć do prowadzenia walki.

Ten płodny i towarzyski gatunek żeruje na pastwiskach jedząc rośliny łąkowe, ale środek dnia przeznacza na odpoczynek nad wodą.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gęsiec jest jednym z gatunków, którego dotyczy porozumienie o ochronie migracji ptaków wodnych Afryki i Eurazji (AEWA)[14]. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje go za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern)[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Plectropterus gambensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Plectropterus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2011-04-02]
  3. F. de Lafresnaye: Séance publique de la Société linnéenne de Normandie. Caen: 1837, s. 37. (fr.)
  4. Carboneras 1992 ↓, s. 593.
  5. a b BirdLife International 2016, Plectropterus gambensis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2019-2 [dostęp 2019-11-10] (ang.).
  6. a b c Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Anatidae Leach, 1820 - kaczkowate - Ducks, Geese, Swans (wersja: 2019-10-12). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-11-10].
  7. Denis Lapage: Gęsiec (Plectropterus gambensis) (Linnaeus, 1766). Avibase. [dostęp 2013-11-09].
  8. a b Frank Gill, David Donsker (red.): Screamers, ducks, geese, swans (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-10].
  9. Jobling 2017 ↓, s. Plectropterus.
  10. Jobling 2017 ↓, s. gambensis.
  11. Jobling 2017 ↓, s. Anatigralla.
  12. Spur-winged Goose (''Plectropterus gambensis''), WAZA : World Association of Zoos and Aquariums [zarchiwizowane z adresu 2018-07-21] (ang.).
  13. Spur-winged goose (ang.). W: Garst Wildlife Photographic Collection [on-line]. Colorado State University. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-25)].
  14. Plectropterus gambensis (ang.). AEWA – Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds. [dostęp 2019-11-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]