Angola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
República de Angola
Republika Angoli
Flaga Angoli
Godło Angoli
Flaga Angoli Godło Angoli
Dewiza: (łac.) Virtus unita fortior[1]
Hymn:
Angola Avante!

(Naprzód, Angolo)
Położenie Angoli
Język urzędowy portugalski
Stolica Luanda
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent José Eduardo dos Santos
Szef rządu prezydent José Eduardo dos Santos
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
23. na świecie
1 246 700[a] km²
~0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
69. na świecie
19 618 000[b]
14 osób/km²
36% Owimbundu
25% Mbundu
13% Kongo
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

118,7 mld[2] USD
5873[2] USD
PKB (PSN) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

128,2 mld[2] USD
6346[2] USD
Jednostka monetarna kwanza (AOA)
niepodległość od Portugalii
11 listopada 1975
Religia dominująca 95% chrześcijanie
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 AO
Domena internetowa .ao
Kod samochodowy ANG
Kod samolotowy D2
Kod telefoniczny +244
Mapa Angoli

Angola, Republika Angoli (port. República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.

Nazwa Angola pochodzi od słowa ngola oznaczającego tytuł władców państwa Ndongo[3], które zostało podbite i zniszczone przez Portugalczyków.

Ustrój polityczny[edytuj]

Rzeczywista władza sprawowana jest przez prezydenta. Władzę wykonawczą sprawują: prezydent (José Eduardo dos Santos), wiceprezydent oraz rada ministrów. Gubernatorzy 18 prowincji są powoływani i odwoływani przez prezydenta. Konstytucja z 2010 określa ogólną strukturę państwa oraz prawa i obowiązki obywateli. System sądownictwa opiera się na prawie portugalskim oraz prawie zwyczajowym. Nie jest jednak sprawny i posiada wiele luk. Sądy znajdują się w jedynie 12 z ponad 180 okręgów. Instancją apelacyjną jest Sąd Najwyższy. Sąd Konstytucyjny, posiadający możliwość rewizji wyroków, nie został jak dotąd powołany.

Prezydent zapowiedział na 2006 wybory mające na celu wyłonienie prezydenta i Zgromadzenia Narodowego. Wybory te się nie odbyły. 5 września 2008 odbyły się wybory parlamentarne w których zdecydowanie wygrała rządząca partia Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA) zdobywając 81,6% głosów. Wybory prezydenckie ponownie zostały przełożone.

W 2011 roku rząd Angoli przeforsował zmianę konstytucji na mocy której kandydat numer jeden partii wygrywającej wybory parlamentarne automatycznie staje się prezydentem.

31 sierpnia 2012 odbyły się trzecie w historii Angoli wybory parlamentarne, w których ponownie zwyciężyła partia Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA). Główna partia opozycyjna Narodowy Związek na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA) skrytykowała partię rządzącą oraz prezydenta za nierzetelne przeprowadzenie wyborów. Wybory były obserwowane przez wysłanników Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej (SADC) oraz Wspólnotę Państw Portugalskojęzycznych (CPLP).

Główne partie: Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA), Narodowy Związek na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA), Narodowy Front Wyzwolenia Angoli (FNLA)[4].

Podział administracyjny[edytuj]

Kraj jest podzielony na 18 prowincji:

  1. Bengo
  2. Benguela
  3. Bié
  4. Kabinda
  5. Cuando-Cubango
  6. Kwanza Południowa
  7. Kwanza Północna
  8. Cunene
  9. Huambo
  10. Huila
  11. Luanda
  12. Lunda Południowa
  13. Lunda Północna
  14. Malanje
  15. Moxico
  16. Namibe
  17. Uige
  18. Zair

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Angoli.

Historia[edytuj]

Radziecki sprzęt wojskowy użyty w trakcie wojny domowej

Tereny współczesnej Angoli zasiedlili prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e. Buszmeni. Plemiona te od VII wieku naszej ery były wypierane przez ludy Bantu na południe. Bantu zorganizowali tu zaawansowane w rozwoju królestwa. Północna część kraju w XIV wieku znalazła się pod panowaniem Królestwa Kongo[5]. W centralnej części Angoli znajdowało się królestwo Ndongo. Do połowy XV wieku Ndongo było zależne od Ndongo, panował w nim ustrój wczesnofeudalny z silnymi przeżytkami układu niewolniczego. W tym samym czasie utworzone zostało królestwo Matamba z siedzibą nad rzeką Kuango. Od początku XVI wieku wybrzeże kraju było opanowywane przez Portugalczyków. Przybysze z Europy interweniowali w miejscowe konflikty i uczynili kraj miejscem handlu niewolników. W 1592 roku Portugalczycy utworzyli administracyjny zarząd kolonialny. W latach 1580–1597 trwało powstanie tubylcze stłumione przez kolonialistów. W latach 1623–1648 Portugalczycy toczyli wojnę z władczynią Ndongo, Anną Nzingą. W latach 1640–1648 wybrzeże kraju przejściowo opanowała Holandia, wyparta z tych terenów przez Portugalczyków. W 1671 roku doszło do portugalskiego podboju Ndongo i Matamby co umożliwiło kolonialistom podróż w głąb kraju[5].

Pod koniec XIX wieku Angola została nazwana przez kolonialistów Portugalską Afryką Zachodnią. Wojska portugalskie zajęły cały obszar kraju dopiero na początku lat 20. Akt Kolonialny z 1930 roku uczynił Angolę posiadłością zarządzaną przez metropolię. Do połowy XX wieku Portugalczycy całkowicie wyeliminowali tradycyjne elity władzy. W 1951 roku Angola została połączona z Portugalią jako zamorska prowincja. W 1954 roku ogłoszono Statut krajowców, który dzielił Angolczyków na na tzw. assimilados (zasymilowanych) i tzw. indigenos (tubylców). Assimilados liczący zaledwie 0,25% ludności kraju otrzymali obywatelstwo portugalskie, indigenos pozostawli pozbawieni praw obywatelskich. W tym samym czasie miała miejsca masowa emigracja Portugalczyków na te tereny[5].

W 1954 roku utworzony został Związek Ludności Angoli na czele którego stanął Holden Roberto. Organizacja skupiała członków plemienia Kongo i miała prozachodni oraz konserwatywny charakter. Związek został przekształcony w 1964 roku w Narodowy Front Wyzwolenia Angoli (FNLA)[5]. W 1956 z kolei powstał Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA) z Agostinho Neto jako liderem. MPLA głosił hasła niepodległościowe i lewicowe, choć grupował wszystkie grupy etniczne to większość jego członków wywodziło się z plemienia Mbundu. W 1960 roku Związek Ludności Angoli i MPLA zawarły porozumienie o współpracy. W 1961 roku MPLA przeprowadziła pierwszą antyportugalską akcję zbrojną, w 1962 roku natomiast wybuchło antykolonialne powstanie Związku Ludności Angoli w północnej Angoli. Pokonani powstańcy ze Związku Ludności Angoli wycofali się na teren Zairu. W 1962 roku utworzyli w Kinszasie Rewolucyjny Rząd Angoli na Wygnaniu z Holdenem Roberto jako premierem. Rząd na uchodźstwie uzyskał poparcie Organizacji Jedności Afrykańskiej. W 1964 roku MPLA wznowił działania zbrojne w Angoli. Wydarzenia te uważane są za początek wojny o niepodległość. W 1965 roku powstał Front Wyzwolenia Enklawy Kabindy (FLEC), na jego czele stanął Luis Ranque Franque. Grupa ta domagała się oderwania bogatej w ropę naftową Kabindy od reszty Angoli. W 1966 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych uznała politykę Portugalii w Angoli „zbrodnię przeciwko ludzkości”. W tym samym roku doszło do rozłamu w FNLA – z Frontu wyłamał się Jonas Savimbi który powołał Narodowy Związek na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA) reprezentujący Mbundu[5].

Wszystkie spośród grup dążących do niepodległości zaczęło ze sobą rywalizować. W 1968 roku OJA wycofała swoje poparcie dla dotychczasowego rządu na uchodźstwie, w 1972 roku wymusiła na MPLA i FNLA utworzenie wspólnej Rady Wyzwolenia Angoli z Holdenem Roberto na czele. Krok ten nie załagodził wzajemnych animozji w ruchu antykolonialnym. Dekolonializacja Angoli została zapoczątkowana wraz z rewolucją goździków w Portugalii. Proces ten we wrześniu 1974 roku próbował zahamować Zjednoczony Opór Angoli, skupiający osadników portugalskich. Próba zamachu stanu przeprowadzonego przez osadników nie udała się, a w styczniu 1975 roku powołano rząd tymczasowy z udziałem MPLA, UNITA i FNLA. Od lutego rozgorzał konflikt wewnętrzny który w lipcu przerodził się w wojnę domową. W sierpniu niepodległość Kabindy ogłosił FLEC, zostało to uznane przez kilka państw. W listopadzie tego samego roku przewodniczący MPLA, Neto proklamował utworzenie Ludowej Republiki Angoli której to prezydentem został. Tego samego dnia połączone siły FNLA i UNITA proklamowały Ludowo-Demokratyczną Republikę Angoli, prezydentem kraju został Holden Roberto, premierem Savimbi. Wsparcia rebeliantom z UNITA i FNLA udzieliły wojska zairskie i południowoafrykańskie. Kampania rebeliancka nie powiodła się, a do stycznia-marca 1976 roku siły republiki ludowej opanowały większość kraju, zmuszając przy tym siły RPA i Zairu do wycofania się z kraju. W tym samym roku republika ludowa została przyjęta do ONZ i OJA[5].

Konstytucja z 1975 roku wprowadzała jednopartyjny system polityczny w którym to pełnia władzy należała do MPLA. Angola tym samym zbliżyła się politycznie do państw socjalistycznych i tzw. państw frontowych Afryki Południowej. Od 1977 roku doszło do wznowienia działalności opozycji skupionej: UNITA, FNLA, FLEC oraz nowo powstałego Ruchu na rzecz Wyzwolenia Kabindy (MOLICA). Celem rebeliantów było obalenie rządu lub rozczłonkowanie Angoli na kilka odrębnych państw. Od 1978 miejsce mają stałe ataki armii południowoafrykańskiej na Angolę w odwecie za popieracie przez rząd w Luandzie ruchu wyzwoleńczego z Namibii (SWAPO). Po śmierci Nheto w 1979 roku, nowym prezydentem i przewodniczącym monopartii został José Eduardo dos Santos. W latach 80. miało miejsce poszerzenie wpływów UNITA na południu kraju[5].

W grudniu 1990 roku rządząca partia odeszła od marksizmu i zapowiedziała dążenie do demokracji i gospodarki rynkowej. W 1991 roku wprowadzono system wielopartyjny i podpisano porozumienie kończące wojnę domową. W 1992 roku odbyły się wybory parlamentarne i prezydenckie. Wybory przeprowadzono w obecności obserwatorów ONZ. Okazały się one zwycięstwem rządzącej partii i dotychczasowego prezydenta. UNITA zakwestionowała wynik wyborów i zerwała porozumienie z 1991 roku[5]. Działania wojenne zakończono w 1994 podpisaniem porozumienia pokojowego w Lusace. Już cztery lata później walki wybuchły z nową siłą. 22 lutego 2002 miała miejsc śmierć Jonasa Savimbi – przywódcy UNITA co doprowadziło do kolejnego zawieszenia broni. Pierwsze od 1992 roku wybory odbyły się w 2008. Rezultaty wskazały na wielkie zwycięstwo rządzącej partii MPLA, która uzyskała 82% oddanych głosów. Główna partia opozycji, UNITA, otrzymała poparcie zaledwie 10% wyborców[6]. Ostatnie wybory odbyły się w 2012 roku, również i one okazały się sukcesem rządzącej MPLA[5].

Angola w ostatnich latach wojny domowej zaangażowała się też w wojny w innych regionach Afryki. W czasie wojny domowej w Republice Konga, w październiku 1997 doszło do interwencji wojsk Angoli, w wyniku czego prezydent tego kraju, premier Yhombi-Opango i ich zwolennicy zostali zmuszeniu do ucieczki z kraju a prezydentem kraju został Denis Sassou-Nguesso[7]. W I wojnie domowej w Kongu Angola wsparła rebeliantów na czele z Laurentem-Désiré Kabilą. Celem operacji wojsk angolskich było obalenie dotychczasowych władz Zairu (z terenu tego państwa ataków na pozycje rządowe dokonywała UNITA), wojska angolskie w tym konflikcie wsparła Rwanda, Uganda i Burundi[8].

Angola po zakończeniu wojny domowej stała się regionalnym stabilizatorem – w ostatnich latach wzięła udział w II wojnie domowej w Kongu w celu ochrony rządu Sassou-Nguesso przed rebeliantami Tutsi. Obydwie wojny domowe w Kongu okazały się sukcesem angolskiej armii. Angola ponownie wsparła rząd Demokratycznej Republiki Konga w konflikcie w prowincji Kiwu[9]. W 2013 roku w ramach MISCA wzięła udział w wojnie domowej w Republice Środkowoafrykańskiej.

Siły zbrojne[edytuj]

Angola dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[10]. Uzbrojenie sił lądowych Angoli składało się w 2014 roku z: 140 czołgów, 920 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 298 zestawów artylerii holowanej[10]. Marynarka wojenna Angoli dysponowała w 2014 roku 30 okrętami obrony przybrzeża oraz dwoma okrętami obrony przeciwminowej[10]. Angolskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 82 myśliwców, 118 samolotów transportowych, 48 samolotów szkolno-bojowych, 98 śmigłowców oraz 15 śmigłowców szturmowych[10].

Wojska angolskie w 2014 roku liczyły 87 tys. żołnierzy zawodowych oraz 30 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) angolskie siły zbrojne stanowią 73. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 4,15 mld dolarów (USD)[10].

Gospodarka[edytuj]

Gospodarka Angoli ze względu na trwające niemal bezustannie przez ćwierćwiecze działania wojenne znajduje się w stanie dezorganizacji. Pomimo bogatej bazy surowców naturalnych, dochody na mieszkańca należą do najniższych na świecie. Wydobycie ropy naftowej i związane z tym przedsięwzięcia są głównym źródłem dochodów, stanowiąc 45% PKB i 90% eksportu Angoli. Ze względu na trwające działania wojenne, prowadzone pomimo podpisania w grudniu 1994 porozumienia pokojowego, a także z uwagi na liczne pozostałe w ziemi miny, nie ma chętnych do uprawy ziemi, co zmusza do importowania znacznych ilości żywności. Aby móc w pełni korzystać ze swych bogatych zasobów (między innymi złota, diamentów, rozległych lasów, łowisk na Atlantyku i złóż ropy naftowej) Angola musi doprowadzić do zawarcia trwałego pokoju, a także zreformować rząd. Pomimo działań wojennych w 1998 wzrost gospodarczy wyniósł w następnym roku 4%. Dziś jednak tempo wzrostu gospodarczego Angoli wynosi 19,1%. Jest to spowodowane głównie hossą na rynku ropy naftowej. Rosnąca produkcja ropy daje dobre widoki na przyszłość, jednakże wewnętrzne walki odstraszają od inwestycji poza sektorem paliwowym. Bogactwa naturalne i możliwości z nimi związane nie mogą zostać wykorzystane, gdyż Angola musi spłacać długi za broń i amunicję w postaci ropy, złota i diamentów.

Mapa lokalizacyjna Angoli
Ambriz
Ambriz
Benguela
Benguela
Cafunfo
Cafunfo
Catumbela
Catumbela
Cazombo
Cazombo
Cuito Cuanavale
Cuito Cuanavale
Dundo
Dundo
Huambo
Huambo
Kabinda
Kabinda
Kapanda
Kapanda
Kuito
Kuito
Luanda
Luanda
Lubango
Lubango
Lucapa
Lucapa
Luena
Luena
Malanje
Malanje
Menongue
Menongue
Namibe
Namibe
Ondjiva
Ondjiva
Saurimo
Saurimo
Uíge
Uíge
Waco Kungo
Waco Kungo
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Angolii
 Osobny artykuł: Rolnictwo w Angoli.

Demografia[edytuj]

W użyciu pozostaje przede wszystkim język portugalski, jako język urzędowy kraju. Poza tym szeroko używane są języki bantu (kimbundu, umbundu, kikongo), a także inne języki afrykańskie.

Struktura etniczna[11]:

Religia[edytuj]

Katedra katolicka w Luandzie.
 Osobny artykuł: Religia w Angoli.

Źródło: Encyklopedia „Religions of the World”, 2010[12].

Problem AIDS i HIV[edytuj]

Podczas wojny domowej dochodziło do masowych aktów gwałtów ludności cywilnej, wspierającej przeciwną stronę konfliktu. Przez te działania jest znaczna groźba wybuchu epidemii AIDS. Brak prowadzonych statystyk wśród ludności powoduje, że niewiadoma jest liczba osób zarażonych wirusem lub chorych. Władze oficjalnie mówią, że w porównaniu do reszty „czarnej Afryki” w kwestii AIDS Angola wypada najlepiej.

Kultura[edytuj]

  • Święto narodowe: Dzień Niepodległości – 11 listopada

Uwagi

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.).
  2. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.), World Gazetteer szacuje liczbę ludności w 2008 roku na ok. 16 854 000 (źródło) (ang.).

Przypisy

  1. 1014. Virtus unita fortior. [Divisa de Andorra; Divisa de Angola] (port.). DICIONÁRIO DE EXPRESSÕES E FRASES LATINAS.Compilado por HENERIK KOCHER. [dostęp 2014-10-07].
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 2013-04-24].
  3. Hasło „ngola” w encyklopedii PWN.
  4. „Systemy polityczne współczesnego świata”, Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004.
  5. a b c d e f g h i Angola. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  6. Celia W. Dugger: Governing Party in Angola Wins Election in a Landslide, Official Results Show (ang.). W: New York Times [on-line]. 2008-09-09. [dostęp 2008-09-15].
  7. ENTRE ARBITRAIRE ET IMPUNITE: LES DROITS DE L’HOMME AU CONGO-BRAZZAVILLE (fr.). FIDH – Congo Brazza. [dostęp 2001].
  8. Kongo – konflikt [dostęp 24 grudnia 2009].
  9. Michelle Faul: U.N. officials: Angolan troops fighting in Congo (ang.). chicagodefender.com, 2008-11-07. [dostęp 22 kwietnia 2010].
  10. a b c d e Angola (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-31].
  11. Jeshua Project „Angola – People Groups”.
  12. Angola. Religions of the World; s. 134. [dostęp 2014-03-20].

Linki zewnętrzne[edytuj]