Mozambik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Mozambik – wyspa i miasto.
República de Moçambique
Republika Mozambiku
Flaga Mozambiku
Godło Mozambiku
Flaga Mozambiku Godło Mozambiku
Hymn: Patria Amada
Położenie Mozambiku
Język urzędowy portugalski
Stolica Maputo (dawniej Lourenço Marques)
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Filipe Nyusi
Szef rządu premier Carlos Agostinho do Rosário
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
36. na świecie
801 590 km²
13 000 km² (ok. 2%)
Liczba ludności (2009)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
54. na świecie
22,894,000
26 osób/km²
Bantu
Jednostka monetarna metical (MZM)
Niepodległość od Portugalia Portugalii
25 czerwca 1975
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 MZ
Domena internetowa .mz
Kod samochodowy MOZ
Kod samolotowy C9
Kod telefoniczny +258
Mapa Mozambiku

Mozambik (port. Moçambique), Republika Mozambiku (port. República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Tanzanią, Malawi, Zimbabwe i Zambią.

Przez kilka wieków kolonia portugalska, w 1975 uzyskał niepodległość.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Mozambiku.

Władzą ustawodawczą jest jednoizbowy parlament o 250 miejscach – Zgromadzenie Republiki. Urząd prezydenta obecnie sprawuje Filipe Nyusi z partii FRELIMO. Zarówno wybory prezydenckie jak i parlamentarne odbywają się co 5 lat.

W ostatnich wyborach generalnych, które odbyły się 15 października 2014 zwyciężyła partia FRELIMO uzyskując 55,93% głosów i 144 miejsca w parlamencie[1].

  • święto narodowe: Dzień Niepodległości – 25 czerwca.
  • ustanowienie konstytucji: 30 listopada 1990.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Mozambique Provinces numbered 300px.png

Pod względem administracyjnym Mozambik dzieli się na 11 prowincji:

  1. Cabo Delgado,
  2. Gaza,
  3. Inhambane,
  4. Manica,
  5. Maputo (stołeczna),
  6. Maputo,
  7. Nampula,
  8. Niasa,
  9. Sofala,
  10. Tete
  11. Zambezia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspa Mozambik (Ilha de Moçambique)

Na tereny obecnego Mozambiku w 1498 dotarł portugalski odkrywca i podróżnik Vasco da Gama. W 1505 Portugalczycy założyli pierwsze osady w pobliżu dzisiejszego miasta Beira. W XVI wieku na wybrzeżu powstawały dalsze portugalskie osiedla. W 1609 utworzono kolonię, która stała się głównym portugalskim ośrodkiem handlu ludźmi (niewolnikami). Opór wobec władz kolonialnych, który pojawił się pod koniec XIX wieku, został zdławiony. Kolonialny Mozambik charakteryzowały duże dysproporcje między zamożną mniejszością portugalską a większością afrykańską. Pomimo trudnych warunków życia mieszkańców kraju, władzę kolonialne nie godził się na żadne ustępstwa polityczne wobec nich - w latach 50. spośród pięciu i pół miliona mieszkańców kraju, jedynie 4000 z nich miało prawo wzięcia udziału w wyborach[2]. Od 1964 roku walkę z władzą Portugalii rozpoczęła narodowowyzwoleńcza partyzantka związana z ruchem FRELIMO. Walki trwały do połowy lat 70. Gdy po rewolucji goździków w Portugalii, nowe władzy nawiązały dialog z przywódcami Frontu Wyzwolenia Mozambiku, walki ustały i rozpoczęto dialog mozambicko-portugalski. W następstwie rozmów doszło do porozumienia zakładającego niepodległość Mozambiku.

 Osobny artykuł: wojna domowa w Mozambiku.

W roku 1975 Mozambik stał się niepodległym państwem. Ruch niepodległościowy FRELIMO który przejął władzę w kraju, rozpoczął proces reform w socjalistycznym stylu i przeprowadził nacjonalizację najważniejszych gałęzi przemysłu. Ponadto wsparł ruch oporu walczący przeciwko reżimom Rodezji i RPA. W 1976 i 1977 do kraju kilkukrotnie wkroczyła armia rodezyjska która przeprowadziła na terenie kraju akcje militarne skierowane przeciwko Afrykańskiej Armii Narodowego Wyzwolenia Zimbabwe stacjonującej w Mozambiku za zgodą lewicowego rządu. Ponadto z inicjatywy rządu Rodezji utworzono opozycyjną organizację RENAMO czyli Narodowy Ruch Oporu Mozambiku która wkrótce rozpoczęła wojnę domową z lewicowym rządem. W latach 90. XX wieku konflikty udało się załagodzić i w 1994 przeprowadzono wielopartyjne wybory. 21 października 2013 opozycyjna wypowiedziało układ pokojowy z 1992. Już wcześniej, bo w kwietniu i czerwcu 2013 dochodziło do starć między armią a RENAMO, a w atakach bojówki zginęło 11 żołnierzy i policjantów oraz sześciu cywilów[3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: Geografia MozambikuMiasta w Mozambiku.
Tradycyjna łódź rybacka u wybrzeża północnego Mozambiku

Całkowita długość granic państwowych wynosi 4571 km, z tego z:

Długość linii brzegowej wynosi 2470 km

Najwyższy szczyt to Binga – 2436 m n.p.m.

Ważniejsze rzeki Mozambiku:

Główne produkty eksportowe:

Zasoby naturalne:

  • energia wodna
  • gaz ziemny
  • węgiel
  • minerały
  • drewno
  • ziemia uprawna

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Demografia Mozambiku.
Liczba ludności 22 894 000 (2009)
Ludność według wieku
0 – 14 lat 42,1% (płeć męska 3 634 173; płeć żeńska 3 725 396) (2003)
15 – 64 lat 55,3% (płeć męska 4 712 891; płeć żeńska 4 945 123) (2003)
ponad 64 lata 2,6% (płeć męska 189 778; płeć żeńska 271 905) (2003)
Przyrost naturalny 0.82% (2003)
Współczynnik urodzeń 38,2 urodzeń/1 000 ludności (2003)
Współczynnik zgonów 30,04 zgonów/1 000 ludności (2003)
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,03 mężczyzn/kobiet (2003)
poniżej 15 lat 0,98 mężczyzn/kobiet (2003)
15 – 64 lat 0,95 mężczyzn/kobiet (2003)
powyżej 64 lat 0,7 mężczyzn/kobiet (2003)
Umieralność noworodków
W całej populacji 199 zgonów/1 000 żywych urodzeń (2003)
płci męskiej 216,85 zgonów/1 000 żywych urodzeń (2003)
płci żeńskiej 180,61 zgonów/1 000 żywych urodzeń (2003)
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 31,3 lat (2003)
Mężczyzn 30,98 lat (2003)
Kobiet 31,63 lat (2003)
Rozrodczość 4,87 urodzonych dzieci/kobietę (2003)

Epidemia AIDS ma wpływ na nadumieralność, obniżenie średniego czasu przeżycia, zwiększenie śmiertelności niemowląt, przyrost naturalny, a także zmiany ilościowe w poszczególnych grupach wiekowych. HIV/AIDS – ludzie żyjący z HIV/AIDS: 1,1 mln (2001 szac.) HIV/AIDS – zgony: 60 000 (2001 szac.)

Alfabetyzm (% ludności >15 roku życia, która potrafi pisać i czytać):

  • całość ludności: 47,8% (2003), 40,1% (1995)
  • mężczyźni: 63,5% (2003), 57,7% (1995)
  • kobiety: 32,7% (2003), 23,3% (1995)

Struktura etniczna[4]:

Religia

 Osobny artykuł: Religia w Mozambiku.

Struktura religijna kraju[5][6]:

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Mozambik dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[7]. Uzbrojenie sił lądowych Mozambiku składało się w 2014 roku m.in. z 96 czołgów, 335 opancerzonych pojazdów bojowych, 102 zestawów artylerii holowanej oraz 12 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych, a marynarka wojenna dysponowała 8 okrętami obrony przybrzeża[7]. Mozambickie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. dwóch samolotów transportowych, czterech śmigłowców oraz dwóch śmigłowców szturmowych[7].

Wojska mozambickie w 2014 roku liczyły 11,2 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) mozambickie siły zbrojne stanowią 104. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 86 mln dolarów (USD)[7].

Znani ludzie pochodzący z Mozambiku[edytuj | edytuj kod]

  • Afric Simone - wokalista, autor takich piosenek jak Ramaya czy Hafanana
  • Eusébio da Silva Ferreira -  portugalski piłkarz urodzony w stolicy Mozambiku, środkowy napastnik, nazywany „Czarną Panterą” lub „Czarną Perłą z Mozambiku”

Przypisy

  1. Mozambique News Agency AIM Reports (ang.). poptel.org.uk, 31 października 2014. [dostęp 2015-01-15].
  2. T. H. Henriksen, Remarks on Mozambique, 1975, s. 11
  3. Mozambik: opozycja wypowiada porozumienie pokojowe (pol.). wp.pl, 21 października 2013. [dostęp 2013-10-28].
  4. Joshua Project "Mozambique – People Groups"
  5. CIA
  6. UNHCR
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Mozambique (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]