Historiografia PRL

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Historiografia PRL – piśmiennictwo historyczne tworzone w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od zakończenia II wojny światowej do 1989 roku.

Cele[edytuj | edytuj kod]

Głównym zadaniem nowej historiografii stało się przewartościowanie jej dotychczasowych teoretyczno-metodologicznych podstaw. Rezultatem tych przemian stało się masowe zainteresowanie powojennych historyków problemami społeczno-gospodarczymi, co wiązało się z zahamowaniem prac nad dziejami politycznymi, które z oczywistych względów były bardziej drażliwe. Przebudowana historiografia miała opierać się na materializmie historycznym. Dzieje historiografii PRL-u można podzielić na trzy okresy.

Cechy[edytuj | edytuj kod]

Cechy historiografii PRL-owskiej w latach 1945-1949:

  • doszukiwanie się korzeni Polski współczesnej w Polsce piastowskiej (argument geopolityczny legitymizujący nabytki terytorialne na zachodzie),
  • krytyka tradycji jagiellońskiej (w pierwszych latach powojennych nie pojawiła się żadna praca o epoce jagiellońskiej, a pisana w latach 1942-1948 Polityka Jagiellonów Henryka Łowmiańskiego została wydana dopiero 1999,
  • krytyka dowództwa Armii Krajowej,
  • krytyka decyzji o rozpoczęciu powstania warszawskiego,

Cechy historiografii PRL-owskiej w latach 1949-1956:

  • stalinizacja materializmu historycznego,
  • upowszechnienie marksizmu-leninizmu,
  • uprawianie przez historyków na nieznaną dotąd skalę historii gospodarczej,
  • poszukiwanie "na siłę" w dziejach Polski walki klas,
  • historia kultury staje się azylem dla historyków, którzy dotychczas zajmowali się drażliwymi kwestiami i nie chcieli zmieniać publicznie swoich poglądów,
  • zachwalanie odrodzenia i oświecenia jako epok jednoznacznie postępowych; częste ich mitologizowanie,
  • upowszechnienie czarnej legendy czasów międzywojennych.

Cechy historiografii PRL-owskiej w latach 1956-1989:

  • przezwyciężanie stalinowskich dogmatów i schematów w historiografii,
  • rozluźnienie ideologicznego gorsetu i stosowanie ułagodzonego niepropagandowego marksizmu,
  • rozwinięcie się historii ruchów społecznych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Wrzosek, O trzech rodzajach stronniczości w historii, (w:) Pamięć i polityka historyczna. Doświadczenia Polski i jej sąsiadów, pod red. S. M. Otwinowskiego, J. Pomorskiego, R. Stobieckiego, Łódź 2008, ss. 77-90.
  • Wojciech Wrzosek, Co chcemy dzisiaj wiedzieć o piśmiennictwie historycznym? (w:) Metodologiczne problemy syntezy historiografii polskiej, red J. Maternicki, wyd. WSP Rzeszów, 1998, s. 49-59
  • Wiktor Werner, Walki metafor, czyli dyskusja nad genezą chrześcijaństwa w powojennej polskiej humanistyce. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, R. 47:2002, nr 2, s. 7-45
  • Wiktor Werner, Magia w historiografii. Magiczne pojmowanie problemu genezy w religioznawstwie i historiografii polskiej, Historyka T. XXXII, 2002 (2003) s. 89-109