Huang He

Huang He / Rzeka Żółta
	; Przełomy w górnym biegu Huang He
Kontynent	Azja
Państwo	Chiny
	Rzeka
Długość	5464 km
Powierzchnia zlewni	752 400 km²
Średni przepływ	1210 m³/s
	Źródło
Miejsce	Bayan Har Shan
Współrzędne	34°29′31″N 96°20′25″E/34,491944 96,340278
	Ujście
Recypient	Zatoka Pohaj (Morze Żółte)
Współrzędne	37°46′48″N 119°15′00″E/37,780000 119,250000
	Mapa
Szlak
	Położenie na mapie Chin źródło ujście
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Huang He^[a], Rzeka Żółta (chiń. upr. 黄河; pinyin Huáng Hé wymowa^ⓘ, dosł. Żółta Rzeka) – rzeka w północnych Chinach o długości 5464 km, druga co do wielkości rzeka w państwie. Jej nazwa pochodzi od żółtego koloru namułów lessowych.

Przebieg

Źródła Huang He znajdują się w górach Bayan Har Shan w prowincji Qinghai. Płynie przez Wyżynę Tybetańską, Lessową (Huangtu Gaoyuan) oraz Nizinę Chińską. Uchodzi do Zatoki Pohaj Morza Żółtego, tworząc deltę. Powierzchnia dorzecza wynosi 752,4 tys. km². Średni przepływ u ujścia ocenia się na 2-2,5 tys. m³/s; cechują go jednak duże wahania – od 250 m³/s w okresach suszy do 30 tys. m³/s w czasie powodzi. Ta zmienność stanów wody w połączeniu z niedużą głębokością i ogromnym zamuleniem koryta powoduje, że znaczenie gospodarcze tej rzeki jest znacznie mniejsze niż Jangcy. Zamulenie wynika z przepływania rzeki przez największy na świecie obszar lessowy: Wyżynę Lessową. W ciągu roku rzeka odprowadza do morza ok. 1,4 mld ton nanosów.

Szybkie odkładanie naniesionego materiału powoduje częste powodzie i katastrofalne dla gospodarki człowieka zmiany biegu rzeki. W okresie historycznym naliczono 26 zmian biegu Huang He. Pomiędzy VI a XIX w. ujście jej przemieszczało się na obszarze od okolic Tiencinu na północy, aż po wspólne ujście z Jangcy na południu – amplituda sięgała zatem 900 km.

Znaczenie

Znaczenie Huang He dla żeglugi jest ograniczone, jednak wzdłuż jej biegu wybudowane są liczne tamy, sztuczne zbiorniki i kanały, służące głównie do celów nawadniania. Jedną z tam umyślnie uszkodzono w 1938 roku doprowadzając do śmierci setek tysięcy ludzi.

Nad Huang He narodziła się cywilizacja starożytnych Chin.

Zmiany biegu rzeki Żółtej w czasach historycznych
Zrzut namułów z tamy Sanmenxia
Delta rzeki widziana z satelity: widoczna różnica koloru wody

Zobacz też

rzeki Azji

Uwagi

↑ Spotykany jest też zapis Huang-ho^[1] (wg transkrypcji Wade’a i Gilesa)^[2].

Przypisy

↑ Huang He, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-12-17] .
↑ Yellow River, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-12-17] (ang.).

Bibliografia

Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. red. Hanna Krzysztofik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1980. ISBN 83-01-00952-7.

[3] Spotykany jest też zapis Huang-ho^[1] (wg transkrypcji Wade’a i Gilesa)^[2].

[ency-1] Huang He, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-12-17] .

[EB-2] Yellow River, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-12-17] (ang.).

[a]

[1]

[2]