Hyzop (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hyzop
Ilustracja
Hyzop lekarski
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj hyzop
Nazwa systematyczna
Hyssopus L.
Sp. Pl. 569. 1753[3]
Typ nomenklatoryczny

Hyssopus officinalis L.[3]

Hyzop (Hyssopus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny jasnotowatych. Należy do niego w zależności od ujęcia od dwóch[4], 7[5] do ok. 10[6] gatunków. Rośliny te rosną w basenie Morza Śródziemnego oraz w Azji Zachodniej i Środkowej[6][4]. W Polsce jako antropofit zadomowiony jest tylko hyzop lekarski H. officinalis[7], jedyny gatunek rodzimy w Europie. Nazwa rodzaju pochodzi od biblijnego hyzopu, jest jednak wynikiem pomyłki. Właściwy biblijny hyzop to lebiodka syryjska (Origanum syriacum)[8][9]. Hyzop lekarski uprawiany jest jako roślina ozdobna i użytkowa. Olejki z niego pozyskiwane mają właściwości antyseptyczne i wykorzystywane są w medycynie, stosowane są także w przemyśle perfumeryjnym[6]. Roślina wykorzystywana bywa do aromatyzowania likierów, np. Chartreuse[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny i półkrzewy osiągające do 60 cm wysokości[6].
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe. Liście aromatyczne, o blaszce równowąskolancetowatej, całobrzegiej[6].
Kwiaty
Zebrane w nibyokółkach skupionych w szczytowej części pędu, z kwiatami skupionymi jednostronnie na pędzie. Kielich zrosłodziałkowy. Korona niebieskofioletowa, rzadziej biała lub różowa. U nasady zrośnięte płatki tworzą rurkę rozszerzającą się ku gardzieli. Warga górna zakończona jest dwiema łatkami prosto wzniesionymi ku górze, a dolna trzema, z których łatka środkowa jest większa od bocznych. Cztery pręciki w dwóch parach, wystają z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o równych ramionach[6].
Owoce
Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). W obrębie rodziny zaliczany do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae[10]. Badania molekularne wskazują jednak (przy braku wyraźnych synapomorfii w budowie morfologicznej) na przynależność tego rodzaju (i kilku innych tradycyjnie włączanych do Menthinae) do podplemienia Nepetinae[11].

Wykaz gatunków[5]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny lecznicze lub przyprawy kuchenne.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  4. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 459. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Hyssopus. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-06-28].
  6. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 282. ISBN 0-333-74890-5.
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  9. Flovers in Israel. [dostęp 2014-12-22].
  10. Genus: Hyssopus L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-11].
  11. Hye-Kyoung Moon, Erik Smets, Suzy Huysmans. Phylogeny of tribe Mentheae (Lamiaceae): The story of molecules and micromorphological characters. „Molecular Phylogenetics”, 2010. DOI: 10.1002/tax.594007.