Hyzop (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hyzop
Ilustracja
Hyzop lekarski
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj hyzop
Nazwa systematyczna
Hyssopus L.
Sp. Pl. 569. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Hyssopus officinalis L.[2]

Hyzop (Hyssopus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny jasnotowatych. Należy do niego w zależności od ujęcia od dwóch[3], 7[4] do ok. 10[5] gatunków. Rośliny te rosną w basenie Morza Śródziemnego oraz w Azji Zachodniej i Środkowej[5][3]. W Polsce jako antropofit zadomowiony jest tylko hyzop lekarski H. officinalis[6], jedyny gatunek rodzimy w Europie. Nazwa rodzaju pochodzi od biblijnego hyzopu, jest jednak wynikiem pomyłki. Właściwy biblijny hyzop to lebiodka syryjska (Origanum syriacum)[7][8]. Hyzop lekarski uprawiany jest jako roślina ozdobna i użytkowa. Olejki z niego pozyskiwane mają właściwości antyseptyczne i wykorzystywane są w medycynie, stosowane są także w przemyśle perfumeryjnym[5]. Roślina wykorzystywana bywa do aromatyzowania likierów, np. Chartreuse[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny i półkrzewy osiągające do 60 cm wysokości[5].
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe. Liście aromatyczne, o blaszce równowąskolancetowatej, całobrzegiej[5].
Kwiaty
Zebrane w nibyokółkach skupionych w szczytowej części pędu, z kwiatami skupionymi jednostronnie na pędzie. Kielich zrosłodziałkowy. Korona niebieskofioletowa, rzadziej biała lub różowa. U nasady zrośnięte płatki tworzą rurkę rozszerzającą się ku gardzieli. Warga górna zakończona jest dwiema łatkami prosto wzniesionymi ku górze, a dolna trzema, z których łatka środkowa jest większa od bocznych. Cztery pręciki w dwóch parach, wystają z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o równych ramionach[5].
Owoce
Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). W obrębie rodziny zaliczany do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae[9]. Badania molekularne wskazują jednak (przy braku wyraźnych synapomorfii w budowie morfologicznej) na przynależność tego rodzaju (i kilku innych tradycyjnie włączanych do Menthinae) do podplemienia Nepetinae[10].

Wykaz gatunków[4]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny lecznicze lub przyprawy kuchenne.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  3. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 459. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b Hyssopus. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-06-28].
  5. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 282. ISBN 0-333-74890-5.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  8. Flovers in Israel. [dostęp 2014-12-22].
  9. Genus: Hyssopus L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-11].
  10. Hye-Kyoung Moon, Erik Smets, Suzy Huysmans. Phylogeny of tribe Mentheae (Lamiaceae): The story of molecules and micromorphological characters. „Molecular Phylogenetics”, 2010. DOI: 10.1002/tax.594007.