Inkubacja (religia)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Abaton_of_Epidaurus%2C_202470.jpg/220px-Abaton_of_Epidaurus%2C_202470.jpg)
Inkubacja (łac. incubatio, gr. ἐγκοίμησις) – starożytna praktyka religijna polegająca na spędzeniu nocy w świętym miejscu w oczekiwaniu na sen wróżebny lub uzdrowienie.
Inkubacja w starożytnej Grecji i Rzymie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Patients_sleeping_in_the_temple_of_Aesculapius_at_Epidaurus._Wellcome_V0018154.jpg/220px-Patients_sleeping_in_the_temple_of_Aesculapius_at_Epidaurus._Wellcome_V0018154.jpg)
Inkubacja jest praktyką dobrze udokumentowaną w źródłach literackich[1]. Stosowano ją głównie w świątyniach Asklepiosa. Według wierzeń bóg albo ukazywał się choremu we śnie, powodując natychmiastowe uzdrowienie po przebudzeniu, albo udzielał wskazówek, które były następnie odpowiednio interpretowane przez kapłanów. W IV w. n.e. Serwiusz w komentarzu do VII księgi Eneidy napisał, że inkubują w sensie ścisłym ci, którzy śpią dla uzyskania odpowiedzi[a]. Również Hieronim opisuje inkubację jako sposób poznawania przyszłości poprzez sny. Także ze wzmianek u innych starożytnych autorów (np. Pauzaniasza) wynika, że postrzegano inkubację jako praktykę dywinacyjną, nie zawsze terapeutyczną[b][2][3]. Jednak najczęściej poszukiwano przez nią odpowiedzi dotyczących zdrowia i leczenia, dlatego tak chętnie praktykowano ją w ośrodkach kultu Asklepiosa (asklepiejonach), a także Podalejriosa i Hygiei[4].
Przed odbyciem rytuału chętni musieli poddać się odpowiednim przygotowaniom poprzez post i obrzędy oczyszczające według wskazówek kapłanów, a następnie kładli się spać w wyznaczonej części sanktuarium, abatonie[5]. Przebieg inkubacji w świątyni Asklepiosa dokładnie, choć humorystycznie, opisuje Arystofanes w komedii Plutos[6][7]. Część źródeł podaje, że w asklepiejonach i miejscach kultu innych herosów należało spać na skórze ofiarowanego barana[8][9]. Najważniejsze ośrodki kultu Asklepiosa, w których praktykowano inkubację znajdowały się w Epidauros, Pergamonie, Kos, później również w Rzymie[5]. Pauzaniasz podaje, że w Epidauros w przeszłości znajdowały się liczne wota i stele z opisami uzdrowień, jednak do jego czasów (II w. n.e.) dotrwało ich tylko sześć[10].
Asklepiejony zaczęły stopniowo znikać pod koniec IV wieku[11].
Inkubacja chrześcijańska
[edytuj | edytuj kod]Wraz z upowszechnieniem się chrześcijaństwa praktyka została schrystianizowana. Pielgrzymi nocowali w sanktuariach, przy relikwiach świętych. Dzięki zachowanym źródłom najlepiej znane są następujące ośrodki, w których praktykowano inkubację: sanktuarium św. Tekli w Seleukii, Kosmy i Damiana oraz Artemiusza w Konstantynopolu, Cyrusa i Jana w Menouthis[12]. Poświadczone są również przypadki w innych martyriach i kościołach. Prawdopodobnie jednak było ich znacznie więcej, na co wskazuje wąska specjalizacja niektórych ośrodków, np. do św. Artemiusza w dzielnicy Okseia w Konstantynopolu przybywano głównie z problemami przepukliny jąder[13]. Podobnie jak w świątyniach pogańskich, w snach poszukiwano również odpowiedzi na problemy niezwiązane ze zdrowiem, choć takie kwestie stanowiły mniejszość[14].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Incubare dicuntur proprie hi qui dormiunt ad accipienda responsa, cytat i tłumaczenie za: Wiśniewski 2013 ↓, s. 179.
- ↑ Udokumentowane w źródłach przypadki inkubacji niezwiązanej ze zdrowiem i leczeniem związane są m.in. ze świątyniami Amfiaraosa w Oropos i Trofoniosa w Lebadei, zob. Wiśniewski 2013 ↓, s. 180, 222.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 179.
- ↑ Oświecimski 1989 ↓, s. 285–286.
- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 179-180.
- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 179–180.
- ↑ a b Oświecimski 1989 ↓, s. 288.
- ↑ Oświecimski 1989 ↓, s. 289–291.
- ↑ Por. Plutos, 633–747 w: Arystofanes 2003 ↓, s. 444–449.
- ↑ Oświecimski 1989 ↓, s. 289, 293.
- ↑ Grimal 1997 ↓, s. 293.
- ↑ Oświecimski 1989 ↓, s. 291.
- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 213.
- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 204.
- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 218.
- ↑ Wiśniewski 2013 ↓, s. 218–219.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Arystofanes: Komedie. przełożyła, wstępem i przypisami opatrzyła Janina Ławińska-Tyszkowska. T. II. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 444–449. ISBN 83-7255-105-7.
- Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1997, s. 293. ISBN 83-04-04389-0.}
- Stefan Oświecimski: Zeus daje tylko znak, Apollo wieszczy osobiście: Starożytne wróżbiarstwo greckie. 1989, s. 285–295.
- Słownik Kultury Antycznej. red. Lidia Winniczuk. Wyd. VI, Wiedza Powszechna. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 202.
- Robert Wiśniewski: Wróżbiarstwo chrześcijańskie w późnym antyku, czyli jak poznać przyszłość i nie utracić zbawienia. Warszawa: 2013. ISBN 978-83-957817-4-2. [dostęp 2024-07-25].