Język to dialekt z armią i flotą wojenną

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język to dialekt z armią i flotą wojennąaforyzm spopularyzowany przez Maxa Weinreicha[1] ukazujący trudną do sprecyzowania różnicę[2] między dialektem a językiem. Powiedzenie uwidacznia wpływy społeczne[3] i polityczne na postrzeganie statusu różnych kodów językowych i kompleksów gwarowych, ich klasyfikacji jako dialektów lub odrębnych języków[1][4].

Koncepcja Abstand- i Ausbausprachen wprowadzona przez Heinza Klossa obrazuje dwoisty charakter języków, które bywają definiowane i wydzielane zarówno na podstawie rozstrzygnięć językoznawczych, jak i pod wpływem czynników ekstralingwistycznych: społecznych, kulturalnych i politycznych[5] (takich jak standaryzacja językowa i istnienie organizmów państwowych[6]).

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Weinreich[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym znanym źródłem maksymy jest przemówienie Weinreicha z 5 stycznia 1945, w którym autor wspomina serię wykładów, jakie dał między 13 grudnia 1943 a 12 czerwca 1944[7]:

Quote-alpha.png
Nauczyciel liceum z Bronxu zadał mi pytanie: „Jaka jest różnica między dialektem a językiem?”, po czym sam odpowiedział: „Język to dialekt z armią i flotą wojenną.”

Zdanie to w oryginale brzmi: a szprach iz a dialekt mit an armej un flot (jid. ‏אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמײ און פֿלאָט‎).

Inne źródła[edytuj | edytuj kod]

Socjolingwista Joshua Fishman zasugerował, że to on może być autorem cytatu, lecz jak sam przyznał, słowa te wypowiedział w 1967, a więc ponad 20 lat po wykładzie Weinreicha[8].

Niektórzy uczeni uważają, że francuski językoznawca, Antoine Meillet (1866–1936) miał powiedzieć, że język to dialekt z armią, lecz nie zachowały się żadne dokumenty, które mogłyby to potwierdzić[9].

W 2004 Jean Laponce założył, że pierwszą osobą która wypowiedziała to zdanie był Louis Hubert Gonzalve Lyautey[10], lecz i w tym przypadku nie ma na to żadnych dowodów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Dani Byrd, Toben H. Mintz, Discovering Speech, Words, and Mind, John Wiley & Sons, 2011, s. 55, ISBN 978-1-4443-5778-3 (ang.).
  2. Timothy B. Weston, Lionel M. Jensen, China beyond the headlines, s. 85 full text: „Weinreich...pointing out the arbitrary division between [dialect and language]”.
  3. Thomas Barfield, The Dictionary of Anthropology, s.v. ‘sociolinguistics’ full text: „Fundamental notions such as ‘language’ and ‘dialect’ are primarily social, not linguistic, constructs, because they depend on society in crucial ways.”.
  4. Revue slavistique, t. 54, G. Gebenther i Spółka, 2004, s. 132.
  5. Vít Dovalil, JAZYK TYPU AUSBAU – JAZYK TYPU ABSTAND [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  6. Peter Trudgill, Glocalisation and the Ausbau sociolinguistics of modern Europe [w:] Anna Duszak, Urszula Okulska (red.), Speaking from the margin: global English from a European perspective, Frankfurt: Peter Lang, 2004, s. 35–49, ISBN 978-3-631-52663-7 (ang.).
  7. YIVO Bleter (vol. 23 nr. 3). maj–czerwiec 1944. [dostęp 2010-08-28].
  8. Mendele: Yiddish literature and language (Vol. 6.077) (jid.). 1996-10-08. [dostęp 2010-08-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-02)].
  9. William Bright, editorial note in Language in Society, 26:469 (1997): „Some scholars believe that the [Yiddish] saying is an expansion of a quote from Antoine Meillet, to the effect that a language is a dialect with an army. Up to now the source has not been found in the works of Meillet.”.
  10. La gouvernance linguistique. Le Canada en perspective (fr.). 2004-01-01. [dostęp 2010-01-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Earl Joseph: Language and identity: national, ethnic, religious. Palgrave Macmillan, 2004. ISBN 978-0-333-99752-9.
  • Robert McColl Millar: Language, nation and power: an introduction. Palgrave Macmillan, 2005. ISBN 978-1-4039-3971-5.
  • John Edwards: Language and identity: an introduction. Cambridge University Press, 2009. ISBN 978-0-521-69602-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]