Dialekt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dialekt, narzecze – wieloznaczny termin oznaczający w najszerszym rozumieniu odmianę języka odznaczającą się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi czy gramatycznymi, odróżniającymi ją od innych form tego języka[1]. Termin wywodzi się z greckiego słowa diálektos (stgr. διάλεκτος) oznaczającego dyskurs, rozmowę, sposób mówienia, a które z kolei pochodzi od słów diá (stgr. διά – poprzez) i legō (stgr. λέγω – mówię). Termin pojawił się w europejskim piśmiennictwie już w XVI wieku[2] i pierwotnie oznaczał sposób mówienia, manierę charakterystyczną dla danego mówiącego[3].

Termin[edytuj | edytuj kod]

W rozumieniu językoznawstwa historyczno-porównawczego dialekt jest odmianą języka charakterystyczną dla danej grupy osób posługujących się nim. Termin najczęściej stosuje się do regionalnych odmian języka (tzw. regiolekt), jednak może dotyczyć także języka jakiejś klasy społecznej (socjolekt) lub grupy etnicznej (etnolekt). Zgodnie z tą definicją swoistymi dialektami są wszystkie odmiany języka, także standardowe (literackie)[4]. W literaturze przedmiotu spotyka się również ujęcie, zgodnie z którym dialekt to wernakularny wariant języka regionalnego lub ogólnonarodowego, odmienny od jego skodyfikowanej formy literackiej[5], który dodatkowo można podzielić na poddialekty (subdialekty), w polskiej tradycji językoznawczej nazywane gwarami[6][7]. Część polskich lingwistów traktuje jednak terminy „dialekt” i „gwara” jako równoważne[6]. W badaniach literaturoznawczych pojęciem w praktyce tożsamym do szerszej definicji dialektu jest rejestr stylistyczny[8].

Oba podejścia do definicji dialektu funkcjonują równolegle, choć w przypadku niektórych języków podejścia wartościującego nie da się zastosować z przyczyn obiektywnych[5]. Przykładem może być język włoski, w którym za język standardowy służy dialekt florencki, równoważny i równorzędny innym dialektom tego języka[5].

Dialekt a język[edytuj | edytuj kod]

Dialektami nazywane są różne odmiany jednego języka mówionego. O uznaniu jakiejś mowy za język, raczej niż za dialekt innego (nadrzędnego) języka decydują w znacznie większym stopniu czynniki pozajęzykoznawcze, niż językoznawcze. W dyskusjach o różnicy pomiędzy językiem a dialektem często pojawia się, przypisywany Maxowi Weinreichowi, aforyzm „język to dialekt z armią i flotą wojenną[9].

Przykładem mowy o spornym statusie jest kaszubszczyzna, uznawana przez niektórych specjalistów za dialekt języka polskiego, a przez innych za odrębny język. Także wśród użytkowników mowy kaszubskiej nie ma jednomyślności na powyższy temat; Ministerstwo Edukacji RP uznało ostatecznie w 1996 r. kaszubszczyznę za odrębny język regionalny. Z drugiej strony język chiński oficjalnie (i przez większość użytkowników) uznawany jest za jeden język o dużej liczbie dialektów, pomimo że całkowicie wzajemnie niezrozumiałych, a specjaliści uznają go raczej za zespół języków. Poglądowi temu sprzyja fakt, iż wszystkie chińskie dialekty w piśmie są wzajemnie zrozumiałe.

Różne odmiany dialektów określa się też jako (nie są to definicje ścisłe, w rzeczywistości często tych terminów używa się zamiennie): gwarę lub narzecze.

Badaniem dialektów zajmuje się dział językoznawstwadialektologia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kropiwiec i Konieczna-Twardzikowa 2006 ↓, s. 294.
  2. Fox 2000 ↓, s. 57.
  3. Ferguson 2007 ↓, s. 91–94.
  4. William McGregor: Linguistics: An Introduction. A&C Black, 2009, s. 160. ISBN 978-1-84706-367-0. (ang.)
  5. a b c Maiden i Parry 1997 ↓, s. 2.
  6. a b Wyderka 2003 ↓, s. 89–90.
  7. Tomasz Kamusella, Silesian – From Gwara to Language After 1989, wachtyrz.eu, 2015 (ang.).
  8. Butler 1999 ↓, s. 188.
  9. Moro 2010 ↓, s. 99.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]