Jaś i Małgosia (kamienice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienice Jaś i Małgosia
Obiekt zabytkowy nr rej. 11/12 z 25.11.1959[1]
Ilustracja
Widok na kamieniczki od strony Rynku, „Jaś” z lewej
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Adres ul. św. Mikołaja 1
Ukończenie budowy XV wiek
Ważniejsze przebudowy 1564, 1728
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kamienice Jaś i Małgosia
Kamienice Jaś i Małgosia
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienice Jaś i Małgosia
Kamienice Jaś i Małgosia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienice Jaś i Małgosia
Kamienice Jaś i Małgosia
Ziemia51°06′40,2″N 17°01′50,5″E/51,111167 17,030694

Jaś i Małgosia – dwie[2] średniowieczne kamieniczki przy północno-zachodnim narożniku wrocławskiego rynku, połączone ze sobą arkadą. Wybudowane najprawdopodobniej w XV wieku, stanowiły wówczas część liczniejszej grupy domów altarystów kościoła farnego pod wezwaniem św. Elżbiety. Między kamieniczkami, pod arkadą, znajdowało się wejście na zlikwidowany w XVIII wieku cmentarz, o czym przypomina napis na kartuszuMors Ianua Vitae” – „Śmierć bramą życia”. W bramie tej znajdowały się niegdyś wrota.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na kamieniczkę „Jaś” (nieco niższą, ul. św. Mikołaja 1) składają się właściwie dwa dawne domy: oprócz trzyokiennego i trzykondygnacyjnego zachowanego w całości – jednookienny i także trzykondygnacyjny fragment następnej kamieniczki (ul. św. Mikołaja 2), nieco wyższej od głównej części „Jasia”. Stanowiły część południowego obramowania znajdującego się obok kościoła cmentarza. Obecną wysokość trzech kondygnacji i dwuspadowy dach kamieniczki zyskały pod koniec XVI wieku. Po dalszych remontach i przebudowach obie te części stanowią wspólną całość i otynkowane są obecnie na biało.

Kamieniczka „Małgosia” (nieco wyższa, ul. Odrzańska 39/40) powstała także w XV wieku, na wschodnim obrzeżu ówczesnego cmentarza, gruntownie przebudowana została w 1564. Podczas tej przebudowy zyskała trzecią kondygnację oraz dwuspadowy dach z trzema szczytami od wschodu (od ul. Odrzańskiej). Elewację od strony południowej zwieńczono wysokim manierystycznym szczytem z kamiennymi sterczynami. Wtedy także powstały kamienne obramienia wszystkich okien, a w oknie na parterze – krata z godłem przedstawiających skrzyżowane klucze, młotka i napis „D 1564 H”. Podczas przebudowy w 1564 wbudowano w narożnik od strony Rynku granitowy fragment romańskiej kolumny pozyskanej w 1529 w czasie likwidowania – z inicjatywy Heinricha Rybischaopactwa benedyktyńskiego na Ołbinie (dziś na miejscu opactwa znajduje się kościół św. Michała Archanioła). Fragment ten przechowywany jest obecnie w Muzeum Architektury we Wrocławiu. Także „Małgosia” składa się dziś z dawnych dwóch budynków: przylega do niej pozostałość następnego z domków altarystów (ul. Odrzańska 39), obecnie stanowiąca wraz ze swą sąsiadką wspólną funkcjonalną całość, otynkowaną obecnie na czerwonobrązowo.

Bramę pomiędzy kamieniczkami przebudował na formy barokowe w 1728 architekt Christoph Hackner (1663-1741), a ostatni z barokowych remontów kamienic przeprowadzono w 1740. Współczesną nazwę – „Jaś i Małgosia” – nadali kamieniczkom osadnicy ściągający do Wrocławia po II wojnie światowej, widząc w domkach dwie postacie trzymające się za ręce: mniejszego Jasia i większą Małgosię z bajki braci Grimm.

W latach 1959-1960 przeprowadzono remont według projektu mgr. inż arch. Emila Kaliskiego; odkryto wówczas renesansowe elementy zdobienia kamienic. W latach 60. XX wieku kamienice przekazano Towarzystwu Miłośników Wrocławia, którego siedzibą są do dziś. Kolejny remont kamieniczek przeprowadzono w latach 1972-1975, również pod okiem arch. Emila Kaliskiego. W 1995 „Jaś” został wydzierżawiony na 20 lat wrocławskiemu artyście grafikowi i profesorowi Akademii Sztuk Pięknych Eugeniuszowi Getowi-Stankiewiczowi, który urządził tam warsztat miedziorytu i prowadził warsztaty ze studentami. Na placu przykościelnym za kamieniczkami w końcu lat 90. XX wieku ustawiono otrzymany w darze od miasta Berlina pomnik Dietricha Bonhoeffera, urodzonego we Wrocławiu pastora i teologa, antyfaszysty straconego tuż przed końcem II wojny światowej w obozie koncentracyjnym Flossenbürg.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie. 2018-06-30.
  2. do każdej z tych dwóch kamieniczek po ostatnich przebudowach dołączone są pozostałości kamieniczek sąsiadujących

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Wrocławia, s. 153 (Domy altarystów)
  • Wojciech Chądzyński Wrocław jakiego nie znacie, I-BiS s.c., 2005

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]