Jamb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jamb (gr. ἴαμβος – íambos) w metryce iloczasowej to stopa metryczna złożona z dwóch sylab – krótkiej i długiej, o postaci: Short-foot-meter.svgLong-foot-meter.svg

W wierszach polskich odpowiednikiem jest sekwencja dwóch sylab: nieakcentowanej i akcentowanej. W języku polskim bardzo niewiele wyrazów to naturalne jamby (np. aha), więc stopa ta jest zwykle tworzona jako zestrój z proklityką (np. do snu) lub dzięki odpowiedniemu łączeniu wyrazów w szyku zdania, jak w pierwszym wersie Monachomachii Krasickiego:

Nie wszystko złoto, co się świeci z góry.

Przeciwny do jambu układ sylab ma trochej.

Rytm wierszy jambicznych jest bardziej wyrazisty, gdy na parzystych sylabach wersu stoją jednozgłoskowe wyrazy akcentowane. Jedne z najlepszych wierszy jambicznych w literaturze polskiej wyszły spod pióra Adama Asnyka (Dałam ci moc, Daremne żale, Ta łza, Ulewa).

  • Na szczytach Tatr, na szczytach Tatr,
  • Na sinej ich krawędzi,
  • Króluje w mgłach świszczący wiatr
  • I ciemne chmury pędzi.
  • (Ulewa)

Najkrótszym formatem wiersza jambicznego stosowanym w praktyce jest w wersyfikacji polskiej dwustopowiec męski (sSsS), a najdłuższym ośmiostopowiec żeński (sSsSsSsS||sSsSsSsSs), użyty między innymi w Dziewczynie Bolesława Leśmiana)[1]. Najpopularniejszym rozmiarem jest czterostopowiec. Siedmiostopowiec trafia się w przekładach z wiersza nowogreckiego[2].

Przypisy

  1. Kazimierz Wyka, Bolesław Leśmian. Dwa utwory, w: Liryka polska. Interpretacje, red. Jan Prokop i Janusz Sławiński, Gdańsk 2001.
  2. Na przykład w translacjach Janusza Strasburgera.

Bibliografia[edytuj]

  1. Stanisław Jaworski: Podręczny słownik terminów literackich. Kraków: Universitas, 2000, s. 100. ISBN 83-7052-699-3.
  2. Maria Dłuska, Studia z historii i teorii wersyfikacji polskiej, Warszawa 1978.