Jan Chrucki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Chrucki
Khrutsky-self.JPG
Data i miejsce urodzenia 8 lutego 1810
Ułła
Data i miejsce śmierci 26 stycznia 1885
Zacharnicze
Narodowość Polacy
Dziedzina sztuki malarstwo
Styl realizm

Jan Chrucki herbu Leliwa (biał. Іван Фаміч Хруцкі, Iwan Famicz Chrucki, ros. Иван Фомич Хруцкий, Iwan Fomicz Chrucki; ur. 8 lutego 1810 w Ulle, zm. 26 stycznia 1885 w Zacharniczach) – malarz, przedstawiciel realizmu, członek wileńskiej szkoły malarskiej[1], portrecista i malarz martwej natury.

Życiorys[edytuj]

Staruszka robiąca na drutach, 1838
Majątek Zacharnicze, 1910

Jan Chrucki urodził się w polskiej rodzinie szlacheckiej we wsi Ułła w zaborze rosyjskim, na ziemiach zabranych, w ówczesnej guberni witebskiej. Ukończył liceum pijarów w Połocku, gdzie uczył się rysunku i malarstwa. Należał do pierwszego pokolenia polskich malarzy, którzy po zamknięciu przez władze rosyjskie Uniwersytetu Wileńskiego studiowali w Petersburgu[1]. W latach 1827–1829 uczył się u George'a Dawe'a, w latach 1830–1839 studiował w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Aleksandra Warnecka[1]. Już na studiach otrzymał srebrny medal w 1836 za Kwiaty i owoce oraz dwa złote medale w 1838 za obrazy Staruszka robiąca na drutach i Martwa natura. Naukę uzupełniał studiami dzieł dawnych mistrzów w Ermitażu, zwłaszcza studiami nad martwą naturą niderlandzką XVII wieku[1].

Pierwsza znana praca datowana jest na rok 1832. Jego obrazy stopniowo zdobywały uznanie społeczeństwa i krytyków. Jednocześnie pracował jako projektant wnętrz, stając się bardzo popularnym wśród bogatych ludzi. W 1836 nagrodzony Wielkim Srebrnym Medalem Akademii Sztuk Pięknych za jego martwe natury. Starsza kobieta wiążąca skarpetkę dała mu Mały Złoty Medal Akademii. W roku 1839 przyznano mu tytuł akademika.

Po śmierci ojca w 1840 na zawsze opuścił Petersburg i osiedlił się w swojej wsi Zacharnicze pod Połockiem. Okres ten oznaczał się zwykle sztuką religijną, głównie z byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Oprócz obrazów religijnych tworzył także portrety, np. I. Głazunowa, Józefa Siemawoka, Mikołaja Maligowskiego i innych. Zmarł w 1885.

Narodowość[edytuj]

Narodowość Jana Chruckiego obecnie określana jest różnie w zależności od źródła jako białoruska, polska[2] lub rosyjska. W jednym ze źródeł został on opisany następująco: Polak z narodowości, Białorusin z miejsca urodzenia, ostatecznie ukształtował się w nurcie rosyjskiej szkoły akademickiej[3]. Narodowe Muzeum Sztuki Republiki Białorusi w swoich publikacjach określa go mianem słynnego białoruskiego malarza martwej natury i słynnego rodaka, przy czym podkreśla, że jego spuścizna artystyczna jest nabytkiem kulturowym nie tylko Białorusi[4]. Także Biełaruskaja encykłapiedyja mówi, że Chrucki to artysta białoruski, a jego twórczość jest związana z życiem artystycznym Białorusi i Rosji[5]. Z kolei Sowietskij encykłopiediczeskij słowar określa Chruckiego jako malarza rosyjskiego[6].

Upamiętnienie[edytuj]

Instytucje państwowe Republiki Białorusi często upamiętniają artystę i posługują się jego dorobkiem[7][8]. Grafika nawiązująca do fragmentu obrazu „Portret nieznanej kobiety z owocami” z 1838 roku znalazła się na rewersie banknotu 1000 rubli białoruskich[9]. W 2010 wydane zostały na Białorusi m.in. znaczek pocztowy i moneta kolekcjonerska z okazji dwusetnej rocznicy urodzenia artysty[4].

Bibliografia[edytuj]

  • H. Paszkou i inni: Biełaruskaja encykłapiedyja. T. 17: Chwiniawiczy – Szczytni. Mińsk: Biełaruskaja encykłapiedyja, 2003. (biał.)
  • Sowietskij encykłopiediczeskij słowar. Wyd. 4. Moskwa: Sowietskaja encykłopiedyja, 1989. (ros.)

Literatura dodatkowa[edytuj]

  • Mali mistrzowie polskiego pejzażu XIX wieku, Aleksandra Melbechowska-Luty, Warszawa 1997
  • Kuzniecow S. Malarz Jan Chrucki. Portret XIX-wiecznego 'artysty średnego'// Biuletyn historii sztuki. R. LX: 1998. nr.1-2. S.49-67.
  • Кузнецов С. Живописец Иван Хруцкий: проблема интерпретации творчества "среднего художника" XIX в. // Вопросы отечественного и зарубежного искусства. Вып. 4: Проблемы изобразительного искусства XIX столетия. Л., 1990. С.82-99.

Przypisy

  1. a b c d Stefan Kozakiewicz: Malarstwo polskie. T. 3: Oświecenie, klasycyzm, romantyzm. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Auriga”, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe w Warszawie, 1976, s. 68–69, 291–292.
  2. Jan Chrucki (ang.). The premier site for Russian culture. [dostęp 2016-07-19].
  3. Е. Ф. Петинова: Биография Ивана Фомича Хруцкого (1810-1885) (ros.). Krossword-Kafe. [dostęp 2016-07-19].
  4. a b Год Івана Хруцкага (biał.). Narodowe Muzeum Sztuki Republiki Białorusi. [dostęp 2016-07-19].
  5. Biełaruskaja... s. 64–65.
  6. Sowietskij... s. 1480.
  7. Ivan Khrutsky. Portrait of an Unknown Woman with Fruit. (ang.). Olga's Gallery. [dostęp 2016-07-19].
  8. У Мінску адкрылася міжнародная выстава нацюрморта "Ціхае жыццё", прысвечаная 200-годдзю Івана Хруцкага (biał.). 2010-03-02 21:10. [dostęp 2016-07-19].
  9. Banknotes of the National Bank of the Republic of Belarus in Circulation 2000 Series (ang.). Narodowy Bank Republiki Białorusi. [dostęp 2012-08-03].

Linki zewnętrzne[edytuj]