Kątnik większy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kątnik większy
Eratigena atrica
(C.L. Koch, 1843)
Kątnik większy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada pajęczaki
Rząd pająki
Rodzina lejkowcowate
Rodzaj Eratigena
Gatunek kątnik większy
Synonimy
  • Tegenaria atrica C.L. Koch, 1843
  • Tegenaria saeva Blackwall, 1844
  • Tegenaria duellica Simon, 1875
  • Tegenaria larva Simon, 1875
  • Tegenaria nervosa Simon, 1870
  • Tegenaria gigantea Chamberlin et Ivie, 1935
  • Tegenaria praegrandis Fox, 1937
  • Tegenaria deroueti Dresco, 1957
  • Tegenaria derouetae Denis, 1959
  • Tegenaria propinqua Locket, 1975
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kątnik większy, kątnik domowy większy[1] (Eratigena atrica) – gatunek pająka z rodziny lejkowcowatych.

Taksonomia[edytuj]

Gatunek ten opisany został w 1843 roku przez Kocha jako Tegenaria atrica. Wyróżniano też takie gatunki jak Tegenaria saeva czy kątnik olbrzymi (Tegenaria duellica, syn. T. gigantea). Badania molekularne ujawniły, że jest to jeden gatunek o dużej zmienności morfologicznej. W 2013 Bolzern, Burckhardt i Hänggi zsynonimizowali kątnika większego z T. duellica oraz umieścili go w rodzaju Eratigena[2].

Opis[edytuj]

Pająk ten osiąga od 10[3] lub 12 do 18 mm długości ciała i jest dość silnie owłosiony, szarożółty z ciemnobrązowym rysunkiem[1]. Rozpiętość odnóży osobników dorosłych wynosi od 35 do 95[4]–100 mm, przy czym największe wartości dotyczą samców[3]. Na grzbiecie karapaksu ma dwie podłużne ciemne przepaski, które mogą być piłkowane lub zredukowane do trójkątnych kropek. Jego szczękoczułki mają 3 ząbki na przedniej i 6–9 na tylnej krawędzi. Wzór na sternum tworzy jasna przepaska środkowa i 3 pary jasnych kropek po bokach. Na wierzchu opistosomy znajduje się jasna przepaska w części przednio-środkowej, a po bokach jasne kropki, przechodzące z tyłu w szewrony. Dystalny brzeg prostokątnego stożeczka jest W-kształtny. kądziołki przędne tylno-środkowej pary mają 3–4 walcowate czopki gruczołowe i jeden wyraźny czopek ampułkowaty[2].

Odnóża kroczne są długie[1], przyciemnione, pozbawione obrączkowanie, mogą mieć ciemne kropki na biodrach i dosiebnych częściach ud. Na stopach nóg występuje od 7 do 10 trichobotriów, natomiast stopach i cymbium nogogłaszczków nie ma ich wcale[2]. Nogogłaszczki samców cechują: krótki kolec na grzbiecie goleni, masywny i tylko w końcowej połowie podwinięty konduktor o spiczastej i twardej końcówce, szeroko kieszeniowata i silnie połączona z tegulum apofiza medialna oraz nasadowa część tegulum prawie całkiem zakryta częścią górną[2].

Samica ma na epigyne otwór kopulacyjny położony przed prostokątną płytką i pozbawiona jest tylnego sklerytu. W wulwie ma krótki przewód kopulacyjny i nieregularnie wydłużoną spermatekę, otaczającą pozwijane i oddzielone o więcej niż dwie swoje średnice przewody[2].

Biologia i ekologia[edytuj]

Gatunek synantropijny jak i występujący w środowisku naturalnym[1]. Aktywny nocą[3]. W otoczeniu człowieka zasiedla ciemne miejsca jak kwietniki, stosy drewna, piwnice czy ciemne kąty za meblami[3][1]. W miejsach tych buduje poziome, dachowate sieci łowne, na jednym końcu w lejek mieszkalny, w którym pająk czai się w oczekiwaniu na ofiarę[1]. Tą ostatnią są owady i inne pająki[3]. W przypadku niedostatku pożywienia, a u samców też celem poszukiwania samicy, pająki opuszczają nocą sieci. Wędrując trafiać mogą do miejsc z których nie potrafia się wydostać, jak wanna czy umywalka. Dożywają około 4 lat[1].

Jad tego pająka nie jest groźny dla człowieka[3]. Większe osobniki mogą przebić skórę dorosłej osoby[5], ale nie są agresywne, a ich usposobienie określane jest jako „potulne”[3].

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Kątnik większy (Eratigena atrica)
Tegenaria duellica.JPG
TegenariaAtrica wwalas 1.jpg
Tegenaria-duellica-male.jpg
TegenariaAtrica wwalas 2.jpg
TegenariaAtrica wwalas 3.jpg
TegenariaAtrica wwalas 4.jpg
Tegenaria atrica-s.jpg

Pająk europejski, podawany też z Libanu, zawleczony do Stanów Zjednoczonych i Kanady[3][2]. Pierwsze doniesienie północnoamerykańskie pochodzi z 1929 z Vancouver Island[3].

W Europie podawany z Andory, Austrii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Danii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Irlandii, byłej Jugosławii, Liechtensteinu, Litwy, Łotwy, Macedonii, Niemiec, Norwegii, Polski, Portugalii, Rumunii, Rosji, Słowacji, Szwecji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii i Włoch[6]. W większości zasięgu liczny[1].

Przypisy

  1. a b c d e f g h Heiko Bellmann: Przewodnik kieszonkowy: Pająki. Warszawa: Multico O. W., 1998.
  2. a b c d e f A. Bolzern, D. Burckhardt, A. Hänggi. Phylogeny and taxonomy of European funnel-web spiders of the Tegenaria-Malthonica complex (Araneae: Agelenidae) based upon morphological and molecular data. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 168, s. 723-848, 2013. DOI: 1111/zoj.12040 10. 1111/zoj.12040. 
  3. a b c d e f g h i Species Eratigena atrica - Giant House Spider. W: BugGuide [on-line]. Iowa State University. [dostęp 2017-01-11].
  4. Garry Oak Ecosystems Recovery Team: Tegenaria duellica and Tegenaria agrestis (ang.). [dostęp 2010-12-21].
  5. Helgard Reicholf-Riehm: Leksykon przyrodniczy: Owady. H. Garbarczyk i E. Nowakowski (tłum.). Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 258..
  6. T. atrica. W: Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2017-01-11].