Kilińszczyzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kilińszczyzna – manifestacja zorganizowana 17 kwietnia 1894 przez Ligę Narodową w Warszawie w setną rocznicę wybuchu insurekcji warszawskiej, na czele której stał Jan Kiliński.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do upamiętnienia insurekcji i osoby Kilińskiego przygotowywała się młodzież narodowa. Studenci-socjaliści nie przewidywali swojego udziału w manifestacji, ponieważ miała ona mieć charakter patriotyczno-religijny. Ostatecznie udział w wydarzeniu wzięli[1].

Przebieg manifestacji[edytuj | edytuj kod]

We wtorek 17 kwietnia 1894 o godzinie 10.00 w katedrze św. Jana odbyła się msza św. w intencji powrotu do zdrowia ciężko chorego dziecka. Kościół wypełniony był przede wszystkim młodzieżą studencką i inteligencją. Po mszy uformował się kilkusetosobowy pochód, który ruszył w kierunku Rynku Starego Miasta. Przed domem Kilińskiego na komendę „Zdjąć czapki!” tłum zatrzymał się i uczcił przywódcę insurekcji warszawskiej. Na ulicy Podwale policja zamknęła pochodowi przejście do Krakowskiego Przedmieścia i odcięła drogę odwrotu z drugiej strony ulicy. Część osób wsiadła do tramwajów konnych, które nadjechały w ostatniej chwili, gdzie konduktorzy rozdali im bilety. Pozostałe osoby na polecenie policji przeszli na podwórze pobliskiego cyrkułu policyjnego. Były to 253 osoby: 165 studentów, 54 mężczyzn i 34 kobiety[2].

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

W gronie zgromadzonych w cyrkule znaleźli się m.in.: Marian Bohusz, Benedykt Hertz, Edward Słoński, Cecylia Walewska, Zofia Daszyńska-Golińska. Po ustaleniu tożsamości i spisaniu zatrzymanych – manifestanci zostali wieczorem wypuszczeni. Następnie w nocy z 19 na 20 kwietnia odbyły się aresztowania.[3]. Była to pierwsza tak wielka manifestacja od czasów sprzed powstania styczniowego w 1861[4].

Wobec niemożności ustalenia organizatorów kilińszczyzny władze zwolniły nielicznych rzemieślników i osoby mogące dowieść, że na pochodzie były przypadkowo, by nadać manifestacji studencki charakter. Uczestników podzielono na trzy kategorie, co wiązało się z kilkumiesięcznym aresztem lub zesłaniem wgłąb Rosji na dwa lub trzy lata. Tłumnie żegnani na Dworcu Kolei Petersburskiej, dzięki amnestii związanej z wstąpieniem na tron Mikołaja II przebywali na zesłaniu znacznie krócej[5].

Efektem manifestacji, aresztowań i zesłań było rozbicie Zetu, osłabienie Ligi Narodowej i zamknięcie „Głosu”. Czołowi działacze endecji przenieśli się do Galicji (Jan Ludwik Popławski, Roman Dmowski[6][7][8][9].)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. C. Orlikowska, Z dziejów kształcenia biologów polskich. Działalność pedagogiczna i naukowa przyrodników rosyjskich na cesarskim uniwersytecie warszawskim w latach 1869-1915, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej”, Seria B: Historia Nauk Biologicznych i Medycznych, 1962, z. 2, s. 123.
  2. B. Cywiński, Rodowody niepokornych, wyd. 5, Warszawa 2010, s. 272-273.
  3. B. Cywiński, Rodowody niepokornych, wyd. 5, Warszawa 2010, s. 273.
  4. J. Fronczak, [rec.] Raporty warszawskich oberpolicmajstrów (1892-1913). Oprac. Halina Kiepurska i Zbigniew Pustuła. Wrocław 1971. Zakład Narodowy im. Ossolińskich ss. 128, „Z Pola Walki”, 15, 1972, nr 1 (57), s. 243.
  5. B. Cywiński, Rodowody niepokornych, wyd. 5, Warszawa 2010, s. 274-275.
  6. K. Groniowski, J. Skowronek, Historia Polski 1795-1914, wyd. 3 popr. i uzup., Warszawa 1987, s. 260.
  7. S. Kieniewicz, Historia Polski 1795-1918, wyd. 10, Warszawa 1997, s. 389.
  8. J. Buszko, Historia Polski 1864-1948, wyd. 9, Warszawa 1985, s. 101.
  9. M. Kukiel, Dzieje Polski porozbiorowe (1795-1921), Londyn 1993, s. 470.