Kowal bezskrzydły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kowal bezskrzydły
Pyrrhocoris apterus
(Linnaeus, 1758)
Kowal bezskrzydły
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Podkrólestwo Bilateria
(bez rangi) pierwouste
Nadtyp wylinkowce
Typ stawonogi
Podtyp sześcionogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Infragromada Neoptera
Nadrząd Paraneoptera
Rząd pluskwiaki
Podrząd pluskwiaki różnoskrzydłe
Rodzina kowalowate
Rodzaj Pyrrhocoris
Gatunek kowal bezskrzydły

Kowal bezskrzydły, kowal dwuplamek (Pyrrhocoris apterus), zwany potocznie „tramwajarzem[1]gatunek pluskwiaka z rodziny kowalowatych (Pyrrhocoridae), pospolity w Polsce. Ze względu na łatwość hodowli bywa wykorzystywany do badań laboratoryjnych[2][3].

Charakterystyka[edytuj]

Osiąga długość około 1 cm. Jego czułki są dość długie i czteroczłonowe, odnóża proporcjonalne do długości ciała, stopy trzyczłonowe, a na pazurkach znajdują się powierzchnie czepne – przylgi. Przetchlinki leżą na brzusznej stronie odwłoka, przyoczka nie występują. Jak wszystkie kowalowate, gatunek ten posiada trichobotria, czyli włoski czuciowe rejestrujące ruchy powietrza[2]. Skrzydła są częściowo uwstecznione[4].

Jego głowa, czułki, tarczka, międzykrywki, odnóża i odwłok są czarne, natomiast przedplecze jest czerwone, z wyraźną czarną plamą w części środkowej. Na odwłoku znajduje się charakterystyczny czerwono-czarny wzór. Wewnątrz gatunku występuje zjawisko polimorfizmu objawiające się silnym uwstecznieniem tylnych skrzydeł u części osobników[2].

Występowanie[edytuj]

Jest jednym z niewielu kowalowatych występujących niemal w całej Palearktyce[2][3] (większość gatunków pokrewnych występuje przede wszystkim w strefach paleotropikalnych i subtropikalnych). Jego wschodni zasięg występowania sięga południowych regionów wschodniej Syberii (do podnóża Gór Ałtaj), południowo-zachodniej Mongolii i północno-zachodnich Chin. Występuje także na terenie USA, w Ameryce Środkowej i Indiach[3].

Często pojawia się w dużych gromadach u podstawy pni drzew liściastych, szczególnie lipy[1][5]. Jest gatunkiem zazwyczaj nieszkodliwym dla środowiska (w tym dla ludzi, nie kąsa[1]), choć może uszkadzać młode drzewka w szkółkach i wyrządzać szkody w winnicach[5]. Występuje w grupach, co służy jako strategia odstraszania drapieżnych ptaków[4].

Ekologia[edytuj]

Pożywienie[edytuj]

Kowale bezskrzydłe żywią się opadłymi nasionami (głównie lipy)[1][6], owocami, a także sokami martwych owadów, chorych gąsienic, dżdżownic, ślimaków[6]. Sporadycznie spożywają odchody[4], niekiedy również dochodzi u nich do kanibalizmu[1]. Pokarm wysysają za pomocą kłujki.

Sam kowal rzadko staje się łupem dla innych zwierząt, gdyż jest wstrętny w smaku[7]. Jedynie borsuki czasami żywią się tymi owadami[1].

Rozmnażanie[edytuj]

Para kowali sczepiona podczas kopulacji

Samice składają jaja do ziemi, mchu lub pomiędzy zalegające ziemię liście. Larwy wykluwają się w czerwcu, zimują imaga. Wczesną wiosną owady te budzą się i gromadzą w nasłonecznionych miejscach.

Ich kopulacja trwa długo – często ponad 12 godzin, niekiedy nawet do 7 dni[8], co jest sposobem samca na zapobieganie dostępu do samicy przez konkurentów[4]. Z tego powodu często kowale spotykane są sczepione tylnymi częściami ciała[3], stąd bywają popularnie nazywane tramwajami.

Ciekawostki[edytuj]

Wizerunek tego owada został wykorzystany na okładce albumu Robaki (2012) polskiej grupy muzycznej Luxtorpeda.

Przypisy

  1. a b c d e f Kacper Kowalczyk: Kowal bezskrzydły – opis, występowanie i zdjęcia. Owad kowal bezskrzydły ciekawostki. Ekologia.pl. [dostęp 2017-10-04].
  2. a b c d Barbara Lis. Płaszczyńcowate – Piesmatidae, smukleńcowate – Berytidae, kowalowate – Pyrrhocoridae. „Klucze do oznaczania owadów Polski”. 18 (9), s. 28–33, 2007. 
  3. a b c d publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Radomir Socha. Pyrrhocoris apterus (Heteroptera) – an experimental model species: A review. „European Journal of Entomology”. 90, s. 241–286, 1993. ISSN 1210-5759 (ang.). [dostęp 2016-03-26]. 
  4. a b c d Adam Wajrak: Kowal kłuje lipę. Wyborcza.pl, 2013-07-18. [dostęp 2017-09-12].
  5. a b Václav Jan Staněk: Wielki atlas owadów. Warszawa: PWRiL, 1972, s. 105. ISBN 83-09-00903-8.
  6. a b Józef Banaszak: Przegląd systematyczny owadów. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane WSP, 1994, s. 50. ISBN 83-7096-099-5.
  7. Marek W. Kozłowski: Owady Polski. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2008, s. 121–125. ISBN 978-83-7073-666-8.
  8. Gerhard Schöfl, Michael Taborsky. Prolonged tandem formation in firebugs (Pyrrhocoris apterus) serves mate-guarding. „Behavioral Ecology and Sociobiology”. 52 (5), s. 426–433, 2002. DOI: 10.1007/s00265-002-0524-9 (ang.). 

Bibliografia[edytuj]