Kanibalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ślinik luzytański zjadający martwego osobnika tego samego gatunku

Kanibalizm – praktyka zjadania osobników własnego gatunku, dość rozpowszechniona w naturze. Występuje w wielu grupach zwierząt, m.in. u owadów, pajęczaków, ryb, płazów i ptaków, bardzo rzadko u ssaków. Może się nasilić ze względu na zbytnie zagęszczenie populacji lub w następstwie głodu. Do najbardziej znanych zwierząt praktykujących kanibalizm należą modliszki.

Kanibalizm wśród ludzi[edytuj | edytuj kod]

Kanibalizm w Brazylii w roku 1557 według opisu Hansa Stadena
Kanibalizm w Wielkim Księstwie Litewskim i w Rosji w 1571, wywołany morowym powietrzem i spustoszeniami wojny litewsko-rosyjskiej, grafika niemiecka z XVI wieku

Zjawisko to spotykane jest także u ludzi – nekrofagia, ludożerstwo, czyli antropofagia (gr. anthropos – człowiek, phagein – pożerać), często ma podłoże religijne.

Dla człowieka jedzenie ludzkiego mięsa stwarza zagrożenie dla zdrowia - powodują je priony, wirusopodobne białka, wywołują one choroby z grupy zakaźnych encefalopatii gąbczastych. Wśród plemion Nowej Gwinei, zwłaszcza ludu Fore, szalała wywołana przez priony choroba, zwana kuru lub „śmiejącą się śmiercią”. Zarażenie następowało przy rytualnym spożyciu ciał zmarłych krewnych. Fore zrezygnowali z kanibalizmu w 1957 r., lecz starsi członkowie ludu wciąż umierają na kuru.

Z głodu[edytuj | edytuj kod]

Do aktów kanibalizmu powodowanych głodem miało dojść w czasie oblężenia Ma’arratu w 1098 roku w trakcie I wyprawy krzyżowej.

W osadzie Jamestown w angielskiej kolonii Wirginia, mieszkańcy dopuszczali się kanibalizmu w latach 1609–1610, w tak znanym „Okresie Głodu[1].

Pasażerowie francuskiego statku „Méduse” którzy przeżyli jego zatonięcie w 1816 roku, w trakcie trzynastu dni dryfowania na prowizorycznej tratwie uciekli się z desperacji do kanibalizmu[2].

Około roku 1820 w Basutolandzie (obecnie Lesotho) zapanował głód, a miejscowe plemiona zaczęły polować na sąsiadów, których ciała następnie zjadano. Od tej pory kanibalizm zaczęto uprawiać tam regularnie. Schwytanym ofiarom łamano nogi, by nie mogły uciec. W ten sposób powstało coś w rodzaju „żywej spiżarni”. Za największy przysmak uchodziły dzieci i kobiety.

Kanibalizmu dopuścili się członkowie zaginionej ekspedycji Franklina z 1845 roku[3].

Grupa amerykańskich pionierów, zwana Wyprawą Donnera uciekła się do kanibalizmu w górach Sierra Nevada zimą 1846–1847[4].

W latach 1932–1933 doszło do przypadków kanibalizmu na masową skalę w ZSRR, podczas wielkiego głodu na Ukrainie, rozkułaczania oraz przymusowej kolektywizacji[5].

Podczas II wojny światowej przypadki kanibalizmu odnotowano w getcie warszawskim[6] oraz w oblężonym Leningradzie[7].

Kampania gospodarcza Wielki skok naprzód przeprowadzona przez Mao Zedonga w latach 1958–1962 w Chińskiej Republice Ludowej doprowadziła do wielu przypadków kanibalizmu. Jasper Becker, w książce Głodne duchy. Ukryty głód pod rządami Mao opisuje te wydarzenia. Kanibalizm, jako rezultat głodu był tak wstrząsający, że niektórzy podważali prawdziwość tych opowieści. Becker podkreśla jednak, że źródła są liczne i przekonujące. Swoją książkę oparł na własnych wywiadach, cudzych obserwacjach i oficjalnych dokumentach. Przypadki kanibalizmu odnotowano w całym kraju. Chłopi zabijali i zjadali dzieci, własne i cudze. Mięso często sprzedawano[8][9].

Współcześnie kanibalizm z głodu zdarza się wśród ocalałych ofiar katastrof, np. lotniczych lub morskich. Jednym z najbardziej znanych takich przypadków jest los ocalałych w katastrofie urugwajskiego samolotu (lot 571) 13 października 1972 w Andach. Katastrofę przeżyło 32 z 45 pasażerów. W obliczu śmierci głodowej ocaleni zdecydowali się na jedzenie ciał zmarłych towarzyszy. Ekspedycja ratunkowa uratowała 16 osób.

Doniesienia o przypadkach kanibalizmu wywołanego głodem napływają także z Korei Północnej[10].

Z powodów rytualnych[edytuj | edytuj kod]

Istnieją dowody, że kanibalizm wśród hominidów pojawił się na długo przed wykształceniem się gatunku Homo sapiens[11].

Aztekowie do pewnego stopnia praktykowali kanibalizm, ale nie ma żadnych dowodów potwierdzających, że stanowił on znaczną część ich diety[12].

Niemal do końca renesansu we Włoszech praktykowane było, jako zwieńczenie zemsty, zjadanie wątroby pokonanego przeciwnika (zwykle symboliczne) oraz, po obcięciu głowy, wytaczanie całej jego krwi. Za morderstwa o podobnym charakterze można uznać także te dokonane przez Elżbietę Batory. Według relacji Jakuba Sobieskiego obecnego w Paryżu podczas egzekucji François Ravaillaca, wielu widzów zbierało fragmenty ciała torturowanego zamachowca w celu konsumpcji. Makabryczną potrawą próbowano również poczęstować polskiego magnata[13].

Do początku XX w. (a lokalnie nawet do lat 50. XX wieku), kanibalizm nadal był praktykowany u wielu ludów Afryki, Oceanii i wysp Morza Karaibskiego, co wiązało się z wiarą w przechodzenie właściwości zjadanej osoby (np. męstwa) na osobę zjadającą.

W zbrodni[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec II wojny światowej na wyspie Chichi-jima, japońscy żołnierze zabili i zjedli ośmiu pojmanych amerykańskich lotników[7].

Kanibalizm zdarza się wśród morderców, często seryjnych zabójców, mając niekiedy podłoże seksualne. Do znanych wypadków kanibalizmu o takim podłożu należy przypadek mordercy Armina Meiwesa, niemieckiego informatyka, poszukującego przez Internet młodych mężczyzn w celu zabicia i zjedzenia. Innym głośnym przypadkiem było zamordowanie i zjedzenie człowieka przez Anthony'ego Morleya, zwycięzcę pierwszego konkursu na najpiękniejszego geja w Wielkiej Brytanii[14]. Znane są także przypadki autokanibalizmu przymuszonego lub dobrowolnego.

Kanibalizm w czasach pogańskich, rycina w druku Heydenweldt vnd irer Götter anfängcklicher Vrsprung... z 1554 r.

Kanibalizm w literaturze[edytuj | edytuj kod]

Kanibalizm w kinematografii[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nicholas Wade: Evidence of Cannibalism Found at Jamestown Site. The New York Times, 1 Maja 2013.
  2. La véritable histoire du "Radeau de la Méduse", ARTE France & Grand Angle Productions. TV documentary, 2015.
  3. Anne Keenleyside: The final days of the Franklin expedition: new skeletal evidence Arctic 50(1) 36-36 1997. [dostęp 26 stycznia 2008].
  4. Charles McGlashan: History of the Donner Party: A Tragedy of the Sierra Nevada. A Carlisle & Company, San Francisco, 1879.
  5. Nicolas Werth: Wyspa kanibali. Deportacja i śmierć na Syberii. Znak, 2011. ISBN 978-83-240-1624-2.
  6. Israel Gutman: Żydzi warszawscy 1939–1943. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1993, s. 172. ISBN 83-85249-26-5.
  7. a b Kanibale na Chichi Jimie. warhist.pl.
  8. Jasper Becker, Głodne duchy. Ukryty głód pod rządami Mao.
  9. Torbjørn Færøvik, Mao. Cesarstwo cierpienia, ISBN 978-83-8123-338-5.
  10. Cannibal horror of `quiet famine' Children eaten, say North Korea refugees.. Birmingham Post, 1998.
  11. Michael Kerrigan: Historia śmierci. Warszawa: Bellona, 2009, s. 157.
  12. William Arens: The Man-Eating Myth : Anthropology and Anthropophagy: Anthropology and Anthropophagy. Oxford University Press, USA, 1979. ISBN 978-0-19-976344-3.
  13. Janusz Tazbir:Okrucieństwo w nowożytnej Europie, Warszawa, 1999
  14. Mr Gay 'cut up pal for eating'. Sun, 2008. [dostęp 2011-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-07-24)].