Krępnik rdzawoskrzydły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krępnik rdzawoskrzydły
Batis capensis[1]
(Linnaeus, 1766)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina krępaczki
Rodzaj Batis
Gatunek krępnik rdzawoskrzydły
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Krępnik rdzawoskrzydły (Batis capensis) – gatunek małego ptaka z rodziny krępaczków. Występuje w południowej części Afryki. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Karol Linneusz w 1766. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Muscicapa capensis. Holotyp pochodził z Przylądka Dobrej Nadziei[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza krępnika rdzawoskrzydłego w rodzaj Batis. Wyróżnia 6 podgatunków[3]. Podgatunki B. c. dimorpha (krępnik górski[4]) i B. c. sola bywają wydzielane do rangi osobnego gatunku. Populacja z góry Namuli (północny Mozambik) uznawana jest za reprezentującą B. c. dimorpha, jednak możliwe, że reprezentuje osobny podgatunek[3].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[5]:

  • B. c. sola Lawson, 1964 – północne Malawi i, lokalnie, Zambia (płaskowyż Nyika, Mafinga Hills)[3]
  • krępnik górski (B. c. dimorpha) (Shelley, 1893) – góry centralnego i południowego Malawi oraz przyległy obszar zachodniegoMozambiku (Namuli)[3]
  • B. c. kennedyi Smithers & Paterson, 1956Matopo Hills (południowo-zachodnie Zimbabwe)[3]
  • B. c. erythrophthalma Swynnerton, 1907 – wyżyny wschodniego Zimbabwe i przyległy obszar Mozambiku[3]
  • B. c. hollidayi Clancey, 1952 – północno-wschodnia Południowa Afryka (na południe od Soutpansberg), Suazi i przyległy obszar południowego Mozambiku (Lebombo Highlands)[3]
  • krępnik rdzawoskrzydły (B. c. capensis) (Linnaeus, 1766) – południowa Południowa Afryka (Prowincja Przylądkowa Zachodnia na wschód po zachodni KwaZulu-Natal) i wschodnie Lesotho[3]

Północna granica zasięgu sięga równoleżnika 2°S[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

B. c. erythrophtalma – samiec
B. c. erythrophtalma – samica

Długość ciała wynosi 12–13 cm; masa ciała 8,9–15,6 g[3]. Długości skrzydeł dla nieokreślonej liczby osobników: B. c. capensis – 57,5–63,5 mm; B. c. hollidayi – 57,5–64 mm; B. c. erythrophthalma – 58–63 mm; B. c. kennedyi: samce średnio 65,7 mm, samice – 62,5 mm;[7].

Krępniki rdzawoskrzydłe to bardzo przysadziste ptaki. Mają szarawą głowę, z przodu głowy czarny obszar i czerwonawe tęczówki. Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U ptaków obu płci spód ciała biały. U samców przez pierś przebiega szeroki, czarny pasek, a przez skrzydło biały (u ptaków z północy) lub rdzawy (u ptaków z południa zasięgu) pasek skrzydłowy; boki ciała są tego samego koloru, co pasek skrzydłowy u danego osobnika. U samicy zarówno broda, przepaska na piersi, pasek skrzydłowy jak i boki są rdzawe[8]. U samców podgatunku nominatywnego wierzch głowy i kark są łupkowoniebieskie, wyraźnie oddzielone od grzbietu w kolorze umbry. Przedstawicieli B. c. hollidayi odróżnia barwa grzbietu, mniej brązowa, a bardziej oliwkowozielona. Samce po bokach są jaśniejsze, zaś samice mają węższą i jaśniejszą przepaskę na piersi. Reprezentantów B. c. erythrophthalma cechuje stosunkowo jednolity wierzch ciała – szary grzbiet i kuper nie wydają się być bardzo kontrastowe w stosunku do łupkowoszarej głowy. Ptaki podgatunku B. c. kennedyi wyróżnia jaśniejszy, niż u przedstawicieli B. c. erythrophthalma wierzch głowy i kark; do tego mają również bardziej szary wierzch ciała. Spód ciała jest ogółem jaśniejszy, tak jak i boki; samice mają węższy pas na piersi. Paski skrzydłowe są płowe[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Krępniki rdzawoskrzydłe łatwo adaptują się do nowych środowisk. Zamieszkują między innymi lasy górskie i lasy wiecznie zielone, zwarte lasy, doliny Niskiego Weldu, zadrzewienia akacji wzdłuż cieków, plantacje, sady i ogrody[9]. Zasiedlają także zdegradowane lasy[3]. Zwykle żerują na niższych gałęziach krzewów i drzew, zbierając bezkręgowce z kory. W ich diecie stwierdzono chrząszcze, motyle i muchówki[9]. Odzywają się długim, monotonnym gwizdem, który wydają z siebie zarówno samce, jak i samice[3].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy trwa od września do marca, przeważnie w październiku i grudniu. W ciągu roku krępniki rdzawoskrzydłe mogą wyprowadzić 1 lub 2 lęgi[3]. W budowie gniazda uczestniczą oba ptaki z pary. Gniazdo ma formę małego kubeczka o grubych ściankach, budulec stanowi suchy materiał roślinny spojony pajęczynami. Wyściółkę stanowi delikatna materia roślinna lub włosie. Przeważnie gniazdo ulokowane jest na poziomej gałęzi niewielkiego krzewu, na wysokości od 1 do 9 (przeważnie 3) m nad ziemią. Gniazda nie są bardzo osłonięte, mimo tego są trudne do znalezienia ze względu na panującą w zakrzewieniu ciemność. Pisklętami zajmuje się głównie samica, która opiekuje się nimi w gnieździe i karmi pokarmem dostarczonym przez samca. Opuszczają gniazdo w wieku około 16 dni[9].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje ptaka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1994 (stan w 2016). BirdLife International uznaje trend populacji za stabilny[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Batis capensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Batis capensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l m Louette, M.: Cape Batis (Batis capensis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 27 maja 2016].
  4. Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Platysteiridae Sundevall, 1872 - krępaczki - Wattle-eyes and Batises (wersja: 2015-10-17). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 27 maja 2016].
  5. Frank Gill & David Donsker: Batises, woodshrikes, bushshrikes & vangas. IOC World Bird List (v6.2), 20 kwietnia 2016. [dostęp 27 maja 2016].
  6. D. N. Johnson: Cape Batis. Kaapse Bosbontrokkie. Batis capensis. W: The Atlas of Southern African Birds. South African Bird Atlas Project 1, 1997, s. 354.
  7. a b P. A. Clancey. The South African Races of the Cape Batis Batis capensis (Linnaeus). „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 79, s. 57–, 1959. 
  8. Tony Harris: Shrikes and Bush-shrikes. A&C Black, 2010, s. 296. ISBN 1408134597.
  9. a b c Batis capensis' (Cape batis), Biodiversity Explorer [dostęp 2016-05-27].
  10. Cape Batis Batis capensis. BirdLife International. [dostęp 27 maja 2016].