Kukułka czubata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kukułka czubata
Clamator glandarius[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Na drugim planie osobnik młodociany
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd kukułkowe
Rodzina kukułkowate
Rodzaj Clamator
Gatunek kukułka czubata
Synonimy

Cuculus glandarius Linnaeus, 1758

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     występuje przez cały rok

     zimowiska

Kukułka czubata (Clamator glandarius) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny kukułkowatych (Cuculidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje Półwysep Iberyjski, południową Francję, zachodnie Włochy, Chorwację, południe Półwyspu Bałkańskiego, Azję Mniejszą, Bliski Wschód, Afrykę Północną i subsaharyjską (na południe od Sahary)[3]. Niezbyt często można ją spotkać w innych częściach Europy Zachodniej i Środkowej. Zimuje głównie w Afryce; regularnie, ale w niewielkiej liczbie także na południu Hiszpanii[3].

Była notowana w Polsce raz w 1986, jednak obserwacja ta została w 2013 zakwestionowana, a gatunek usunięto wówczas z listy krajowej awifauny[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Wysmukłe ciało, wyraźny czubek na głowie i wyraźnie schodkowany ogon z białym obrzeżeniem. Czubek, wierzch i boki głowy szare, szyja i pierś żółtawobiałe, wierzch ciała rdzawooliwkowy z białymi plamkami. Spód ciała zawsze jednobarwny – biały, na szyi i gardle ochrowy nalot. Z daleka dorosły ptak jest szary, a młody ma ciemniejsze ubarwienie – szyja i pierś są bardziej pomarańczowożółte, a lotki I rzędu rdzawobrązowe.

W spoczynku przypomina srokę, ale w porównaniu z jej ciężkim lotem kukułka czubata dużo lepiej przemieszcza się w powietrzu. Wśród leśnych gałęzi i zakrzaczeń porusza się lekko, szybko i bez przeszkód.

Odpoczywająca kukułka czubata

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

dł. ciała
35–39 cm[3]
rozpiętość skrzydeł
63 cm
masa ciała
ok. 124 g[3]

Głos[edytuj | edytuj kod]

Mimo swej nazwy rodzajowej i spokrewnienia odgłosy tego gatunku nie przypominają w ogóle kukania kukułki zwyczajnej. Podobne są bardziej do skrzeczenia (określanego czasem szczekaniem) sroki. Terytorialny śpiew samca to głuche, opadające „ki-u”. Szorstkie odgłosy przypominają „kakakarrkarr”. Zawołanie ostrzegawcze zbliżone jest do głosu wrony – „krak”.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Świetliste lasy liściaste, tereny otwarte o pojedynczych krzewach, parki i aleje. Zamieszkuje niższe szerokości geograficzne – tereny z piniami i dębami korkowymi podobnymi do sawanny, wrzosowiska z wysokimi krzewami, zarośla oliwne, ale i obrzeża osiedli wokół których znajdują się parki.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Pisklęta w gnieździe wrony

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Pasożyt lęgowy, składający jaja niemal wyłącznie w gniazdach ptaków krukowatych (np. sroki, czarnowrona, kawki, kruka, wrończyka[5]), a w Afryce również błyszczaków. Jej pisklęta wyglądają podobnie i odzywają się w zbliżony sposób do młodych gospodarza. W przeciwieństwie do kukułki zwyczajnej, pisklęta kukułki czubatej nie wyrzucają potomstwa gospodarza z gniazda, więc gospodarz wychowuje zarówno własne potomstwo, jak i pasożyta. Pisklę kukułki otrzymuje jednak więcej pokarmu niż pisklęta gospodarza, ponieważ ich wygląd (m.in. większe rozmiary ciała i wygląd wnętrza dzioba) silniej pobudzają dorosłe ptaki do karmienia niż wygląd ich własnych piskląt[6]. Obecność kukułki w gnieździe zmniejsza sukces reprodukcyjny gospodarza[7].

Pisklę kukułki czubatej

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Składa około 9–25 jaj.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Kukułka w każdym gnieździe składa kilka jaj, w przeciwieństwie do kukułki zwyczajnej (krukowate są większymi rodzicami zastępczymi i przynoszą więcej pokarmu). Jaja wysiadywane są przez okres 12 do 15 dni. W jednym gnieździe znajduje się do trzech piskląt kukułki czubatej, prawdopodobnie pochodzących od różnych samic. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 18 dniach.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Duże owady i ich larwy, mniejsze kręgowce. Dieta obu kukułek – zwyczajnej i czubatej – jest podobna, choć ta druga łapie większe stawonogi, a jej pisklęta w gnieździe karmione są szczątkami upolowanych kręgowców.

Gdy wrócą z zimowisk, przylatują najczęściej do świetlistych lasów sosnowych, gdzie szukają żywiących się sosnami, owłosionych gąsienic, które akurat wtedy wychodzą ze swych miejsc zimowania. Wśród dużych owadów łapią ważki i szarańczaki. Mogą też schwytać małe jaszczurki.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje kukułkę czubatą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern).

Z racji usunięcia kukułki czubatej z listy polskiej awifauny nie jest ona wymieniona w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt[8], choć jeszcze w poprzednim rozporządzeniu z 2014 roku wymieniano ją jako gatunek objęty ochroną ścisłą[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Clamator glandarius, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Clamator glandarius. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Payne, R. & Garcia, E.F.J.: Great Spotted Cuckoo (Clamator glandarius). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-10-08].
  4. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Rewizja współczesnych i historycznych stwierdzeń rzadkich ptaków w Polsce. „Ornis Polonica”. 55, s. 115–134, 2014. 
  5. Juliana Valencia i inni, No brood parasitism by the Great Spotted Cuckoo Clamator glandarius on the Azure-winged Magpie Cyanopica cyanus, „Bird Study”, 2, 2005, s. 204–209, DOI10.1080/00063650509461392, ISSN 0006-3657 [dostęp 2016-12-27].
  6. Manuel Soler i inni, Preferential allocation of food by magpies Pica pica to great spotted cuckoo Clamator glandarius chicks, „Behavioral Ecology and Sociobiology”, 1, s. 7–13, DOI10.1007/BF00173893, ISSN 0340-5443 [dostęp 2016-12-27] (ang.).
  7. Soler i inni, Growth and development of great spotted cuckoos and their magpie host, „The Condor”, 93, 1991, s. 49-54.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]