To jest dobry artykuł

Kunino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kunino
Кунино
Ilustracja
Widok na wieś
Państwo  Bułgaria
Obwód Wraca
Gmina Roman
Kmet Joło Petkow
(GERB)[1]
Powierzchnia 38,801 km²
Wysokość 321 m n.p.m.
Populacja (2018)
• liczba ludności

478
Nr kierunkowy 091202
Kod pocztowy 3140[2]
Tablice rejestracyjne BP (Вр)
Położenie na mapie Bułgarii
Mapa lokalizacyjna Bułgarii
Kunino
Kunino
Ziemia43°11′21,12″N 23°59′59,33″E/43,189200 23,999814
Portal Portal Bułgaria
Pomnik przyrody – Czerwenica
Budynki mieszkalne w tle Czerwenicy

Kunino (bułg. Кунино[3]) – wieś w północnej Bułgarii, w obwodzie Wraca, w gminie Roman, nad rzeką Iskyr. Według danych szacunkowych Ujednoliconego Systemu Ewidencji Ludności oraz Usług Administracyjnych dla Ludności, 15 grudnia 2018 roku miejscowość liczyła 478 mieszkańców[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kunino znajduje się w zachodniej części Przedbałkanu, będącego częścią Starej Płaniny. Położone jest w wąwozie Kurłukowskim rzeki Iskyr[5].

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Kunino otoczone jest formami krasowymi, występują tu liczne skały wapienne w postaci ostańców oraz mostów skalnych. Nad wsią góruje emblematyczna skała Czerwenica[6]. Do tej pory odkryto w rejonie wsi ok. 140 jaskiń. Najdłuższą z nich jest jaskinia Koszara o długości 256 metrów, najgłębszą – Głożawa, znajdująca się do 69 metrów pod powierzchnią ziemi[7].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Szeroko otwarta dolina rzeki Iskyr ułatwia swobodny przepływ powietrza i zapobiega występowaniu zjawiska inwersji, dlatego temperatury powietrza są wysokie. Okoliczne wysokie wieńce skalne powodują wznoszenie się mas powietrza w ciągu lata. Przyczynia się to do rozwoju chmur, a w konsekwencji częstszego występowania ulewnych deszczy i opadów gradu[8].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Kunino należy administracyjnie do gminy Roman, w obwodzie Wraca. Kod identyfikacyjny Kunina to 40645.

Administracyjna terytorialna przynależność:

  • Kmetstwa (siedziby samorządowych władz): obw. Wraca (VRC), gm. Roman (VRC32), Kunino (VRC32-03)
  • Rejony: Północno-zachodnia Bułgaria (BG31), Północna i Południowo-wschodnia Bułgaria (BG3)

Regionalny Urząd Statystyczny znajduje się we Wracy.

Powierzchnia Kunina 38,801 km²[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odkrycia archeologiczne z prehistorii[edytuj | edytuj kod]

W Kuninie znajduje się stanowisko archeologiczne, w którym archeolog i prehistoryk bułgarski, Wasił Mikow, znalazł pozostałości dużej osady zwanej Samuilica, pochodzącej z okresu neolitu, znajdującej się na płaskowyżu Rudina, w jaskini Prowyrtenka. Odkrył również liczne narzędzia kamienne, ceramiczne fragmenty figurek, a najistotniejszym znaleziskiem były kamienie wykorzystywane do mielenia ziaren. Świadczy to o zaawansowanym poziomie rolnictwa na tym terenie w ówczesnym okresie[10]. Nikołaj Dżambazow w 1956 roku w jaskini odkrył ślady obecności ludzi z czasów środkowego i późnego paleolitu[11]. W 1960 roku podczas remontu drogi do wsi Radowene odkryto pozostałości wsi sprzed 4000 lat. Badania zostały przeprowadzone przez Bogdana Nikołowa z Regionalnego Muzeum Archeologicznego we Wracy. Wykopaliska ujawniły fundamenty glinianych domków, gipsowych ścian, pieców i kominków. Odkryto także narzędzia kamienne, liczne ozdoby, fragmenty malowanej ceramiki, żarna do mielenia zbóż oraz gliniane ciężarki do pionowego krosna[12].

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

W latach 1000 p.n.e. tereny te zamieszkiwali Trakowie z plemienia Tribali. O ich obecności świadczy odkryta wioska Trulenzis oraz odkryte brązowe broszki i fragmenty brązowych figurek koni[12]. Na podstawie znalezionych przedmiotów stwierdzono, że w V wieku p.n.e. nastąpiła znaczna hellenizacja miejscowej ludności. W 28 roku p.n.e. osada ta została włączona do Imperium rzymskiego. W ciągu następnych trzech stuleci miejscowość rozkwitła dzięki handlowi, kamieniarstwu i winiarstwu – stwierdzono to z inskrypcji kamiennych i rzeźb[13].

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Tereny te zamieszkiwali Słowianie. Iwan Wełkow sugeruje, że tutejsi Słowianie pierwotnie zamieszkali w twierdzy cesarza Justyniana, ale wkrótce porzucili ją i zamieszkali bliżej rzeki Iskyr, w miejscu obecnej wsi[13].

Panowanie osmańskie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ta pod obecną nazwą jest wzmiankowana w timarskim opisie z 1479 roku[14]. Istotną rolę w publicznym i politycznym życiu Kunina w trzech pierwszych dekadach XIX wieku odegrał wpływowy kupiec, Dimitraki Chadżitoszew, który w miejscowości tej miał gospodarstwo i sklep z podstawowymi towarami. W jego notatkach znaleziono liczne zapiski transakcji handlowych[15]. W 1865 roku po wojnie krymskiej z terenów Rosji zostali wygnani Czerkiesi, którzy osiedlili się w Bułgarii, w tym w Kuninie. Czerkiesi plądrowali tutejsze domostwa, co spowodowało bunt ich mieszkańców i zatargi z najeźdźcami[16].

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

W 1888 roku powstało muzeum historyczne[17]. W 1891 roku powstał dom kultury Cwetana Ganowskiego[18]. W czerwcu 1918 roku Kunino nawiedziła silna trąba powietrzna, która spowodowała ogromne szkody m.in. zniszczone domy i pochłoniętych około 150 krów. W 1921 roku powstała szkoła kamieniarstwa. W 1922 roku powstała stacja kolejowa według projektu czeskich inżynierów[19].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

    Liczba mieszkańców[20][21]
    

Według danych Narodowego Instytutu Statystycznego na dzień 1 lutego 2011 roku struktura wiekowa ludności w miejscowości Kunino przedstawiała się następująco[22]:

Wiek 0–4 5–9 10–14 15–19 20–24 25–29 30–34 35–39 40–44 45–49 50–54 55–59 60–64 65–59 70–74 75–79 80–84 85 i więcej
Razem 11 7 24 28 23 19 20 16 28 34 36 39 52 54 42 42 26 8

Ludność głównie emigruje do większych miast w Bułgarii lub innych państw w poszukiwaniu pracy.

Narodowość
procent
Bułgarzy
  
87,82
inni
  
10,77
niezidentyfikowani
  
1,39

W 2011 roku pod względem etnicznym, wieś zamieszkiwana jest w większości przez Bułgarów (87,82%). 10,77% populacji jest innego pochodzenia etnicznego[20].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura społeczna[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się kmetstwo, szkoła podstawowa i szkoła kamieniarstwa, dom kultury oraz poczta. Najbliższe przedszkole znajduje się 6 km od Kunina w wiosce Radowene, a najbliższy szpital jest w mieście Roman[8].

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest skanalizowana i zelektronizowana, posiada bieżącą wodę, którą czerpie z Iskyru.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Kunino przebiega droga lokalna 1031 oraz linia kolejowa SofiaWarna. Istnieje stacja kolejowa.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W rejestrze zabytków znajdują się[23]:

  • Osada w jaskini Samuilica
  • Pomnik Kuninian, którzy zginęli w wojnach o zjednoczenie narodowe
  • Pomnik Kuny Kralicy
  • Prehistoryczna osada w jaskini Markowska dupka
  • Tracka wioska Trulenzis
  • Twierdza Drugiego Cesarstwa Bułgarskiego

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Historyczne
  • Dom kultury Cwetena Ganowskigo – powstał w 1891 roku z inicjatywy kunińskich nauczycieli. W 1949 roku powstała sala z kinem. Główna sala domu kultury służy jako teatr, gdzie 2–3 razy w roku organizowane są amatorskie spektakle. Działa tu chór męski oraz biblioteka[18].
  • Muzeum Historyczne – zostało otwarte 4 kwietnia 1988 roku. Znajduje się na dwóch piętrach domu Sawy Genowskiego. Na parterze wystawione są eksponaty związane z historią Kunina, zaś ekspozycje na drugim piętrze są w całości poświęcone ruchowi komunistycznemu w wiosce[17].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Profesjonalna szkoła kamieniarstwa – stworzona przez Konstantina Tomowa. W 1921 roku rząd wydał dekret utworzenia szkoły kamieniarstwa. W dniu 2 listopada 1921 pierwszym dyrektorem został Czech Rudolf Braun. Kadrę nauczycielską stanowili Bułgarzy i Czesi[19]. Obecnie uczniowie po skończeniu szkoły otrzymują status kamieniarza w specjalności kamieniarstwo lub status artysty w specjalności rzeźbiarstwo.
  • Szkoła Podstawowa Wasiła Lewskiego – prawdopodobnie swój początek miała już w 1800 roku, była charakteru religijnego, utworzona przez popa Snako. Szkoliła z zakresu znajomości ksiąg liturgicznych[24]. Wiosną 1864 roku został wybudowany dwukondygnacyjny budynek szkoły z trzema salami lekcyjnymi i pokojem nauczycielskim[25]. W 1920 roku otworzono gimnazjum, a w 1961 roku szkołę podstawową i gimnazjum nazwano imieniem Wasiła Lewskiego[26].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew św. Mikołaja

Cerkiew św. Mikołaja powstała w średniowieczu, w czasie panowania osmańskiego została zniszczona przez Turków. Dzięki wsparciu zamożnych kunińskich rodzin na początku XVII wieku odrestaurowano cerkiew św. Mikołaja. Zbudowana jest w stylu typowym dla ówczesnych czasów – z nawy wydzielono osobny budynek mieszkalny. Namalowana została w końcu XVIII wieku przez Petko Daskałowa[27]. W 1945 roku cerkiew była zamknięta i niszczała. W 1996 roku wolontariusze rozpoczęli odbudowę świątyni, która była konsekrowana i otwarta 6 maja 1997 roku[28].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski FK Stroiteł Kunino.

Osoby związane z Kuninem[edytuj | edytuj kod]

  • Nikoła Korczew (1931–2006) – bułgarski artysta rzeźbiarz i nauczyciel w szkole kamieniarstwa w Kuninie[19]
  • Konstantin Tomow (1888–1935) – bułgarski minister spraw wewnętrznych w Bułgarii. Razem z czeskimi nauczycielami otworzył szkołę kamieniarstwa w 1922 roku. Zapewnił środki finansowe na budowę fabryki "Kałcit" w miejscowości[29]

Urodzeni[edytuj | edytuj kod]

Zmarli[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Йоло Петков. Кмет на с. Кунино (bułg.). [dostęp 2013-08-09].
  2. Baza kodów Pocztowych – Bułgaria (bułg.). geopostcodes.com. [dostęp 2013-08-04].
  3. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo geograficzne świata. Europa – część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 57. [dostęp 2013-08-05]. (pol.)
  4. Таблица на населението по постоянен и настоящ адрес (bułg.). Единна система за гражданска регистрация и административно обслужване на населението. [dostęp 2019-02-08].
  5. П. Трантеев: Карлуковският пролом. С.. Медицина и физкултура, 1966.
  6. Kyrłow, Kunino – jeden miły krasowy rejon. Wraczanski peszternjak, ks. 3, str. 8–15, 1987.
  7. Lista jaskiń w obszarze Kunina (bułg.). [dostęp 2013-08-06].
  8. a b С.КУНИНО (bułg.). [dostęp 2013-08-08].
  9. Справка за с. Кунино, общ. Роман, обл. Враца към 28.08.2012 г. (bułg.). nsi.bg. [dostęp 2013-08-06].
  10. Васил Миков: Предисторически селища и находки в България. С.. 1933.
  11. Николай Джамбазов: Разкопки в пещерата Самуилица II. Сп. “Археология. 1959.
  12. a b Богдан Николов: Исторически паметници във Врачанско. Wraca: 1966.
  13. a b Иван Велков: Vicus Trullensium (Селото на трулензите); в сборника Изследвания в чест на акад. Д. Дечев, С.. 1958.
  14. Румен Ковачев: Опис на Никополски санджак от 80-те години на XV век. С., НБ “Св. св. Кирил и Методий”. 1997.
  15. Семеен архив на Хаджитошеви. издателство на БАН, С., 1984.
  16. Христо Попов: Кунино – минало и настояще. С.. 1966.
  17. a b Минко Ралчовски: Нашият музей — с. Кунино,Врачанско. Wraca: 2004.
  18. a b Цветко Кръстев: Спомени за Кунино. Sofia: Второ издание, 2008.
  19. a b c Йонко Бонев: Техникум по каменообработване в с. Кунино. Wraca: 1996.
  20. a b Ujednolicony system ewidencji ludności oraz usług administracyjnych dla ludności.
  21. Populacja według miejsca zamieszkania i płci (bułg.). [dostęp 2011-01-02].
  22. Население по области, общини, населени места и възраст към 01.02.2011 г. (bułg.). nsi.bg. [dostęp 2013-08-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-22)].
  23. Guide Bulgaria: Село Кунино: Забележителности. (bułg.). [dostęp 2013-08-09].
  24. Стоил Орловски: Принос към историята на училищното дело във Врачанско. 1904.
  25. Трифон Стоянов,: История на учебното дело в с.Кунино до 1908 г.. Wraca: 1922.
  26. Цветко Кръстев: Спомени за Кунино. 2008.
  27. Райна Касабова-Савова: Икони от Врачанския край. Sofia: 1977.
  28. РОМАН: Църкви: църква Св. Николай, с. Кунино (bułg.). [dostęp 2013-08-08].
  29. Ташо Ташев: Министрите на България 1879-1999. София. 1999. ISBN 978-954-430-603-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]