Lakownica żółtawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lakownica żółtawa
Lakownica żółtawa: zdjęcie
Forma z wyraźnym trzonem
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina lakownicowate
Rodzaj lakownica
Gatunek lakownica żółtawa
Nazwa systematyczna
Ganoderma lucidum (Curtis) P. Karst.
Revue mycol., Toulouse 3(9): 17 (1881)
Formy o wybitnych trzonach
Forma beztrzonowa
Hymenofor starszego owocnika

Lakownica żółtawa (Ganoderma lucidum) – gatunek grzybów należący do rodziny lakownicowatych (Ganodermataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Ganoderma, Ganodermataceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1781 r. M.A. Curtis nadając mu nazwę Boletus lucidus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1881 r. Karsten, przenosząc go do rodzaju Ganoderma[1].

Synonimów naukowych ma ponad 60[2]:

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 1999 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba lakierowana, żagiew lśniąca, lakownica lśniąca, wrosniak lśniący, lśniak połyskliwy[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

8-25 cm średnicy, płaski, o kształcie półokrągłym lub nerkowatym. Początkowo jasny, cytrynowożółty, z wiekiem dość szybko zmienia kolor na żółtoczerwony, później ciemnieje do barwy purpurowej, purpurowobrązowej, w końcu czerwonoczarniawej. Powierzchnia nierówna, zwykle bruzdkowana. Brzegi owocnika wąskie, faliste, białego lub słomkowożółtego koloru. Najbardziej charakterystyczną cechą tego gatunku jest lśniąca, jakby polakierowana powierzchnia[4].

Trzon

Ekscentryczny lub boczny o nieregularnym, walcowatym kształcie i pokryty guzkami[5]. Może mieć długość do 15 cm i grubość do 2 cm, ma barwę podobna, jak kapelusz i również jest lśniący[6]. Istnieją jednak formy bez trzonu, przyrośnięte bokiem, lub ze szczątkowym tylko trzonem[4].

Rurki

Tworzą zazwyczaj jedną warstwę, rzadziej dwie lub trzy. Mają długość 2-20 (30) mm. Pory drobne, okrągłe, początkowo białawe, potem kremowe, z wiekiem brązowe. Na 1 mm mieści się ich 4-5. Po dotknięciu brązowieją[7].

Miąższ

Gąbczasty, biały, tuż nad rurkami ochrowy, niewyraźnie pręgowany, bez specyficznego smaku czy zapachu[8].

Zarodniki

Szeroko elipsoidalne, jajowate ze ściętą podstawą i bezbarwną porą rostkową, żółtobrązowe, brodawkowane, o rozmiarach 7-11 × 6-7 μm[7].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[9]. W Europie jest dość rzadki[4]. W Polsce również jest rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – gatunek potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[10]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Czechach, na Litwie, Łotwie[3]. Od 2014 r. w Polsce jest objęty ochroną częściową grzybów[11], dawniej podlegał ochronie ścisłej.

Rośnie pojedynczo lub w grupach na różnych gatunkach drzew, głównie liściastych, na drzewach iglastych spotykany jest rzadko[4]. Można go spotkać w lasach, parkach i ogrodach na korzeniach, pniakach i dolnej części pni różnych gatunków drzew, głównie obumarłych, ale czasami także na żywych drzewach. Czasami pozornie wyrasta na ziemi, zwłaszcza przy dębach, faktycznie jednak jego trzon jest przyrośnięty do korzeni[4]. Świeże owocniki pojawiają się latem i jesienią, starsze można spotkać cały rok[8].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Saprotrof i pasożyt, występujący na drewnie drzew martwych, lub atakujący drzewa osłabione lub uszkodzone. Powoduje białą zgniliznę drewna. Porażone przez niego drewno zmienia barwę na żółtawą[7].
  • Grzyb niejadalny. Owocniki są jednoroczne[6].
  • Na Dalekim Wschodzie uważany jest za grzyb leczniczy[4]. Leki z tego grzyba w tradycyjnej medycynie chińskiej stosuje się w chronicznej żółtaczce, nadciśnieniu, astmie i bronchicie. Leczono nim także bezsenność, schorzenia żołądka, stany zapalne stawów i nerek. W zapisach chińskich z XVI wieku można znaleźć także informacje, że systematyczne podawanie leku z lakownicy lśniącej obniża masę ciała i wzmacnia płodność[8].
  • We współczesnej medycynie chińskiej lakownicy używa się jako środek wzmacniający siły organizmu, pomagający także w przypadkach chorób nowotworowych[8].
  • Na Wschodzie z lakownic wyrabia się talizmany, które mają chronić właściciela i jego dom przed nieszczęściem[8].
  • W Chinach grzyb ten, znany pod nazwą lingzhi (chin. trad. 靈芝, chin. upr. 灵芝, pinyin língzhī) jest uważany za symbol nieśmiertelności i występuje często jako motyw zdobniczy[12].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  5. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. a b c Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  8. a b c d e Narkiewicz Czesław: "Grzyby chronione Dolnego Śląska", Jelenia Góra, Wydawnictwo Muzeum Przyrodniczego, 2005, ISBN 83-89863-20-0
  9. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  10. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  11. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
  12. Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 135-136. ISBN 83-05-13407-5.