Lotos

Lotos
	; Lotos orzechodajny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	srebrnikopodobne
Rząd	srebrnikowce
Rodzina	lotosowate
Rodzaj	lotos
	Nazwa systematyczna
	Nelumbo Adans.; Fam. 2: 76, 582. Jul-Aug 1763
	Typ nomenklatoryczny
	N. nucifera J. Gaertner
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Lotos (Nelumbo Adans.) – rodzaj roślin z monotypowej rodziny lotosowatych. Należą do niego dwa gatunki – lotos orzechodajny N. nucifera występujący w południowej Rosji, Azji południowej, wschodniej i południowo-wschodniej oraz północno-wschodniej Australii oraz lotos żółty N. lutea rosnący od Kolumbii w Ameryce Południowej, poprzez Antyle i Amerykę Środkową po wschodnią część Ameryki Północnej^[4]^[2]^[5].

Jest jedną z roślin, które w starożytnej taksonomii ludowej opisywano jako lotos, a dokładniej „lotos wodny”^[6]. Lotos orzechodajny odgrywa ogromną rolę w południowo- i wschodnioazjatyckiej kulturze, sztuce i religii. W starożytności znany także i uprawiany w basenie Morza Śródziemnego. Owoce bogate w skrobię są spożywane surowe, po ugotowaniu i uprażeniu. Kłącza tego gatunku spożywane są jako jarzyna^[7]. Rośliny uprawiane są jako ozdobne (tylko w Chinach znanych jest ok. 600 kultywarów). Liście służą do opakowywania żywności, a włókna z ogonków liściowych służą do wyrobu tekstyliów^[5].

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne, wodne, podobne do grzybieni, jednak u lotosów ponad powierzchnię wody wzniesione są nie tylko kwiaty, ale często również liście^[8]. Tworzą okazałe, mięsiste, płożące kłącze wyraźnie podzielone na węzły i międzywęźla. Międzywęźla przy stożku wzrostu tworzą mięsiste organy spichrzowe przypominające banany. Z węzłów kłącza wyrastają liście, kwiat i korzenie wiązkowe^[4].
Liście: Sezonowe^[8]. W węzłach kłącza rozwijają się po trzy liście, z których tylko jeden jest asymilacyjny, a dwa pozostałe zredukowane do łuskowatych katafili (z kąta jednego z nich wyrasta kwiat, a z drugiego korzenie)^[4]. Liść asymilacyjny ma długi ogonek z dwoma kantami^[4]. U nasady z przylistkami zrośniętymi w gatkę^[4]^[9]. Blaszka liściowa jest okazała, tarczowata, u liści pływających i nadwodnych zaokrąglona. Liście zanurzone mają blaszkę lancetowatą^[4]. Blaszki wynurzone są pokryte woskowym nalotem^[8]. Blaszki są całobrzegie. W liściach wynurzonych użyłkowanie jest dłoniaste^[9], w liściach zanurzonych – równoległe^[4].
Kwiaty: Wonne^[8], wyrastające nad powierzchnię wody pojedynczo na długich, okrągłych na przekroju szypułkach. Kwiaty są okazałe, obupłciowe. Działki kielicha w liczbie od 2 do 5, najczęściej 4 w dwóch parach. Są zielone i dość szybko odpadają. Płatków korony jest zwykle od 20 do 30, wyrastają spiralnie. Kilka najbardziej zewnętrznych płatków jest mniejszych od kolejnych i słabo różni się od działek kielicha^[4]. Wewnętrzne płatki są większe, zachodzące na siebie, żółte, różowe lub czerwone^[9].; W kwiecie znajduje się od 100 do 200, rzadko do 400 pręcików wyrastających spiralnie. Ich nitki są długie, przechodzą w spłaszczony, wąski łącznik między dwoma pylnikami, który zwieńczony jest długim, wyciągniętym poza główkę pręcika i zawijającym się przydatkiem. Woreczki pyłkowe otwierają się podłużnym pęknięciem skierowanym w pręcikach zewnętrznych na zewnątrz, a w tych bliżej wnętrza kwiatu – na boki i do wnętrza. Słupkowie jest apokarpiczne – owocolistki, zazwyczaj w liczbie od 8 do 30 (rzadziej bywa ich mniej lub nieco więcej), wyrastają w 2–4 mniej lub bardziej wyraźnych okółkach zagłębione w silnie rozrośniętym, gąbczastym dnie kwiatowym, wypiętrzonym i spłaszczonym od góry. Ze względu na wypukłość dna kwiatowego i jednocześnie zagłębienie w nim owocolistków, w zależności od interpretacji słupkowie uznawane jest za górne lub dolne. Na szczytach owocolistków znajdują się siedzące znamiona w postaci brodawkowatego pierścienia otaczającego wgłębienie prowadzące zalążka. Zalążki w owocolistkach rozwijają się pojedynczo lub rzadziej dwa, są okazałe, anatropowe, silnie unaczynione^[4].
Owoce: Zebrane w owoc zbiorowy^[9]. Niełupki o twardych ścianach zagłębione w rozrośniętym i zasychającym w czasie ich dojrzewania dnie kwiatowym, w którym zachowują się otworki po kanaliku znamienia. Nasiona są okazałe, jajowate, zawierają duży zarodek i dwa okazałe, mięsiste liścienie zrośnięte brzegami i tworzące kubeczkowatą strukturę otaczającą rozwijające się już w nasionie 3 lub 4 ciemnozielone zawiązki pierwszych liści^[4]. Bielma brak. Nasiona tkwią luźno w gąbczastym dnie kwiatowym, które po ich dojrzeniu się rozpada^[9].

Biologia

Byliny. Kwiaty zapylane są przez chrząszcze^[9]. Nasiona (orzeszki) są niezwykle długowieczne. Odkryte w Japonii nasiona lotosów liczące około 2 tysięcy lat wykiełkowały, a otrzymane z nich rośliny zakwitły^[8].

Pędy roślin zawierają członowane rurki mleczne oraz przestrzenie wewnątrz blaszki liściowej wypełnione sokiem mlecznym^[9].

Systematyka

Ze względu na zewnętrzne podobieństwo lotosy dawniej zaliczano do grzybieniowatych Nymphaeaceae. Podobieństwo tych roślin okazało się być jednak wynikiem konwergencji – nie są to taksony spokrewnione^[10]. We współczesnych systemach klasyfikacyjnych rodzaj wyodrębniany jest w randze współcześnie monotypowej rodziny lotosowatych Nelumbonaceae w rzędzie srebrnikowców Proteales^[2].

Pozycja rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

srebrnikowce

sabiowate Sabiaceae

lotosowate Nelumbonaceae

	srebrnikowate Proteaceae

	platanowate Platanaceae

Wykaz gatunków

lotos orzechodajny (Nelumbo nucifera Gaertn.) – Azja
lotos żółty (Nelumbo lutea Willd.) – południowo-wschodnie stany Stanów Zjednoczonych, Ameryka Środkowa i Wyspy Karaibskie

Gatunek wymarły – Nelumbo aureavallis odkryto w osadach dolnoeoceńskiej (iprez) formacji Golden Valley (ang. Golden Valley Formation) (USA)^[11].

Zastosowanie

Jadalne są bogate w skrobię nasiona i kłącze, w kuchni chińskiej także rozszerzone dno kwiatowe^[5]. Kłącza lotosu żółtego były spożywane przez Indian^[9]. Lotosy są też uprawiane w zbiornikach wodnych jako rośliny ozdobne. Wykorzystywane są także jako rośliny lecznicze^[5].

Zobacz też

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
↑ ^a ^b ^c Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Proteales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-24] (ang.).
↑ ^a ^b Nelumbo. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-18].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 74-75.
↑ ^a ^b ^c ^d David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 618-619, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ PiotrP. Panek PiotrP., Ubrania i przebrania, czyli jak ludzi mami krótkie słowo „lotos” [online], Pulsar, 18 lutego 2024 [dostęp 2024-02-19] .
↑ AnnaA. Masternak AnnaA., MarianM. Rejewski MarianM., TomaszT. Waszak TomaszT. (red.), Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, 87-88 oclc = 749836232, ISBN 83-7079-778-4 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h L.L. Watson L.L., M.J.M.J. Dallwitz M.J.M.J., Nelumbonaceae Dum., [w:] The Families of Angiosperms [online], delta-intkey.com [dostęp 2025-10-11] .
↑ Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 330–331. ISBN 1-57808-351-6.
↑ S.L.S.L. Wing S.L.S.L., Fossil Floras and Plant-bearing Beds of the Central Bighorn Basin, [w:] P.D.P.D. Gingerich, Fossil floras and plant-bearing beds of the central Bighorn Basin, Ann Arbor: Museum of Paleontology The University of Michigan, 1980, s. 119-125 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Proteales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-24] (ang.).

[ing-3] Nelumbo. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-18].

[armen-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 74-75.

[mabb-5] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 618-619, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[pulsar-6] PiotrP. Panek PiotrP., Ubrania i przebrania, czyli jak ludzi mami krótkie słowo „lotos” [online], Pulsar, 18 lutego 2024 [dostęp 2024-02-19] .

[encyk-7] AnnaA. Masternak AnnaA., MarianM. Rejewski MarianM., TomaszT. Waszak TomaszT. (red.), Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, 87-88 oclc = 749836232, ISBN 83-7079-778-4 .

[E-8] GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[watson-9] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h L.L. Watson L.L., M.J.M.J. Dallwitz M.J.M.J., Nelumbonaceae Dum., [w:] The Families of Angiosperms [online], delta-intkey.com [dostęp 2025-10-11] .

[singh-10] Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 330–331. ISBN 1-57808-351-6.

[11] S.L.S.L. Wing S.L.S.L., Fossil Floras and Plant-bearing Beds of the Central Bighorn Basin, [w:] P.D.P.D. Gingerich, Fossil floras and plant-bearing beds of the central Bighorn Basin, Ann Arbor: Museum of Paleontology The University of Michigan, 1980, s. 119-125 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]