Młyny Rothera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Młyny Rothera
Obiekt zabytkowy nr rej. A/328/1-9 z 9 czerwca 1992
Widok z Wyspy Młyńskiej
Widok z Wyspy Młyńskiej
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Adres Mennica 10
Styl architektoniczny mur, szachulec
Kondygnacje 5
Rozpoczęcie budowy 1849
Ukończenie budowy 1851
Kolejni właściciele Nordic Development
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Młyny Rothera
Młyny Rothera
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Młyny Rothera
Młyny Rothera
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Młyny Rothera
Młyny Rothera
Ziemia53°07′22″N 17°59′42″E/53,122778 17,995000
Młyny Rothera na początku XX wieku

Młyny Rothera – dawne młyny położone na Wyspie Młyńskiej w Bydgoszczy.

Położenie[edytuj]

Młyny Rothera znajdują się w środkowej części Wyspy Młyńskiej w Bydgoszczy, bezpośrednio sąsiadując z nurtem rzeki. Od północy otacza je Brda, a od zachodu Kanał Zbożowy.

Historia[edytuj]

Młyny Rothera
Widok od Międzywodzia
Od Brdy
Od łąki rekreacyjnej

Historia młynów Rothera sięga I połowy XIX wieku. W początku tego wieku dzięki tranzytowej roli Kanału Bydgoskiego, Brdy i Wisły oraz otwarciu handlu z zachodem, Bydgoszcz stała się ośrodkiem handlu zbożem i drewnem[1].

Obrót zbożem spowodował powstanie nowych branż, powstawały nowe młyny i piekarnie. Na terenie Wyspy, istniejące młyny w 1825 r. przejęło konsorcjum, w skład którego wchodzili m.in. bracia Schickler z Berlina. Byli oni znanymi kupcami na terenie miasta, m.in. właścicielami rafinerii cukru urządzonej na terenie dawnego zamku. W 1826 r. powołali oni spółkę Bydgoskie Młyny „Herkules”, która produkowała nie tylko na rynek lokalny, lecz także Niemiec, Wielkiej Brytanii, a nawet Brazylii. Przerabiano zboże miejscowe, jak i sprowadzane drogą wodną z Królestwa Polskiego.

W 1842 r. przedsiębiorstwo to przejęło państwo pruskie. Kompleks został znacznie rozbudowany i przemianowany na Młyny Królewskie. W obiektach uruchomiono pierwszą w mieście maszynę parową w 1846 r.

Natomiast obszar, na którym znajdują się dziś młyny Rothera użytkowane były jako ogrody aż do 1846 r. Od 1818 r. teren należał do kupca Raubera, od którego w 1836 r. przejął Skarb państwa pruskiego[2]. W latach 40. XIX w., kiedy zdecydowano o rozbudowie kompleksu młyńskiego, największą inwestycją państwową była budowa obiektu, dzisiaj zwanego młynami Rothera (1849-1850)[3]. Budowa była możliwa dzięki uprzedniej (w latach 20. XIX w.) przebudowie Wyspy Młyńskiej, w tym przekopaniu tzw. Kanału Zbożowego.

Po zakończeniu inwestycji powstał nie tylko masywny budynek produkcyjny, ale również kotłownia i maszynownia z kominem, spichlerz mączny, przepompownia (dom turbinowy) i przepławki dla ryb. Budynki zostały osadzone na palach odpornych na korozję. Na styku Kanału i Młynówki powstał również drewniany most na ceglanych filarach oraz koła wodne.

Młyny Rothera były największymi obiektami tego typu w Bydgoszczy. W II połowie XIX w. istniały ponadto na terenie miasta i okolicy mniejsze młyny: na Czyżkówku[4], Skrzetusku[5] i pięć innych obiektów.

Od 1861 r. młynem zarządzała państwowa spółka Die Königliche Seehandlung Societats zu Berlin. W 1886 r. doprowadzono do młyna energię elektryczną, a w 1901 r. cieśla Schmidt zbudował nowe umocnienia wzdłuż nabrzeża.

Od 1919 r. obiekt przejęła gmina Bydgoszcz, a w 1921 r. skarb państwa polskiego. Od 1928 r. częścią obiektów na Wyspie Młyńskiej zarządzały Państwowe Zakłady Przemysłowo-Zbożowe.

Po II wojnie światowej obiekty młyńskie na Wyspie należały do Państwowego Przedsiębiorstwa Zbożowo-Młynarskiego[6]. Jeszcze w latach 60., 70. i 80. XX w. transport zboża do młynów Rothera odbywał się drogą wodną. Barki wpływały do Kanału Zbożowego, gdzie za pośrednictwem rury ssącej odbywał się transport zboża do spichlerzy. Kres działalności gospodarczej w młynach Rothera nastąpił w latach 90. XX w. Obiekty zostały wystawione na sprzedaż.

Próby rewitalizacji[edytuj]

Pod koniec lat 90. XX w. obiekt został zakupiony przez spółkę "Hotel", która planowała stworzyć tam luksusowy obiekt noclegowy. Atrakcyjny plan rewitalizacji kompleksu został stworzony przez warszawskich architektów Bulanda&Mucha, wsławionych doskonałą realizacją obiektów BRE Banku w Bydgoszczy, obsypaną krajowymi i międzynarodowymi nagrodami. Zespół Rothera miał zostać przebudowany na trzygwiazdkowy hotel z centrum konferencyjnym, restauracją, centrum rekreacyjnym, garażem podziemnym, a także powierzchniami biurowymi do wynajęcia.

Rozpoczęte prace budowlane zostały po kilku miesiącach przerwane w wyniku kłopotów finansowych spółki. Prowizorycznie zabezpieczony obiekt trafił w ręce spółki Budopol, a następnie nowym właścicielem została firma Nordic Development. Nowy właściciel wiązał z obiektem plany inwestycyjne, lecz do 2011 r. nie rozpoczęto jeszcze prac budowlanych. Koncepcja przedstawiona przez Mirosława Nizio z firmy Nizio Design International zakłada m.in. część hotelową oraz centrum rozrywkowo-handlowo-kulturalne.

W latach 2011-2012 obok obiektu zrealizowano budowę przystani jachtowej wraz z hotelem, przeznaczonej głównie dla wodniaków korzystających z międzynarodowej drogi wodnej E-70. To czwarty etap rewitalizacji Wyspy Młyńskiej realizowany z udziałem Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (wartość inwestytcji 21 mln zł, dofinansowanie 6,7 mln). Przedsięwzięcie obejmowało również umocnienie nabrzeży Brdy i Młynówki od ul. Focha do Młynów Rothera.

Ponieważ zespół młynów odróżniał się negatywnie na tle zrewitalizowanych obiektów Wyspy Młyńskiej, władze miasta podjęły decyzję o nabyciu obiektu na własność. W grudniu 2013 nastąpiło podpisanie aktu notarialnego, na mocy którego miasto nabyło tą nieruchomość od firmy Nordic Development. Wartość transakcji wyniosła kwotę 25 mln zł, z czego w gotówce przekazano 1 mln zł, a pozostała należność została uregulowana przez przekazanie 5 innych nieruchomości (przy ul. Powstańców Warszawy o pow. 2,44 ha, ul. Zaświat o pow. 1,79 ha, ul. Wrocławskiej o pow. 0,41 ha, ul. Pelplińskiej o pow. 1,41 ha oraz przy ul. Babia Wieś o pow. 0,46 ha)[7]. W 2016 przystąpiono do prac zabezpieczających nieużytkowany budynek przed zniszczeniem, których zakończenie przewidywane jest na rok 2018. Konieczne okazało się m.in. uzupełnienie stolarki okiennej, oczyszczenie elewacji i naprawa dachów. Ponadto w równoległym do ul. Mennica spichrzu mącznym konieczna okazała się wymiana krokwi i pokrycia dachu oraz rynien i rur spustowych, a w znajdującym się w najgorszym stanie technicznym spichrzu zbożowym zakres przewidywanych prac objął zabezpieczenie ścian (zwłaszcza północno-zachodniej) i wzmocnienie ścian szachulcowych przez budowę ściany wewnętrznej w celu umożliwienia bezpiecznego podparcia dachu[8].

W listopadzie 2016 przyjęto koncepcję wykorzystania budynku na obiekt ekspozycyjny, w którym mieścić się będą muzeum mózgu, centrum innowacyjnej edukacji poświęcone wodzie i ekspozycja dotycząca technologii związanych z rozwojem miasta[9].

Architektura[10][edytuj]

Młyn Rothera złożony jest z trzech brył: budynku głównego oraz skrzydeł zachodniego i wschodniego. Budynek główny posiada konstrukcję murowaną. Jest to czterokondygnacyjny, podpiwniczony gmach nakryty dachem dwuspadowym. Pod oknami od wysokości I piętra posiada ceglane gzymsy, a w zwieńczeniu elewacji konsolowy gzyms podokapowy. W budynku zachowany jest układ wnętrza z galeriami na każdej kondygnacji.

Skrzydła wschodnie i zachodnie wykonano w konstrukcji szachulcowej. Są to budynki pięciokondygnacyjne. Skrzydło zachodnie od strony rzeki stoi na wysokim kamiennym cokole oraz posiada wykusze, w których urządzono wejścia transportowe.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. ponownie po okresie staropolskim (XV-XVII w.), kiedy z Bydgoszczy spławiano Wisłą duże ilości zboża do Gdańska
  2. Jarocińska Anna: Stare młyny. In. Kalendarz Bydgoski 2007
  3. w latach 1859-61 wzniesiono również Młyn Camphausena tzw Czerwony Spichlerz
  4. obecnie przebudowany na budynek mieszkalny
  5. Młyny Kentzera, obecnie hotel „Słoneczny Młyn”
  6. w 1974 r. przekazane w dzierżawę przedsiębiorstwu według: Jarocińska Anna: Stare młyny. [w.] Kalendarz Bydgoski 2007
  7. Ratusz kupił Młyny Rothera. Negocjacje trwały ponad rok [dostęp 03.01.2013]
  8. Co dzieje się wewnątrz Młynów Rothera? Byliśmy w środku
  9. Wojciech Borakiewicz Ostateczna wizja. To będzie w Młynach Rothera bydgoszcz.wyborcza.pl 29.11.2016
  10. Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008

Bibliografia[edytuj]

  • Anna Jarocińska: Stare młyny. In. Kalendarz Bydgoski 2007
  • Janusz Umiński: Bydgoszcz. Przewodnik: Bydgoszcz: Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy”, 1996

Linki zewnętrzne[edytuj]