Gzyms

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dekoracyjny gzyms budowli pałacowej
Gzyms arkadowy

Gzyms (niem. Gesims[e]) – w architekturze klasycznej najwyższy pas belkowania (gr. geison), chroniący fryzy i koronujący całą entablaturę.

Był to wysunięty przed lico ściany, zwykle profilowany element architektoniczny w postaci poziomej listwy wystającej przed lico muru, która chroni elewację budynku przed ściekającą wodą deszczową. Główny jego człon stanowiła płyta chroniąca ścianę przed zaciekami, podparta jednym lub kilkoma poziomymi członami, jak również ząbkami i wspornikami (w klasycznej architekturze rzymskiej). Ponadto gzyms wieńczący (lub koronujący) stanowi zakończenie górnej krawędzi murów budowli, którą zamyka również kompozycyjnie.

W gotyku był bardzo prosty, podcięty pod kątem 45°, z rowkiem zapobiegającym spływaniu wody ku ścianie. Niekiedy dzielił fasadę w postaci gzymsów pośrednich, słabo wyprofilowanych. Gzyms nierzadko pełni też funkcję ozdobną; w tym przypadku może składać się z kilku profilowanych listew z dodatkową dekoracją umieszczoną powyżej albo pod nimi. Stosowano także gzymsy opaskowe (kordonowe) dla zaakcentowania poziomych podziałów ściany pomiędzy kondygnacjami oraz wewnątrz pomieszczeń.

Obecnie wykonuje się w budownictwie gzymsy o formach zupełnie prostych i ściśle funkcjonalnych, rozmaicie wypełnionych, zależnie od materiału.

Podział gzymsów[edytuj]

  • zewnętrzne, wśród których wyróżnia się:
    • główne (wieńczące, koronujące) – zamykające ścianę budowli;
    • międzypiętrowe (działowe, opaskowe, kordonowe) – dzielące płaszczyznę ściany z podkreśleniem poziomych podziałów poszczególnych kondygnacji oraz wewnątrz pomieszczeń;
    • cokołowe – oddzielające cokół od lica muru, stosowane nad otworami drzwiowymi i okiennymi; w tym:
      • nadokienne – gzymsy przerywane, znajdujące się nad otworami okiennymi, zazwyczaj powielające ich szerokość;
      • podokienne – gzymsy ciągłe, przebiegające pod wszystkimi oknami danej kondygnacji;
      • parapetowe – gzymsy przerywane, znajdujące się pod otworami okiennymi (zwykle powielające ich szerokość);
      • naddrzwiowe (nadportalowe) – znajdujące się nad otworami drzwiowymi;
    • okapowe – jako znacznie wysunięty, plastycznie ukształtowany okap (we wczesnorenesansowych pałacach florenckich);

oraz

  • wewnętrzne – zdobiące poszczególne elementy wyposażenia, jak ściany, kominki, piece i in. sprzęty.

Bibliografia[edytuj]