Macedonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Republiki Macedonii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Република Македонија
Republika Macedonii
Flaga Macedonii
Godło Macedonii
Flaga Macedonii Godło Macedonii
Dewiza: Слобода или смрт за Македонија
(Wolność lub śmierć dla Macedonii)
Hymn: Денес над Македониja
(Dziś nad Macedonią)
Położenie Macedonii
Konstytucja Konstytucja Macedonii
Język urzędowy macedoński
Stolica Skopje
Ustrój polityczny republika parlamentarna
Typ państwa demokracja
Głowa państwa prezydent Ǵorge Iwanow
Szef rządu premier Emił Dimitriew (p. o.)
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
145. na świecie
25 713 km²
1,9%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
145. na świecie
2 067 471
82 osób/km²
PKB (2014)
 • całkowite 
 • na osobę

11,34 mld[1] USD
5481[1] USD
PKB (PSN) (2014)
 • całkowite 
 • na osobę

27,62 mld[1] USD
13 349[1] USD
Jednostka monetarna 1 denar macedoński = 100 deni (MKD)
Niepodległość od Jugosławii
8 września 1991
Religia dominująca prawosławie
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 MK
Domena internetowa .mk
Kod samochodowy MK
Kod samolotowy Z3
Kod telefoniczny +389
Mapa Macedonii

Macedonia (maced. Македонија, alb. Maqedonia), Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii[2] (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika MakedonijaPJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) – państwo w Europie Południowej[3], powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, leżące na Półwyspie Bałkańskim i zajmujące ok. 38% regionu historycznego i geograficznego Macedonia.

  • Język: macedoński (urzędowy) 66%, albański (urzędowy na obszarach zamieszkanych przez minimum 20% Albańczyków) 25%, turecki 3%, serbski 3% (wszystkie cztery urzędowe w niektórych rejonach)
  • Waluta: 1 denar macedoński (MKD) = 100 deni

Nazwa[edytuj]

Problemy z nazwą tego kraju[a] są efektem sprzeciwu Grecji wobec nazywania tej bałkańskiej republiki Macedonią[4]. Na forum ONZ, Republika Macedonii oficjalnie została przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, znana także pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)[5] (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија, trl. Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).

Pierwsza flaga niepodległej Republiki Macedonii z lat 1991-1992
Druga flaga Macedonii z lat 1992-1995, zmieniona po greckich protestach

Nazwę „Republika Macedonii” uznaje oficjalnie obecnie 125 krajów na świecie ze 154, z którymi Macedonia utrzymuje stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych: Chiny, Stany Zjednoczone i Rosja; sześciu członków NATO (Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, USA i Turcja); oraz trzy kraje UE: Bułgaria, Polska i Słowenia. Nazwy tej nie uznają m.in.: Francja, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Meksyk i Australia.

11 sierpnia 2005 roku Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą – Republika Macedonii. Jednocześnie Rada Ministrów zdecydowała, że nazwa Była Jugosłowiańska Republika Macedonii będzie używana przez Rząd RP na forum międzynarodowym (ONZ, UE, NATO itp.). Problem z nazewnictwem tego kraju pociąga ze sobą konsekwencje uznania nieuznanej mniejszości macedońskiej w Grecji i Bułgarii oraz wskazuje na istnienie grupy etnicznej, podzielonej na 4 części po 1913 roku. Przedstawiciele macedońskiej mniejszości w Grecji są zrzeszeni w partii Vinożito (Tęcza), deputowany z okręgu Florina zasiada w Parlamencie Europejskim w grupie European Free Aliance, wybrany również głosami miejscowych Greków. W przeszłości członkowie Vinożito byli celem wielu aktów agresji. Między innymi w 1995 roku w miejscowości Florina zdemolowano i zdewastowano ich siedzibę. Te zdarzenia opisał Grecki Komitet Helsiński w swych raportach. Dokładna liczba Macedończyków w Grecji jest bardzo trudna do określenia, bowiem w spisie powszechnym nie można się określać jako Macedończyk. Władze Grecji wychodzą z założenia, że na terenie Grecji nie ma już oryginalnych Słowian – Macedończyków, a słowiańskojęzyczni obywatele Grecji są Grekami, zeslawizowanymi w przeszłości lub potomstwem rodzin wielokrotnie mieszanych. Grecy uważają też, że liczące trzy tysiąclecia określenie „Macedończyk” nie powinno być zawłaszczane na oznaczenie narodowości i na wyłączność przez naród słowiański.

Ostatnio sytuacja ulega pewnej poprawie, a świadectwem tego jest opublikowanie w Atenach i Salonikach macedońskiego Bukvar – Abecedar (elementarza).

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Macedonii (regionu).

– przedstawia historię ziem, obecnie tworzących m.in. terytorium Republiki Macedonii.

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Macedonii.
Mapa kraju
  • Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
  • Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
  • Powierzchnia wód: 447 km²
  • Całkowita granica lądowa: 748 km
  • Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
  • Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Kosowo 159 km, Serbia 62 km.
  • Najwyższy punkt: Korab, 2753 m n.p.m.
  • Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.

Macedonia jest krajem w przeważającej mierze górskim i wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone masywy górskie, z których największy i najwyższy to Szar Płanina. Między masywami leżą kotliny – Priłepsko Połe w dolinie Crnej Reki, Połog w dolinie górnego Wardaru, Owcze Połe i Koczansko Połe nad Bregałnicą oraz doliny większych rzek – Strumicy, Wardaru i Drinu.

Najdłuższą rzeką Republiki Macedonii jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pčinja, Bregałnica i Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii odwadniają jeszcze Drin i Strumica. Wardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.

 Osobny artykuł: Rzeki Macedonii.

Gospodarka[edytuj]

Gospodarka Macedonii nie jest bardzo rozwinięta. Kryzys gospodarki, jaki spowodowało oderwanie się od Jugosławii, został lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie i sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Występują liczne huty, głównie szkła i miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.

PKB na osobę w Macedonii wynosi 8,5 tysiąca dolarów (mierzone parytetem siły nabywczej).

Udział w PKB:

  • Rolnictwo: 11,9%
  • Przemysł: 28,2%
  • Usługi: 59,9%.
Mapa lokalizacyjna Macedonii
Kumanowo
Kumanowo
Łogowardi
Łogowardi
Ochryda
Ochryda
Skopje
Skopje
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Macedonii

Rolnictwo[edytuj]

     Macedonia - kraina historyczna

     Republika Macedonii

     regiony Macedonia Zachodnia, Macedonia Środkowa i część regionu Macedonia Wschodnia i Tracja w Grecji

     Obwód Błagojewgrad w Bułgarii

     starożytne Królestwo Macedonii

Obraz satelitarny Macedonii

Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek i kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny i tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) i sadownictwo (jabłonie (głównie w okolicy Prespy), grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.

Przemysł[edytuj]

Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku i ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej głównie w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalurgiczny, chemiczny i drzewny), w Skopje huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.

Turystyka[edytuj]

W 2013 roku kraj ten odwiedziło 400 tys. turystów (13,8% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 267 mln dolarów[6]. Turyści najczęściej odwiedzają Ochrydę, Skopje i Bitolę. Macedonia ma również wiele atrakcji przyrodniczych. W kraju znajdują się trzy parki narodowe: Pelister, Galiczica, Mavrovo i różne inne atrakcje naturalne, np. kanion Matka, jezioro Prespa, czy jezioro Berowo.

Główne miasta[edytuj]

 Osobny artykuł: Miasta Macedonii.
Nazwa polska Nazwa macedońska
Bitola Битола/Bitoła
Gostiwar Гостивар/Gostivar
Kiczewo Кичево/Kičevo
Kumanowo Куманово/Kumanovo
Ochryda Охрид/Ohrid
Priłep Прилеп/Priłep
Skopje Скопје/Skopje (stolica)
Sztip Штип/Štip
Tetowo Тетово/Tetovo
Wełes Велес/Vełes
Radowisz Радовиш/Radoviš

Podział administracyjny[edytuj]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Macedonia jest podzielona na 84 gminy (општина – opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład miasta Skopje.

Demografia[edytuj]

Grupy etniczne według spisu powszechnego w 2002 r.

Narodowości[7]:

Religie:

 Osobny artykuł: Religia w Macedonii.

Źródło: Joshua Project 2010

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Specjalny Wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ wskazuje na potrzebę nieużywania samego tylko określenia „Macedonia”, jako synonimu terytorium leżącego w jednym tylko kraju. Jednocześnie sugeruje stosowanie określenia „Grecka Macedonia”, zamiast promowanych przez Republikę Macedonii terminów „Macedonia Egejska”, lub „Macedonia zajmowana przez Grecję”. Źródło: fragmenty projektu rezolucji RB ONZ, 2005, autorstwa Mathew’a Nimetz (ang.).

Przypisy