Mandragora (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mandragora
Ilustracja
Mandragora lekarska
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd psiankowce
Rodzina psiankowate
Rodzaj mandragora
Nazwa systematyczna
Mandragora L.
Sp. Pl. 181. 1 Mai 1753[3]
Typ nomenklatoryczny

M. officinarum Linnaeus[3]

Synonimy
  • Mairella H. Léveillé[4]

Mandragora (Mandragora L.) – rodzaj roślin z rodziny psiankowatych. Obejmuje 3[5][6], a według niektórych źródeł 4[4]–6[7] gatunków występujących na obszarze śródziemnomorskim (jeden gatunek – mandragora lekarska – lub dwa, w zależności od ujęcia taksonomicznego[7]) oraz w Azji, sięgając na wschodzie po Środkową Azję i Himalaje[5]. Rośliny te mają zgrubiały, spichrzowy korzeń, który zwłaszcza u gatunku mandragora lekarska (M. officinarum) czasem może przypominać kształtem postać ludzką. Podobieństwo to oraz narkotyczne działanie na ludzi (z powodu zawartości hioscyjaminy i skopolaminy) spowodowało, że roślina od dawnych czasów używana była w medycynie i obrosła wielką ilością mitów (→ alrauna)[5]. Dodatkowo próbowano identyfikować gatunek Mandragora turcomanica z wedyjską somą, co jednak było poglądem fałszywym, ze względu na bardzo ograniczony zasięg tego gatunku (południowo-zachodni Turkmenistan)[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny osiągające do 20 cm wysokości z głębokim, grubym i rozgałęziającym się korzeniem[7]. Łodyga skrócona, rzadko rozgałęziona. Pędy omszone, włoski pojedyncze[4].
Liście
Pojedyncze i skupione w przyziemną rozeta liściowa[7]. Liście niemal siedzące (ogonek krótki, słabo wyróżniający się). Blaszka często falista, całobrzega, zatokowo wcinana lub ząbkowana, czasem silnie zredukowana[4].
Kwiaty
Promieniste, 5-krotne[4], wyrastają w kątach liści prosto wzniesione lub zwieszające się[7]. Działki kielicha zrośnięte u nasady, z głębokim, zatokowatym wcięciem między nimi. Płatki zrośnięte do połowy w szeroką, dzwonkowatą koronę długości do 2,5 cm[4][7], barwy zielonkawej lub fioletowej[7]. Pręciki w liczbie 5, osadzone są u nasady rurki korony i mają równą długość. Zalążnia górna, dwukomorowa, z licznymi zalążkami, z pojedynczą szyjką słupka zakończoną kolistym, okazałym znamieniem[7].
Owoce
Kuliste lub jajowate jagody leżące na ziemi, o średnicy 2–3 cm, barwy żółtej do pomarańczowej, zawierające liczne, drobne, brązowe nasiona[7]. W czasie owocowania kielich się zachowuje i powiększa[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z podrodziny Solanoideae z rodziny psiankowatych Solanaceae[6].

Wykaz gatunków[6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-13] (ang.).
  3. a b Mandragora. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2018-12-22].
  4. a b c d e f g Mandragora Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-12-22].
  5. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 560. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b c Genus: Mandragora L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2018-12-22].
  7. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 224. ISBN 0-333-74890-5.