Psiankowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Psiankowate
Ilustracja
Tytoń szlachetny (Nicotiana tabacum)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina psiankowate
Nazwa systematyczna
Solanaceae Juss.
Gen. Pl.: 124. 4 Aug 1789
Mapa zasięgu
Psiankowate: zasięg występowania na mapie

     - zasięg Solanaceae

Psiankowate (Solanaceae Juss.) - rodzina roślin z rzędu psiankowców. Obejmuje 102 rodzaje liczące ok. 2460 gatunków[1]. Występują one na wszystkich kontynentach z wyjątkiem okolic okołobiegunowych[1], przy czym największe zróżnicowanie jest w Ameryce Środkowej i Południowej, gdzie występują 63 rodzaje z ok. 1,2 tys. gatunków. Bardzo liczne gatunki występują także w tropikalnej Afryce, kilka rodzajów jest też endemicznych dla Australii. Rośliny te zasiedlają najróżniejsze siedliska od pustyń po wilgotne lasy równikowe. Wyróżniają się obecnością różnych alkaloidów. Do rodziny tej należy wiele ważnych roślin użytkowych. Przykładami roślin jadalnych są: ziemniak, pomidor, papryka, bakłażan, do popularnych używek należy tytoń szlachetny, stany odurzenia powoduje lulecznica i bieluń, wiele gatunków wykorzystywanych jest leczniczo lub jako rośliny magiczne (np. mandragora)[2].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Rodzina obejmuje rośliny najróżniejszych form życiowych – od roślin jednorocznych, poprzez byliny, epifity, pnącza zielne i liany, po krzewy (np. kolcowój Lycium, Cestrum) i drzewa (niektóre gatunki z rodzajów psianka Solanum i Cyphomanda)[2]. Łodygi nierzadko kolczaste, bardzo rzadko cierniste. Pędy pokryte włoskami pojedynczymi, gwiazdkowatymi, czasem gruczołowatymi[3].
Liście
Skrętoległe, zwykle proste, ale u wielu przedstawicieli też złożone. Całobrzegie lub w różny sposób wcinane. Bez przylistków[2][3].
Kwiaty
Przeważają kwiaty obupłciowe, rzadkie są jednopłciowe. Zwykle o symetrii promienistej, ale też bywają mniej lub bardziej grzbieciste. Skupione w różnie wykształconych wierzchotkach na szczycie pędów lub w kątach liści, czasem pojedyncze (psianka, mandragora, Nierembergia). Działki kielicha zazwyczaj w liczbie 5 (rzadziej 4 lub więcej, do 7), w jednym okółku, zwykle trwałe, a czasem znacznie powiększające się w czasie owocowania (miechunka, nikandra). Płatki korony w takiej liczbie jak działki, w różnym stopniu zrośnięte, często okazałe i efektownie barwione, spłaszczone, lejkowate, dzwonkowate lub rurkowate. Pręcików występują w liczbie 4, 5, 8 lub 10. Słupek górny, dwukrotny (tylko u Nicandra z 3–5 owocolistków, a z jeszcze większej liczby u Nolana)[2].
Owoc
Bardzo zróżnicowane. Zazwyczaj jagody lub torebki, ale także pestkowce i rozłupnia[2].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]

Rodzina siostrzana w stosunku do powojowatych (Convolvulaceae).

psiankowce


Montiniaceae




Sphenocleaceae



Hydroleaceae






powojowate Convolvulaceae



psiankowate Solanaceae




Podział według APweb i GRIN[4]
psiankowate


Schizanthoideae




Goetzeoideae



Duckeodendroideae



Browallioideae/Cestroideae




Schwenkioideae




Petunioideae




Nicotianoideae



Solanoideae








Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), podrząd Solanineae Engl., rodzina psiankowate (Solanaceae Juss.)[5]

Pozycja w systemie Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa Magnoliopsida, podklasa Asteridae, rząd psiankowce (Solanales), rodzina psiankowate (Solanaceae).

Pozycja w systemie Takhtajana (1997)

Gromada okrytonasienne, klasa Magnoliopsida, podklasa jasnotowe (Lamiidae), nadrząd Solananae, rząd psiankowce (Solanales), rodzina psiankowate (Solanaceae).

Zastosowanie[edytuj]

Niektóre gatunki są uprawiane jako warzywa, np. ziemniak, pomidor. Wiele gatunków jest silnie trujących, a jednocześnie cenionych w lecznictwie. Niektóre gatunki są uprawiane jako używki, np. tytoń szlachetny.

Przypisy

  1. a b c d Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-12-13].
  2. a b c d e Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 305-306. ISBN 1-55407-206-9.
  3. a b Zhi-Yun Zhang, Anmin Lu, William G. D'Arcy: Solanaceae A. L. Jussieu. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-12-14].
  4. Family: Solanaceae (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2016-12-13].
  5. Crescent Bloom: Solanaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 10 października 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj]