Mansplaining

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mansplaining – termin z zakresu socjolingwistyki oznaczający objaśnianie czegoś w sposób protekcjonalny i deprecjonujący rozmówcę. Z reguły odnosi się do tłumaczenia czegoś kobiecie przez mężczyznę[1]. Po polsku termin bywa tłumaczony jako panjaśnienie[2] i tłumaczyzm[3].

Historia terminu[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie zostało ukute w 2008 przez Rebeccę Solnit z połączenia angielskich słów man (mężczyzna) i explaining (wyjaśnianie)[4]. Po raz pierwszy zostało użyte w eseju „Men Explain Things to Me”. Rebecca Solnit opisała w nim odbytą na przyjęciu rozmowę, podczas której starszy mężczyzna próbował wyjaśnić jej istotę problemu opisanego w jej ostatniej książce. Następnie namawiał ją, aby zapoznała się z powyższą lekturą i nie przestał nawet wówczas, gdy dowiedział się, że rozmawia z autorką publikacji.

Termin szybko stał się popularny i został uwzględniony w internetowej wersji Słownika Oxfordzkiego[5]. W 2010 roku New York Times umieścił określenie „mansplainer” w zestawieniu słów roku (Words of the Year)[6].

Esej „Men Explain Things To Me” znalazł się w książce o tym samym tytule, wydanej w 2014 roku[7]. Publikacja w 2017 roku ukazała się w Polsce pod tytułem „Mężczyźni objaśniają mi świat”[8].  

Charakterystyka zjawiska[edytuj | edytuj kod]

Rebecca Solnit użyła terminu na określenie sytuacji, w której mężczyzna tłumaczy kobiecie dane zagadnienie w sposób zbyt pewny siebie, protekcjonalny i agresywny, gdyż jest przekonany, że posiada większą wiedzę, niż rozmówczyni[9]. Tłumaczenie może przybrać formę nadmiernego uproszczenia zjawiska[10], o ile rozmówca zakłada, że druga strona nie zrozumie zbyt skomplikowanych procesów, czym jednocześnie ją obraża.

Zazwyczaj „tłumaczący” zachowuje się niegrzecznie, przerywa wypowiedzi, nie daje dojść do słowa, nie uwzględnia tego, że jego wiedza na dany temat nie jest wysoka i nie powinien zajmować w dyskusji pozycji eksperta.

Zjawisko jest odbierane negatywnie jako przejaw agresji, dyskryminacji lub braku kultury[11].

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

O mansplaining oskarżono między innymi Donalda Trumpa za częste przerywanie wypowiedzi i pogardliwe traktowanie Hillary Clinton podczas debaty w kampanii prezydenckiej[12]. Zachowanie Donalda Trumpa sparodiował komik Jimmy Kimmel w programie, którego gościem była Hillary Clinton[13]. Kimmel, wyśmiewając postawę Trumpa, zapytał Hilary o to, czym jest mansplaining. Kiedy udzieliła dobrej odpowiedzi, zaczął poprawiać ją i tłumaczyć, jak powinna rozumieć to słowo.

Charakterystyczne dla mansplainingu cechy zaobserwowano w stosunku Jarosława Kaczyńskiego do Beaty Szydło[9].

Krytyka terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin mansplaining jest krytykowany z dwóch powodów. Pierwszy dotyczy zasadności tworzenia nowego określenia na zjawisko, którego właściwości oddają inne, istniejące już, przynajmniej w języku angielskim, słowa[14]. Drugi dotyczy oskarżenia o podwójne standardy. Ostatnią kwestię podniosła Meghan Daum w artykule w Los Angeles Times z 2015. Stała na stanowisku, że przypisanie skłonności do opisanego przez Solnit zjawiska jedynie mężczyznom nie odpowiada prawdzie, gdyż może dotyczyć również kobiet i tym samym nosi znamiona seksizmu[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mansplaining. Definition of Mansplaining by Lexico, Lexico Dictionaries | English [dostęp 2019-10-30] (ang.).
  2. Anna Kowalczyk, "Syndrom Kasandry". Kiedy mężczyźni objaśniają nam świat, www.wysokieobcasy.pl, 5 września 2017 [dostęp 2019-10-30].
  3. "Mansplaining", czyli "tłumaczyzm", został wytłumaczony przez ekspertkę UX, www.donald.pl, 17 sierpnia 2018 [dostęp 2019-10-30].
  4. Rebecca Solnit, Men who explain things, Los Angeles Times, 13 kwietnia 2008 [dostęp 2019-10-30] (ang.).
  5. mansplaining noun - Definition, pictures, pronunciation and usage notes | Oxford Advanced Learner's Dictionary at OxfordLearnersDictionaries.com, www.oxfordlearnersdictionaries.com [dostęp 2019-11-15].
  6. Sam Sifton, Grant Barrett, The Words of the Year, „The New York Times”, 18 grudnia 2010, ISSN 0362-4331 [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  7. Men Explain Things to Me, www.goodreads.com [dostęp 2019-11-15].
  8. Rebecca Solnit, Mężczyźni objaśniają mi świat, Anna Dzierzgowska (tłum.), Kraków: Wydawnictwo Karakter, 2014, ISBN 978-83-65271-53-2 [dostęp 2019-11-15].
  9. a b Karolina Błachnio, Pozwoli pani, że skończę? Co łączy Beatę Szydło, Hilary Clinton i kelnerkę w osiedlowym barze?, Newsweek.pl, 21 lutego 2018 [dostęp 2019-11-15] (pol.).
  10. Definition of mansplain | Dictionary.com, www.dictionary.com [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  11. Erynn Brook, Is the term ‘mansplaining’ sexist? You asked Google – here’s the answer | Erynn Brook, „The Guardian”, 6 czerwca 2018, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  12. Jill Filipovic, Actually, Hillary Clinton beat Donald Trump at his own game: mansplaining, Washington Post [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  13. Jimmy Kimmel Mansplains to Hillary Clinton. 2016-03-24. [dostęp 2019-11-15].
  14. Do we need a different word for 'mansplaining'?, MPR News, 19 grudnia 2016 [dostęp 2019-11-15] (ang.).
  15. Meghan Daum, Column: Mansplaining? Windbags come in both genders, Los Angeles Times, 8 stycznia 2015 [dostęp 2019-11-15] (ang.).