Seksizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wskaźnik równouprawnienia płci 2017 − narzędzie pomiarowe mierzące poziom równości płci na terenie Unii Europejskiej. Na skali 1 oznacza całkowity brak równości, 100 pełną równość kobiet i mężczyzn.

Seksizm (z ang. sexism, sex – „płeć”) – uprzedzenie lub dyskryminacja ze względu na płeć[1][2]. Seksizmu doświadczają przede wszystkim kobiety[3][4][5], choć może go doświadczyć każdy[6][7][8][9]. Seksizm na ogół wiążę się z ideologią, która zakłada, że kobiety są gorsze od mężczyzn[10][3].

Termin pojawił się w latach 60. XX w., mając na celu stworzenie analogii ze słowem rasizm – uważano, że negatywne stereotypy dotyczące kobiet grają podobną rolę społeczną, co negatywne stereotypy dotyczące koloru skóry: „Postawy seksistowskie prowokują takie zachowania jak molestowanie seksualne, zaczepianie na ulicach, niesprawiedliwa polityka zatrudniania”[11].

Szczególną odmianą seksizmu jest seksizm językowy[12][13]

Historia pojęcia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Druga fala feminizmu.

Geneza pojęcia "seksizm" wiążę się z drugą falą feminizmu w USA. Termin został użyty po raz pierwszy w 1965 roku przez Pauline M. Leet podczas wykładu na amerykańskim uniwersytecie Franklin and Marshall. Leet użyła tego terminu na zasadzie analogii do rasizmu odnosząc się do segregacji w dziedzinie edukacji, na tym uniwersytecie kobiety uczyły się wówczas osobno, odmiennych zagadnień[14]. Istniała więc segregacja płciowa, podobna do segregacji rasowej, przeciwko której protestował wówczas ruch praw obywatelskich.

Pojęcie spopularyzowała następnie pisarka Caroline Bird, która w 1968 roku przedstawiła następującą definicje seksizmu:

Quote-alpha.png
Seksizm to ocenianie ludzi na podstawie płci w kwestiach, w których płeć nie ma znaczenia. Seksizm rymuje się z rasizmem[15].

Za przejawy seksizmu uznawano takie zachowania jak: molestowanie seksualne, zaczepianie na ulicach, niesprawiedliwa polityka zatrudniania[11]. Pojęcie seksizmu miało mniej więcej podobne znaczenie jak inny popularny wówczas termin "męski szowinizm", oznaczało władzę mężczyzn nad kobietami, skłonność do podporządkowywanie kobiet mężczyznom[14]. Po raz pierwszy pojęcie pojawiło się w słowniku angielskim "Merriam Webster Dictionary" w 1968 roku[3].

Rodzaje seksizmu[edytuj | edytuj kod]

Badacze wyróżniają różnorodne rodzaje seksizmu.

Tradycyjny i współczesny[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjne formy seksizmu wyrażają się w przekonaniach wyrażających poparcie dla tradycyjnych ról płciowych, zakładających, że kobiety są mniej uzdolnione i z tego względu powinny być traktowane inaczej niż mężczyźni[16]. Przykładem są pogląd, że kobiety powinny wyłącznie siedzieć w domu i zajmować się dziećmi, lub przekonanie, że kobiety nie są tak rozumne jak mężczyźni[17]. Tego rodzaju poglądy stały się na zachodzie Europy i w USA niepopularne, są uznawane za dyskryminujące i nie są społecznie akceptowalne[17]. W miejsce tradycyjnego seksizmu pojawiły się nowe formy. Polegają one na zaprzeczaniu istnieniu dyskryminacji kobiet. Współczesny seksizm uznaje wprawdzie, że istnieje nierówne traktowanie kobiet i mężczyzn. Nierówność ta jest jednak uważana za dyskryminacje a za coś naturalnego[17].

Instytucjonalny, interpersonalny, nieświadomy[edytuj | edytuj kod]

Można również wyróżnić seksizm instytucjonalny, interpersonalny i nieświadomy.

Seksizm instytucjonalny jest związany ze zbiorem jasno sprecyzowanych i domniemanych reguł obowiązujących w pewnych instytucjach. Reguły te prowadzą do nierównego traktowania. Przykładem może być kościół katolicki, w którym obowiązuje zasada, że kobiety nie mogą być księżmi. Tego rodzaju seksizm nie jest zależny od działań jednostek. Jednostka będąca podległa instytucji musi postępować w zgodzie z określonymi zasadami niezależnie od tego, jak ocenia te zasady[18].

Seksizm interpersonalny dotyczy interakcji pomiędzy jednostkami, które wytwarzają, utrzymują lub wykorzystują nierówności płciowe[18]. Przykładem mogą być sytuacje, gdy nauczyciele wynagradzają dziewczynki za to, że zachowują się w sposób bierny, mówią mniej niż chłopcy, lub sytuacje, gdy rodzice wychowując chłopca i dziewczynkę wymagają od dziewczynki wykonywania obowiązków domowych, podczas gdy chłopiec może się zajmować zabawą czy sportem[18]. Seksizm tego rodzaju może być zamierzony lub niezamierzony[18].

Seksizm nieświadomy wyraża się w postaci mechanizmów psychologicznych a także nieuświadomionych poglądów i emocji, które wytwarzają lub wzmacniają nierówności płciowe[19]. Przykładem takich mechanizmów jest ocenianie dokładnie tej samej pracy jako mniej wartościowej, gdy wykonuje ją kobieta[19].

Wrogi i dobrotliwy[edytuj | edytuj kod]

Badacze rozróżniają również seksizm wrogi i dobrotliwy[16][20]. Wrogi seksizm pielęgnuje negatywne stereotypy na temat kobiet, uznaje, że kobiety są gorsze, mniej inteligentne. Dobrotliwy seksizm pielęgnuje pozornie pozytywne stereotypy na temat kobiet, np. taki, że kobiety są bardziej emocjonalne i empatyczne niż mężczyźni (badania nie potwierdzają takiej tezy, obie płcie wykazują podobny poziom empatii)[21]. Pozornie pozytywne uprzedzenia na temat kobiet często nie są uznawane za seksizm mają one jednak negatywny wpływ, ponieważ uznają, że kobiety wymagają opieki, są słabsze, wymagają ochrony, co w praktyce prowadzi do dyskryminacji podobnie jak wrogi seksizm[20]. Oba rodzaje seksizmu zakładają, że to mężczyźni są grupą słusznie dominującą a kobiety powinny być podporządkowane mężczyznom[16]. Seksizm dobrotliwy wiążę się również z dzieleniem kobiet na podkategorie: pozytywne i negatywne. Kobiety są szanowane tylko pod warunkiem, że spełniają tradycyjnie wyznaczone im role[22].

Przejawy seksizmu[edytuj | edytuj kod]

Uprzedzenia na temat kobiet[edytuj | edytuj kod]

Seksizm wyraża się poprzez uprzedzenia na temat kobiet. Istnieją liczne badania, które dowodzą, że ludzie postrzegają mężczyzn jako bardziej kompetentnych niż kobiety, nawet gdy dwie osoby różnej płci mają takie same kompetencje. Przykładem jest badanie z 2012 roku z USA. Uczeni poprosili profesorów na uniwersytecie o ocenę kandydatury na stanowisko kierownika laboratorium. Życiorysy były dokładnie takie same, zmieniono jedynie imię i nazwisko. Kandydaci z męskim imieniem mieli większe szansę na zatrudnienie i byli oceniani jako bardziej kompetentni niż kobiety[23]. Podobnych badań wykonano kilkanaście i zawsze wykazywały, że preferowani są mężczyźni[24].

Stereotypy na temat kobiet są szczególnie mocno obecne w reklamach. Badacze zbadali reklamy telewizyjne pod kątem uprzedzeń na temat kobiet i doszli do wniosku, że kobiety w reklamach częściej niż mężczyźni są przedstawiane w rolach osób podległych (jako jednostki zależne od kogoś, nie posiadające władzy)[25].

Luka płacowa[edytuj | edytuj kod]

Jednym z przejawów seksizmu jest tzw. luka płacowa (ang. Gender pay gap)[26]. Na świecie kobiety zarabiają średnio 63% wysokości zarobków mężczyzn, luka płacowa dla całego świata wynosi więc 37%[27]. W przypadku krajów rozwiniętych zrzeszonych w OECD luka płacowa wynosiła w 2017 roku średnio 13.8%[28]. W Polsce przeciętne miesięczne wynagrodzenie mężczyzn w 2016 roku było o 18.5% wyższe niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie kobiet[29].

Podział obowiązków domowych[edytuj | edytuj kod]

Przejawem seksizmu jest przekonanie, że kobiety są powołane do zajmowania się domem i dziećmi. Na całym świecie kobiety częściej zajmują się pracami domowymi (pranie, sprzątanie itd). W zamożnych gospodarstwach domowych kobiety mają mniej obowiązków, nawet w nich jednak robią więcej niż mężczyźni. Bezrobotne kobiety poświęcają dwa razy tyle czasu na prace domowe, co bezrobotni mężczyźni[30]. Dyskryminacja w tej kwestii dotyczy już dzieci. Dziewczynki spędzają więcej czasu na obowiązkach domowych niż chłopcy i zaczynają pomagać rodzicom wcześniej[31]. Dziewczynki na ogół zajmują się zajęciami, które są wykonywane częściej i wymagają więcej czasu np. gotowaniu czy sprzątaniu, chłopcy zajmują się obowiązkami wykonywanymi rzadziej, np. wyrzucaniem śmieci[31].

W Polsce również występuje nierówność w tej kwestii. W 2015 72% kobiet w wieku 25-49 spędzało przynajmniej godzinę dziennie na zajęciach opiekuńczych, wśród mężczyzn 39%. Jeśli chodzi o gotowanie i sprzątanie 82% kobiet wykonuje prace domowe w tym zakresie przynajmniej godzinę dziennie, w porównaniu do 34% mężczyzn. Mężczyźni częściej spędzają czas na rozrywkach i aktywnościach społecznych niż kobiety[32].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Denmark, F., Russo, N. F., Frieze, I. H., Sechser, J. A. (1988) Guidelines for Avoiding Sexism in Psychological Research, American Psychologist, vol. 43(7), s. 582-585.
  2. Warren, M. A. (1977) Secondary Sexism and Quota Hiring, Philosophy and Public Affairs, vol. 6(3) str. 240-261, cyt. s. 240: „In its primary sense, „sexism” means unfair discrimination on the basis of sex.”.
  3. a b c Masequesmay 2009 ↓, s. 748.
  4. Chen, Z., Fiske, S. T. i Lee, T. L. (2009) „Ambivalent Sexism and Power-Related Gender-role Ideology in Marriage”, Sex Roles, vol. 60(11-12), s. 765-778.
  5. Cudd i Jones 2003 ↓, s. 102.
  6. Kendall‬, DianaSociology in Our Times: The Essentials, ‪Cengage Learning, 2008, s. 325.
  7. Digby, Tom (2003) Male Trouble: Are Men Victims of Sexism?, „Social Theory and Practice”, Vol. 29.
  8. Carol Gilligan, David A. J. Richard, The deepening darkness: patriarchy, resistance, and democracy’s future, Cambridge University Press, 2008, s. 238.
  9. Jako przykład dyskryminacji ze względu na płeć, której ofiarami padają mężczyźni w raporcie z 2009 roku wskazano praktykę RODK Raport z działań strażniczych “Monitoring pracy wybranych Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno-Konsultacyjnych (2009)
  10. Horn 2005 ↓, s. 867.
  11. a b Janet K. Boles, Diane Long Hoeveler, Historical dictionary of feminism‬, ‪Scarecrow Press, 2004‬, s. 291. „SEXISM. The assumption that men are superior to women, and thus, deserve power over them. The term was coined by feminists working in the civil rights movement of the 1960s to draw parallels between racism and the negative sex role stereotypes employed against women”.
  12. Bojarska, Katarzyna. (2011). Wpływ androcentrycznych i inkluzywnych płciowo konstrukcji językowych na skojarzenia z płcią. Studia Psychologiczne, 49(2), 53–68. doi:10.2478/v10167-011-0010-y.
  13. Bojarska, Katarzyna (2012). Responding to lexical stimuli with gender associations: A Cognitive–Cultural Model. Journal of Language and Social Psychology. doi:10.1177/0261927X12463008.
  14. a b Shapiro 1985 ↓, s. 5.
  15. Shapiro 1985 ↓, s. 6.
  16. a b c Kwiatkowska 2014 ↓, s. 501.
  17. a b c Nelson 2015 ↓, s. 318.
  18. a b c d Cudd i Jones 2003 ↓, s. 109.
  19. a b Cudd i Jones 2003 ↓, s. 110.
  20. a b Aronson i in. 2015 ↓, s. 419.
  21. Aronson i in. 2015 ↓, s. 418.
  22. Kwiatkowska 2014 ↓, s. 502.
  23. Aronson i in. 2015 ↓, s. 422.
  24. Valian 2000 ↓, s. 128.
  25. Aronson i in. 2015 ↓, s. 216.
  26. Schaefer 2012 ↓, s. 268.
  27. Neate 2018 ↓.
  28. OECD 2019 ↓.
  29. GUS 2018 ↓.
  30. Schaefer 2012 ↓, s. 269.
  31. a b Valian 2000 ↓, s. 32.
  32. Gender Equality Index 2017 Poland (ang.). eige.europa.eu. [dostęp 2019-04-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]