Minaret w Dżam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Minaret i archeologiczne pozostałości miasta Dżam[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Afganistan
Typ kulturowy
Spełniane kryterium II, III, IV
Numer ref. 211rev
Region[b] Azja i Pacyfik
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2002
na 26. sesji
Obiekt zagrożony 2002
Położenie na mapie Afganistanu
Mapa lokalizacyjna Afganistanu
Minaret i archeologiczne pozostałości miasta Dżam
Minaret i archeologiczne pozostałości miasta Dżam
34,396386°N 64,515888°E/34,396386 64,515888

Minaret w Dżam – bogato zdobiony minaret w Dżam w Afganistanie, zbudowany w XII w. przez sułtana Ghijas ad-Dina.

W 2002 roku minaret wraz z archeologicznymi pozostałościami miasta Dżam został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO i jednocześnie na listę obiektów zagrożonych.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Minaret stoi na południowym brzegu rzeki Hari Rod, przy ujściu rzeki Dżam Rod, w trudno dostępnej dolinie górskiej na wysokości 1900 m n.p.m. ok. 215 kn na wschód od Heratu, najprawdopodobniej w miejscu letniej stolicy imperium Ghurydów w Firuzkuh[1][2][3][4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Został wzniesiony przez sułtana Ghijas ad-Dina Muhammada z muzułmańskiej dynastii Ghurydów panującego w latach 1163–1203[1].

Inskrypcja na minarecie podaje datę budowy, która była interpretowana jako lata 1174–75 lub 1193–94, przy czym ostatnie badania wskazują na datę wcześniejszą[1][4]. Przyjmuje się, że minaret został wzniesiony w celu upamiętnienia doniosłego zwycięstwa, np. odbicia miasta Ghazni z rąk tureckich w 1174 roku, co pozwoliło na ustanowienie podwójnego systemu władzy sprawowanej odtąd przez Ghijas ad-Dina Muhammada i jego brata Muizz ad-Dina Muhammada[1].

O minarecie pisano już w latach 80. XIX w., wspominany był również w publikacjach afgańskich w latach 40. XX w. a jego wyobrażenie pojawiło się na okładce magazynu Afgańskiego Towarzystwa Literackiego (Salnama-yi) Majalla-ye Kābul w latach 1932–33 i 1933–34[1]. W 1957 roku minaret został odkryty ponownie przez archeologów francuskich[3]. W latach 60. i 70. XX w. prace konserwatorskie pod kierunkiem włoskiego architekta Andrei Bruno pod egidą UNESCO sfinansował rząd włoski[3].

W 2002 roku minaret wraz z archeologicznymi pozostałościami miasta Dżam został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO i jednocześnie na listę obiektów zagrożonych[2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Minaret wznoszący się na wysokość 65 m[a][3] został zbudowany z wypalanych cegieł i drewna, a zdobią go elementy dekoracyjne ze stiuku i terakoty[1]. Stoi na ośmiokątnym cokole o średnicy 9 m[2] i złożony jest z ustawionych jeden na drugim, trzech elementów cylindrycznych o coraz mniejszym obwodzie i zwieńczony niewielkim pawilonem[1] – sześciokątną latarnią[5]. Pomiędzy elementami cylindrycznymi znajdują się pozostałości balkonów[5].

Wewnątrz znajdują się dwie niezależne klatki schodowe, do których prowadziło wspólne wejście od północnego wschodu[1]. Najprawdopodobniej po tej stronie znajdował się meczet[1]. Współcześnie wejście do minaretu znajduje się po ziemią, przykryte osadami rzecznymi[5][3].

Ściany zewnętrzne minaretu pokrywają inskrypcje biegnące dookoła pięcioma pasami o szerokości od 1,5 do 3 m.[1] Tekst kończy się po stronie wschodniej[1]. Dwa najwyżej położone pasy zawierają teksty religijne i kończą się wyznaniem wiary, poniżej którego umiejscowiono cytat z Koranu (61:13–14)[1]. Niższy pas zawiera kompletny teksty 19. sury Koranu – sury Miriam[1][3]. Trzy najniżej położone pasy zawierają wyszukane imiona i tytuły sułtana Ghijas ad-Dina Muhammada[1]. Inskrypcje wykonano pismem kufickim, a kursywa zarezerwowana była dla informacji o architekcie[1]. Część tekstu zawiera litery zdobione turkusową glazurą – jest najwcześniejsze zastosowanie tego typu glazury w architekturze Ghurydów[1]. Inskrypcje charakteryzują się wysoka jakością pod względem kaligraficznym[1]. Według najnowszych badań, dobór tekstu oraz jego przedstawienie świadczy w wpływach odłamu islamu założonego przez popularnego w IX w. Abū ʿAbdallāh Muhammad ibn Karrāma[1].

Niedaleko od minaretu znajdują się pozostałości innych budowli, m.in. kamienie z inskrypcjami z w języku hebrajskim w XI–XII w. oraz ślady zamków i wieży osad ghurydzkich[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jest to drugi najwyższy minaret na świecie po minarecie Kutb Minar w Delhi (73 m), patrz UNESCO (2003).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r F.B. Flood: JĀM MINARET. W: Encyclopædia Iranica, XIV, 4. 1988-12-15, s. 432–436. [dostęp 2017-05-01]. (ang.)
  2. a b c d Minaret and Archaeological Remains of Jam (ang.). UNESCO. [dostęp 2017-05-01].
  3. a b c d e f World Heritage Scanned Nomination: Minaret and Archaeological Remains of Jam (ang.). UNESCO. [dostęp 2017-05-01].
  4. a b D.C. Thomas, K. Deckers, M.M. Hald, M. Holmes, M. Madella i K. White. Environmental Evidence from the Minaret of Jam Archaeological Project, Afghanistan. „Journal of Persian Studies”. s. 1–24 (ang.). 
  5. a b c James W. P. Campbell, Michael Tutton: Staircases: History, Repair and Conservation. Routledge, 2013, s. 31. ISBN 978-1-134-66432-0. [dostęp 2017-05-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]