Misteria eleuzyjskie
Misteria eleuzyjskie, Eleuzynie – misteria odprawiane w starożytnej Grecji, w Eleusis, nieopodal Aten, związane z kultem Demeter, jej córki Persefony oraz Dionizosa. Zgodnie z tradycją miał je zapoczątkować Eumolpos.
Misteria odprawiane były przez 2 tysiące lat, od około XV w. p.n.e. do 391 n.e. oficjalnie (zakazane zostały przez cesarza Teodozjusza), później potajemnie. Należały one do najważniejszych i najświętszych kultów religijnych świata greckiego. Aby uczestniczyć w obrzędach, wystarczyło mówić po grecku i być w stanie czystości rytualnej. Wtajemniczenia mógł dostąpić każdy: bez względu na status społeczny (wolni i niewolnicy), płeć czy pochodzenie. Możliwość uzyskania wtajemniczenia wiązała się z tzw. czystością serca. Dokładnej tajemnicy misteriów podobno nikt z wtajemniczonych nie wyjawił.
Jedynym zachowanym do dziś świadectwem związanym z misteriami eleuzyjskimi jest tzw. tabliczka Ninnion[1][2], obecnie (2019) w zbiorach Narodowego Muzeum Archeologicznego w Atenach[2].
Małe misteria
[edytuj | edytuj kod]Co roku w miesiącu Anthesterior na przedmieściach Aten obchodzono tzw. małe misteria. Trwały one przez osiem dni pod przewodnictwem mystagoga. Polegały one na serii rytuałów oczyszczających jak: post, ofiary. Zaczynały się one w ateńskim Eleuzynionie, następnego dnia neofici wraz ze swoimi hierofantami szli w procesji nad morze, gdzie myli prosiaka składanego po powrocie do Aten w ofierze. Trzeciego dnia archont dokonywał wielkiej ofiary. W czwarty odbywała się wielka procesja, która pod wieczór kierowała się w stronę sanktuarium. Ostatnie dni obejmowały posty i ofiary na podwórzu zewnętrznego sanktuarium.
Wielkie misteria
[edytuj | edytuj kod]Wielkie misteria odbywały się w miesiącu boedromion. Ich przebieg wyglądał następująco: 14 dnia miesiąca przenoszono „święte obiekty” z sanktuarium w Eleusis do Eleusionu w Atenach. Następnego dnia na agorze hierofant ogłaszał zgromadzonym rozpoczęcie misteriów. 16 dnia miała miejsce kąpiel w morzu z pochodniami, natomiast dwa następne dni trwał post. 19 dnia rozpoczynała się wielka procesja z Aten do Eleusis. W czasie pochodu tłum czcił Demeter radosnymi pląsami i śpiewami. Wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdy kończył się okres postu, który ustanowiono na pamiątkę błąkającej się i nieprzyjmującej pokarmów Demeter. Po dotarciu procesji do Eleusis obrzędy odbywały się w mogącym pomieścić nawet trzy tysiące ludzi Telesterionie. Dopiero gdy, przybywszy na miejsce, uczestnicy zagłębili się we wnętrzach sanktuarium, zaczynała obowiązywać zasada milczenia. Sam ceremoniał wewnątrz świątyni był aktem zindywidualizowanym[potrzebny przypis]. Osoba, która dostąpiła wtajemniczenia, poznawała umówiony znak czy hasło będące znamiennym dowodem dopełnienia ceremonii (tzw. synthema).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Adluri 2013 ↓, s. 176.
- 1 2 Mylonas 2015 ↓, s. 213.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mircea Eliade, Historia wierzeń i idei religijnych, PAX, Warszawa 1988, t. 1, rozdział XII.
- James Edwin Oliver, Starożytni bogowie. Historia rozwoju i rozpowszechniania się religii starożytnych na Bliskim Wschodzie i w basenie śródziemnomorskim, PWN, Warszawa 1970.
- Joachim Wach, Socjologia religii, Książka i Wiedza, Warszawa 1961.
Bibliografia obcojęzyczna
[edytuj | edytuj kod]- Vishwa Adluri: Philosophy and Salvation in Greek Religion. Walter de Gruyter, 2013. ISBN 978-3-11-027638-1. [dostęp 2019-05-20]. (ang.).
- George Emmanuel Mylonas: Eleusis and the Eleusinian Mysteries. Princeton University Press, 2015. ISBN 978-1-4008-7729-4. [dostęp 2019-05-20]. (ang.).
- Erwin Rohde, Psyche: The Cult of Souls and Belief in Immortality among the Greeks, Harcourt, Brace & Co, Nowy Jork, 1925.
- Martin Persson Nillson, History of Greek Religions, Clarendon Press, Oxford 1925.
- P. Foucart, Les Mystères d'Eleusis, Paris 1914.
- Lewis Richard Farnell, Cult of Greek Religion, Oxford 1907.