Mnich (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mnich
The Monk
Ilustracja
Strona tytułowa powieści
Autor Matthew Gregory Lewis
Typ utworu powieść gotycka
Wydanie oryginalne
Język angielski
Data wydania 1796

Mnich (ang. The Monk) – powieść gotycka autorstwa Matthew Gregory'ego Lewisa, która została opublikowana w roku 1796. Lewis napisał ją, nie mając nawet 20 lat, w przeciągu 10 tygodni.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

W powieści przedstawione jest życie i gwałtowny upadek początkowo pobożnego i szanowanego mnicha Ambrosio w Hiszpanii. Spowodowany jest on cielesnym pożądaniem do jego uczennicy, kobiety podającej się i przebranej za mnicha (Matilda), która zwodzi go i skłania do wykroczenia. On sam jest następnie opanowany żądzą do niewinnej Antonii. Używając czarów i magii Matilda pomaga mu ją uwieść, a ten po pewnym czasie gwałci ją i zabija. Matilda jawi się tu jako instrument szatana w kobiecej formie, która zaaranżowała upadek Ambrosio do samego końca. W połowie tej historii Lewis robi różne dygresje, zbaczając nieco z głównego wątku, co służy zwiększeniu atmosfery gotyckiej książki. Opowiedziana jest historia "Krwawiącej zakonnicy" jak i przedstawionych jest wiele różnych dodatkowych informacji. Drugi romans między Lorenzo i Antonią także nadaje specyfikę utworowi, gdzie siostra Lorenzo jest dręczona przez obłudne zakonnice (jako efekt trzeciego romantycznego wątku fabularnego). Koniec końców powieść wraca do postaci Ambrosio i na kilku stronach żarliwej prozy, przedstawione jest jego przekazanie w ręce inkwizycji. Ucieka on jednak, zaprzedając swoją duszę diabłu w zamian za uwolnienie od czekającej go śmierci. Historia kończy się przez starania diabła, który zapobiega wyrażeniu ostatecznej skruchy przez Ambrosio i grzesznemu mnichowi przeznaczona jest straszliwa śmierć.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

"Mnich" jest uważany za jedną z najbardziej drastycznych i transgresywnych powieści gotyckich. Jest to również pierwsze dzieło przedstawiające mnicha jak złoczyńcę. W tym sensie utwór służył jako wzór dla przyszłych dzieł jak przykładowo Katedra Marii Panny w Paryżu Victora Hugo.

Z tematyką paktów, gwałtów, kazirodztwa, motywu "Żyda Wiecznego Tułacza", zrujnowanych zamków i obrazem hiszpańskiej inkwizycji, powieść jest właściwie miarą i kompendium gotyckiego stylu. Ambrosio, jako obłudny i ulegający własnym żądzom oraz oddający się seksualnym występkom za murami zakonów i klasztorów, jest bogato sportretowanym złoczyńcą, jak i uosobieniem sporej dawki nieufności w stosunku do kościoła katolickiego, z jego natarczywymi praktykami związanymi z sakramentami pokuty, z politycznym i religijnym autorytaryzmem oraz z "krużgankowym" stylem życia. Amerykańskie dzieło zniesławiające katolicyzm pt.The Awful Disclosures of Maria Monk było inspirowane dziełem Lewisa. Pomimo opinii krytyków, zarzucających utworowi ordynarność i brak głębi, była ona jedną z najpopularniejszych powieści romantyzmu.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Verdi chciał zaadaptować dzieło w swojej twórczości, ostatecznie jednak z tego zrezygnował z powodu skandalicznej treści.

Luis Buñuel i Jean-Claude Carrière na podstawie książki tworzyli w 1960 roku ekranizację pod tym samym tytułem, jednak z powodu braku funduszy produkcji nie dokończyli. Przyjaciel Buñuela, Grek Ado Kyrou, użył jej scenariusza, na bazie którego powstał nowy film w 1972 roku. Le Moine szczycił się międzynarodową obsadą z Franco Nero w roli tytułowej. Grali tam również Nathalie Delon, Eliana de Santis, Nadja Tiller oraz Nicol Williamson.

W 1990 została wyprodukowana adaptacja Mnicha przez Celtic Films. W filmie główną rolę zagrał Paul McGann, scenarzystą i reżyserem był Francisco Lara Polop.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]