Monety polskie Rygi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portugał ryski Stefana Batorego z 1586 roku

Monety polskie Rygi – monety bite w Rydze w okresie, gdy była częścią I Rzeczypospolitej.

Historia[edytuj]

Ryga28 listopada 1561 na mocy układu w Wilnie Ryga została włączona do Rzeczypospolitej. Lenno kurlandzkosemigalskie otrzymał Gotthard Kettler, założyciel dynastii Kettlerów. W dniu 5 marca 1562 na zamku w Rydze Kettler złożył hołd lenny Zygmuntowi II Augustowi, który w zastępstwie króla polskiego przyjął Mikołaj Radziwiłł Czarny. Po unii lubelskiej w 1569 Ryga znalazła się pod wspólnym panowaniem Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pod polską władzą zamek w Rydze znajdował się od 1565, natomiast w roku następnym utworzono w Rydze kasztelanię. W 1566 nastąpiła sekularyzacja i w efekcie likwidacja arcybiskupstwa. Po pokonaniu Iwana Groźnego w 1580 uroczyście wjechał do miasta przez bramę Marschallpforte król Stefan Batory, który następnie w 1582 założył w nim kolegium jezuickie. W listopadzie 1582 roku sejm Rzeczypospolitej zatwierdził nowy przywilej dla miasta Corpus Privilegiorum Stephaneum.

Monety[edytuj]

Za czasów Zakonu kawalerów mieczowych miasto biło monetę pod stemplem Arcybiskupim; później między rokiem 1561 a 1581 miało monetę własną, a jedna i druga bitą była na dawną stopęinflancką. Król Stefan Batory zająwszy Rygę zaprowadził w niej obowiązującą w obu krajach stopę (w Polsce i Litwie), i według której bite były za jego panowania monety następujące:

Monety polskie miasta Rygi

Szeląg[edytuj]

Ten rodzaj ówczesnej monety Ryskiej był bity dwoma rodzajami stempla. Różnica polegała na w mniejszym lub większym zdobieniu tarczy. Mniej ozdobna tarcza znajduje się na szelągach z lat 1582, 1584, 1585 i 1586. Szeląg z roku 1583 dotąd nieznany.

  • Szeląg
    • Aw. Cyfra królewska S. ukoronowana, wśród której jest tarcza Batorych; w obwodzie perłowym napis: STEP. D. G. nEX. PO. D. L.
    • Rw. Tarcza herhowa, ozdobna, Rygi, rozdziela rok 8-2, w obwodzie pertowym napis: SOLIDUS. CIVI. RIGENSIS. lilia, znak myncarski. Szeląg· rygski z r. 1582. – znane szelągi tego stempla bez liczby roku.
  • Szeląg
    • Aw. Herb miasta Rygi; w obwodzie perłowym napis~ CIVITATIS. RIGENSIS. pomiędzy wyrazami lilia mincerska.
    • Rw. Dwa klucze na krzyż złożone, rozdzielające rok 7-9, nadkluczami krzyż podwójny; w obwodzie pertowym napis: MONE. NO. ARGENTE. Szeąlg rygski odmiennego stempla z r. 1579.

Półgrosze[edytuj]

Półgrosz miasta Rygi

Pod tą nazwą rozumiana jest małą popiersiową monetkę z całym herbem miasta Rygi bitą na podobieństwo całkowitych groszy, ale w rozmiarach mniejszych szelągów. Srebro w niej lepsze niż w groszach, ale wybicie było dosyć staranne. Prawdopodobnie zaginiona = znana z przerysów.

Rozpatrując się w jej napisach po głównej stronie STEPHA .• NVS D. G. REX POLO, a po drugiej CIVITATIS RIGENSIS, dochodzi się do wniosku, że to musiała być próba jakiejś nie doszłej monety, do której ostatecznego poprawnego stempla jeszcze nie urządzono. Taki napis jaki na owej monetce nie ma logicznego sensu.

Grosz[edytuj]

Są dwojakiego typu. Pierwsze bite w roku 1581 mają na sobie herb Korony i Litwy, a niżej Ryskie Klucze. Wzór do nich wzięty żywcem z groszy Litewskich, zapewne w skutek jakiegoś nieporozumienia. Krótko też bardzo był w użyciu. W tym samym bowiem roku odmieniono od niego stronę odwrotną i zastąpiono herby koronne wielkim całkowitym herbem miejskim. Popiersie tylko pozostało dawne z groszy Litewskich skopiowane. Następne grosze z lat 1582, 1583 i 1584 mają już głowę Króla.

  • Grosz rygski
    • Aw. Popiersie jak wyżej, w obwodzie perłowym napis rozdzielony koroną: STEPH. D. G. REX. PO. M. D. L.
    • Rw. Pod koroną tarcze polska i litewska, pod którymi rok 15-81 rozdzielony dwoma kluczami na krzyż złożonymi, oznaczającymi miasto Hygę; w obwodzie perłowym napis rozdzielony koroną: GROSSUS. CIVI. HIGENSIS. Grosz rygski, – bardzo rzadki
  • Grosz rygski
    • Aw. Popiersie zbrojne ukoronowane, zbroja i korona odmiennego kształtu; w obwodzie perłowym napis rozdzielony koroną: STEP: D: G: REX: PO: D: (ux) L: (ivoniae).
    • Rw. Herb miasta Rygi rozdzielający liczbą roku 8-3, u spodu pomiędzy dwoma gwiazdami liczba wartości I; w obwodzie perłowym napis: GROSSUS. CIVITATIS. RIG. – Grosz rygski zwyczajny.

Trojaki[edytuj]

Tych bite nieprzerwanie od roku 1581 do 1586, a popiersie królewskie na nich kilkakrotnie zmieniano, tak dalece, że w tym stosunkowo krótkim przeciągu czasu 5 odmiennych rysunków naliczyć można. Z roku 1585 i 1586 są bardzo pospolite, wcześniejsze nieco rzadsze zwłaszcza z r. 1581, z którym nie często spotkać się można.

  • Trzygroszówka rygska
    • Aw. Popiersie zbrojne, ukoronowane, wokoło napIS rozdzielony: STEP. D. G. REX. PO. D. (ux.) L. (ivoniae).
    • Rw. Między dwoma gwiazdami liczba III, pod którą herb miasta Rygi rozdzielający rok 15-83, a pod nim napis w czterech wierszach: GROS. ARG. TRIP. CIVI. RIGEN. Trzygroszówka rygska. Jest również znana trzygroszówka z r. 1586 liczba III. jest pomiędzy dwoma liliami.

Złoty polski[edytuj]

Złoty polski

Ryskie dukaty Króla Stefana zaliczają się do wielkich rzadkości w zbiorach. Źródła wymieniają takie dukaty z lat 1584 i 1585. Pierwszy z nich znajdował się w zbiorze Radziwiłłów w Berlinie.

Portugały[edytuj]

Portugał miasta Rygi

Jest to prawdziwa dziesięciodukatowa moneta wybita w Rydze w roku 1585. Stempel do niej starannie wykonany przez tego samego artystę, który stemple do ostatnich trojaków ~ tego roku przysposabiał.-Dotąd znany w kilku zaledwie okazach.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Literatura[edytuj]

  • Kazimierz Władysław Stężynski-Bandtkie – Numismatyka Krajowa Warszawa 1839 rok.
  • Kaźmirz Stronczyński – Dawne monety polskie – Piotrków 1885 r.
  • Ignacy Zagórski – Monety dawnej Polski jakoteż prowincyj i miast do niej niegdy należących z trzech wieków ...