Banan
![]() Kwiatostan gatunku Musa coccinea | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
banan | ||
Nazwa systematyczna | |||
Musa L. Sp. Pl. 1043. 1 Mai 1753[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
|
Banan (Musa L.) – rodzaj roślin z rodziny bananowatych (Musaceae Juss.). Według The Plant List w obrębie tego rodzaju znajduje się co najmniej 70 gatunków o nazwach zweryfikowanych i zaakceptowanych, podczas gdy kolejnych 5 taksonów ma status gatunków niepewnych (niezweryfikowanych)[4]. Występuje naturalnie w strefie międzyzwrotnikowej Azji, Afryki i Australii. Część gatunków dostarcza jadalnych owoców[5]. Słowo banan pochodzi prawdopodobnie od arabskiego słowa banan, co oznacza palec[6] lub afrykańskiego języka wolof, w którym rośliny te określa się mianem banaana[7]. Gatunkiem typowym jest M. paradisiaca L.[3]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Musa_x_paradisiaca_-_Pisang_Mas.jpg/220px-Musa_x_paradisiaca_-_Pisang_Mas.jpg)
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Nierozgałęziona.
- Liście
- Gęste pokrywy liściowe pokrywają łodygę. Na szczycie znajduje się pióropusz podługowatych i dużych liści.
- Kwiaty
- Zebrane w szczytowy, duży, zwisający kwiatostan złożony z kwiatów grzebieniastych. Zapylane są one przez ptaki lub nietoperze.
- Owoce
- Żółtawa, podłużna, do 20 cm długa, mączysta jagoda z twardymi nasionami (większość bananów uprawianych do celów kulinarnych nasion jednak nie posiada). Pokryte średnio grubą skórką odrywającą się od miąższu. Miąższ ma strukturę mączną i jest koloru jasnożółtego[8].
- Osobny artykuł:
Cechy biologiczne
[edytuj | edytuj kod]Bylina. Bananowce do prawidłowego rozwoju potrzebują klimatu ciepłego i wilgotnego. Wysoka jakość owoców zależy od dużej ilości wody i wysokiej temperatury, w związku z czym zasięg ich uprawy ogranicza izoterma 20 °C. Najlepsze wyniki osiąga się przy opadach wynoszących 120-150 mm miesięcznie. Wymagania glebowe roślin nie są duże, chronią glebę przed erozją.
Według badań z 2008 roku dojrzałe banany fluoryzują pod wpływem światła ultrafioletowego. Jest to związane z degradacją chlorofilu, prowadzącą do nagromadzenia się fluorescencyjnego produktu na skórze owocu[9].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja i podział według APWeb (2001...)
Rodzaj należący do rodziny bananowatych (Musaceae), rzędu imbirowce (Zingiberales), kladu jednoliścienne (monocots) w obrębie Klad okrytonasiennych[2].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist ), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina bananowate (Musaceae Juss.). podrodzina Musoideae Eaton, plemię Museae Benth., rodzaj banan (Musa L.)[10].
- Wybrane gatunki[4]
|
|
- Mieszańce międzygatunkowe
- Musa × alinsanaya R.V.Valmayor
- Musa × paradisiaca L. – banan zwyczajny, b. właściwy, b. rajski, pizang, muza
Główne uprawy
[edytuj | edytuj kod]Niektóre gatunki, zwłaszcza banan zwyczajny są roślinami uprawianymi dla owoców. Główni producenci to: Indie, Chiny, Uganda, Filipiny, Ekwador, Brazylia. Największymi krajami eksportującymi banany są: Ekwador, Kostaryka, Filipiny, Kolumbia i Gwatemala ich eksport stanowi w sumie ok. 2/3 światowego eksportu tych owoców. Dziesięciu głównych producentów wyprodukowało około dwóch trzecich łącznej produkcji światowej w 2012 roku. Trzech największych producentów nie należy do największych eksporterów, jedynie Filipiny mają znaczącą pozycję zarówno w produkcji jak i eksporcie. Banany, tak jak i kawa, dominowały w eksportowej gospodarce Ameryki Środkowej w XX wieku. Te dwie rośliny w roku 1930 miały udział w eksporcie z tego regionu wynoszący 75%, a 30 lat później 67%. Z tego powodu większość krajów Ameryki Środkowej nazwanych jest „republikami bananowymi”.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-18] (ang.).
- ↑ a b c Musa. Index Nominum Genericorum (ING). [dostęp 2009-06-01]. (ang.).
- ↑ a b Musa. The Plant List. [dostęp 2015-07-12]. (ang.).
- ↑ Szczepan Pieniążek: Sadownictwo. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1976.
- ↑ Dan Keppel, Banana, Hudson Street Press, 2008; s. 44
- ↑ Banana. [w:] Merriam-Webster [on-line]. [dostęp 2011-09-17]. (ang.).
- ↑ M. – P. Bonnassieux i inni, Podręczny słownik owoców, Leksykon PWN, 1974 .
- ↑ Ripe bananas glow bright blue [online], www.rsc.org [dostęp 2016-02-05] .
- ↑ Crescent Bloom: Musa. The Compleat Botanica. [dostęp 2008-12-18]. (ang.).