Mydło potasowe (preparat farmaceutyczny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Mydło potasowe (łac. Sapo kalinus FP X, syn. Sapo viridis, mydło zielone) - preparat galenowy do użytku zewnętrznego, sporządzany według przepisu farmakopealnego. W Polsce na stan obecny (2017) skład określa monografia narodowa zamieszczona w Farmakopei Polskiej X 2014. Preparat stanowi mieszaninę soli potasowych kwasów tłuszczowych w wodzie. Zawartość kwasów tłuszczowych powinna wynosić nie mniej niż 40% (m/m). Otrzymywany w procesie zmydlania (ogrzewanie oleju lnianego z roztworem wodnym wodorotlenku potasu w obecności niewielkiej ilości etanolu)[1].

Mydło potasowe jest zasadową (pH ok. 7-8) mazistą, janożółtą (cytrynową), żółtobrunatną bądź brunatną, miękką, przeświecającą masą o charakterystycznym zapachu i konsystencji przypominającej nieco galaretkę.Łatwo rozpuszczalne w wodzie i etanolu. Zakres barwy uzależniony jest od partii użytego do produkcji oleju lnianego. Posiada właściwości myjące, odkażające, odtłuszczające, wysuszające oraz rozmiękczające skórę. Nie powinno wykazywać zjełczałej lub tranowej woni. Może być stosowane samodzielnie per se, jednak najczęściej stanowi składową preparatów złożonych sporządzanych w recepturze aptecznej (m.in. maści Lenartowicza, maści Wilkinsona, ciekłego mydła krezolowego, spirytusu mydlanego)[2].

obowiązujący przepis FP X

Olej lniany pierwszego tłoczenia (Lini oleum virginale) 43 cz.
Potasu wodorotlenek (Kalii hydroxidum) 8,2 cz.
Etanol 96% (Ethanolum 96 per centum) 5 cz.
Woda oczyszczona (Aqua purificata) q.s.[3]

Wodorotlenek potasu rozpuścić w 45 ml wody oczyszczonej. Olej lniany pierwszego tłoczenia zmieszać z roztworem wodorotlenku potasu, dodać 96% etanol i mieszając ogrzewać na łaźni wodnej utrzymując temp. 70-75°C. Ogrzewanie prowadzi się do całkowitego procesu zmydlenia, tj. gdy 1 g próbki zmieszanej z 10 g wody oczyszczonej tworzy roztwór przezroczysty. Mieszaninę ochłodzić i zważyć. Następnie uzupełnić gorącą wodą do 100 cz. lub w miarę potrzeby odparować.[1]

Obecnie jest produkowane przemysłowo przez polskiego wytwórcę.[4] Może być także sporządzane w zakresie receptury aptecznej jako lek apteczny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mydło potasowe jako preparat galenowy jest ujęte w farmakopeach wielu krajów, nie ma jednak swojej monografii w Farmakopei Europejskiej. Monografie narodowe tego preparatu są niejednolite (różne składy).

Skład i metoda przygotowania mydła potasowego na przestrzeni lat ulegał zmianom, np. skład wg Farmakopei Polskiej IV (1970 r.), zawierał inne proporcje oleju lnianego (50 cz.), wodorotlenku potasu (9,5 cz) i etanolu 95% (10 cz.), a także nieco odmienną metodę przygotowywania[5].

Historyczna nazwa Sapo viridis - mydło zielone, która obecnie (FP X 2014) jest uznawana za farmakopealny synonim Sapo kalinus dawniej odnosiła się do gatunku mydła potasowego o zielonkawym zabarwieniu, spowodowanego użyciem do zmydlania tzw. surowego oleju lnianego bądź oleju z oliwek.

W innych krajach (m.in. Niemcy) istnieje kilka monografii mydła potasowego, np. Sapo kalinus (wg DAC)[6][7] - które jest odpowiednikiem aktualnego polskiego składu oraz Sapo kalinus olivaeatus - zmydlony olej z oliwek, Sapo kalinus venalis (wg DAB 6)[8][9] - z dodatkiem skrobi ziemniaczanej, Sapo kalinus albus - mydło potasowe wybielone, Sapo kalinus raffinatus -zmydlony rafinowany wysokooczyszczony olej lniany, Sapo kalinus unguinosus (Mollinum) (wg EB 6)[10] - zmydlony tłuszcz wieprzowy (smalec) z dodatkiem gliceryny, Sapo Terebinthinatus (wg EB 6)[11] - odmiana mydła potasowego, otrzymanego w procesie zmydlania olejku terpentynowego roztworem węglanu potasu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Farmakopea Polska IX supl. 2013 - w rozdziale Monografie Narodowe - równoważne z monografią szczegółową w FP IX supl. 2012 oraz monografią szczegółową w FP X 2014 , str. 4419 > skład, przygotowanie, nazwy polskie, łacińskie wraz z synonimami
  2. Opis surowca farmaceutycznego na stronie wyrtwórcy: http://pharma.octuss.com/index.php?strona,doc,pol,glowna,1341,0,249,1,1341,ant.html
  3. q.s. -> quantum satis - w ilości potrzebnej (wystarczającej).
  4. Oferta wytwórcy mydła potasowego - surowca farmaceutycznego: http://www.coel.krakow.pl/product/index/prod-68
  5. Farmakopea Polska IV, t. II 1970 r. > monografia szczegółowa Sapo kalinus - str. 416
  6. Deutscher Arzneimittel-Codex 2014/1 (DAC 2014/1) - Neues Rezeptur-Formularium (DAC/NRF) str. 205 > monografia Kaliseife
  7. Oferta niemieckiego wytwórcy: http://www.caelo.de/suche.html?showform=1&sword=kaliseife&searchmenu=auto&prodsuche_button=Suchen
  8. Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6) > str. 606
  9. Oferta niemieckiego wytwórcy:http://www.caelo.de/suche.html?showform=1&sword=+Schmierseife&searchmenu=auto&prodsuche_button=Suchen
  10. Ergänzungsbuch 6 zum DAB, Erg.-B. 6, 1941 (EB 6), Monografia szczegółowa Sapo unguinosus - str. 216
  11. Ergänzungsbuch 6 zum DAB, Erg.-B. 6, 1941 (EB 6), Monografia szczegółowa Sapo Terebinthinatus - str. 217