Obiela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obiela
Ilustracja
Obiela Korolkowa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj obiela
Nazwa systematyczna
Exochorda J. Lindley
Gard. Chron. 1858: 925. 18 Dec 1858[2]
Typ nomenklatoryczny
E. grandiflora (W. J. Hooker) J. Lindley[2]

Obiela, egzochorda[3] (Exochorda Lindley) – rodzaj roślin należący do rodziny różowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia obejmuje 3[4] do 5[3] gatunków, przy czym przez niektórych łączone są one też jako odmiany jednego gatunku – obieli wielkokwiatowej Exochorda racemosa[5]. Występują one w środkowej i wschodniej Azji, na wschodzie sięgając po Półwysep Koreański[4][3] i Japonię[6]. Rozpowszechnione szeroko jako rośliny ozdobne, introdukowane zostały do Ameryki Północnej, Europy i Australii[7]. W Polsce najczęściej spotykana, i tylko w uprawie, jest obiela wielkokwiatowa E. racemosa[3]. Inne gatunki są rzadkie i występują głównie w kolekcjach botanicznych[3].

Rośliny uprawiane jako ozdobne, wyróżniające się dużymi kwiatami, podobnymi do kwiatów jabłoni. Cenione są także z powodu obfitości kwitnienia i dużej mrozoodporności oraz małych wymagań w uprawie[3]. Kwitnienie następuje wiosną i trwa do trzech tygodni[8]. Jako walor wskazywane są także oryginalne z kształtu owoce[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzewy osiągające od 3 do 5 m wysokości[7], o pędach nagich[3] lub nieco owłosionych na najmłodszych odcinkach i tylko wiosną[4], prosto wznoszących się i rozpościerających się; młodsze, cienkie pędy kanciaste[7]. Pąki jajowate, okryte łuskami, tępe lub zaostrzone[7]. Krótkopędów brak[4].
Liście
Opadające na zimę. Skrętoległe, bez przylistków lub z drobnymi i szybko opadającymi[4]. Liście ogonkowe, ale ogonki czasem bardzo krótkie[7] (największe u E. korolkowii osiągają do 2,5 cm długości i są czerwonawe[3]). Blaszka liściowa eliptyczna do podługowato-jajowatej osiągająca zwykle do 4,5 cm, ale czasem do 9 cm długości[7]. Zwykle całobrzega, czasem z nielicznymi ząbkami w górnej części lub u nasady blaszki[7][3]. Blaszka liści naga, czasem owłosiona od spodu[7].
Kwiaty
Obupłciowe, okazałe, osiągające od 2,5 do 5 cm średnicy[3], zebrane po 4–10 we wyrastające na szczytach pędów[7], wąskie grona wznoszące się lub przewisające[3]. Oś kwiatostanu naga lub początkowo (przed kwitnieniem) słabo owłosiona, z przysadkami[7]. Hypancjum płytko dzwonkowate[4]. Działki kielicha w liczbie 5, są krótkie i szerokie. Płatki korony także w liczbie 5, białe (też kremowe[9]), szerokojajowate, u nasady zwężone w paznokieć[4], czasem bywają nieco wycięte na szczycie[3]. Pręcików jest 15 lub 30, osadzone są na krótkich nitkach (pręciki są krótsze od płatków[7]) wyrastających z krążka miodnikowego[3]. Zalążnia górna[4], tworzona jest przez 5 owocolistków przyrośniętych do siebie tylko centralnie, poza tym szeroko (gwiaździście) rozpostartych, zawierających po 1–2 zalążki w komorach. Szyjek słupka 5[4][7].
Owoce
Pięciokanciaste do gwiazdkowatych torebki (też opisywane jako mieszki[3][6]) rozpadające się po dojrzeniu[7][3], zawierające 1–2 oskrzydlone nasiona w każdej z komór[7][3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj klasyfikowany jest w obrębie rodziny różowatych Rosaceae do podrodziny Amygdaloideae i w zależności od systemu do plemienia Exochordeae Schulze-Menz (1964)[6] lub plemienia Osmaronieae[10].

Wykaz gatunków[4][3]

Poza ww. notowana jest także obiela tienszańska Exochorda tienschanica Gontsch. o niejasnym statusie taksonomicznym[3].

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Obiele uprawiane są jako rośliny ozdobne[5][11]. W Polsce spotykane głównie w kolekcjach botanicznych i arboretach, ale ze względu na walory i odporność polecane są do „podstawowego doboru krzewów ozdobnych”[8].

Zaleca się sadzenie ich pojedynczo w małych ogrodach[9], a w parkach i zieleni osiedlowej w formie nasadzeń grupowych[12]. Dobrze prezentują się w zestawieniach z innymi krzewami, w tym zimozielonymi[9].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Obiele rozmnaża się z nasion (wysiewanych wiosną pod osłonami) lub za pomocą sadzonek[9]. Stosuje się sadzonki zielne pozyskiwane w maju–czerwcu i ukorzeniane w mieszance torfu i piasku (1:1) z użyciem kwasu indolilooctowego jako ukorzeniacza[12]. Odmiany i mieszańce rekomendowane są do szczepienia na obieli wielkokwiatowej[9].

Najlepiej rosną na stanowiskach słonecznych lub w półcieniu (im większe ocienienie, tym luźniejszy i bardziej pokładający się pokrój[11]), na glebie średniociężkiej do lekko spiaszczonej, ale na słabych glebach wrażliwe są na niedobór wilgoci[9]. Szkodzi im także silnie zasadowy odczyn gleby[11], dobrze natomiast znoszą ugniatanie gleby i susze atmosferyczne[8] Prześwietlanie krzewów wiosną sprzyja ich zwartemu rozkrzewianiu się i obfitemu kwitnieniu[9] (przycięcie 1/3 starych pędów sprzyja rozwojowi nowych odgałęzień zakończonych w następnym sezonie gronami kwiatów[11]).

Krzewy te są odporne na szkodniki i choroby[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-11-17].
  2. a b Exochorda. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-11-17].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. Tom III. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s. 112–115. ISBN 83-01-12029-0.
  4. a b c d e f g h i j Gu Cuizhi; Crinan Alexander: Exochorda Lindley. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-11-17].
  5. a b David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 357. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b c K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VI. Flowering Plants. Dicotyledons. Celestrales, Oxalidales, Rosales, Cornales, Ericales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 355. ISBN 978-3-642-05714-4.
  7. a b c d e f g h i j k l m n Arthur Haines: Exochorda Lindley. W: Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-11-17].
  8. a b c d Mieczysław Czekalski: Liściaste krzewy ozdobne o wszechstronnym zastosowaniu. 1. Poznań: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 2005, s. 96-97. ISBN 83-09-01789-8.
  9. a b c d e f g h Jaroslav Hofman, Jirina Kaplicka: Krzewy ozdobne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1971, s. 48.
  10. Exochorda. W: NCBI [on-line]. [dostęp 2019-11-17].
  11. a b c d Brian Davis: The gardener's illustrated encyclopedia of trees & shrubs. Emmaus: Rodale Press, 1987, s. 128. ISBN 0-87857-679-7.
  12. a b Jerzy Hrynkiewicz-Sudnik, Bolesław Sękowski, Mieczysław Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 288-289. ISBN 83-01-13434-8.