Order Zasługi (Węgry)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Węgierski Order Zasługi
Magyar Érdemrend
Awers
Awers łańcucha orderu I Klasy (1991)
Awers
Awers insygniów IV Klasy
(odmiana cywilna)
Awers
Awers orderu (wzory: 1945 i 1991)
Baretka
Baretka orderu V klasy
(odmiana cywilna)
Baretka
Baretka orderu V klasy
(odmiana wojskowa)
Ustanowiono 1922 (ustanowienie)
1935 (jako order)
1945 (zniesienie)
1991 (wznowienie)
2012 (zmiana nazwy)
Powyżej Order Węgierski św. Stefana
Poniżej Łańcuch Korwina

Order Zasługi (węg. Magyar Érdemrend) – wysokie węgierskie odznaczenie państwowe, nadawane pod nazwą Krzyż Zasługi w latach 1922-1935, w latach 1935-1945 i od 1991 jako order. Występuje w dwóch kategoriach: cywilnej i wojskowej.

Historia[edytuj]

Lata 1922-1935[edytuj]

Nowopowstały w 1922 Węgierski Krzyż Zasługi (Magyar Érdemkereszt) podzielono na:

  • Krzyż Wielki (Nagykeresztje),
  • I Klasa (I. Osztály),
  • II Klasa z Gwiazdą (II. Osztályhoz Csillag),
  • II Klasa (II. Osztály),
  • III Klasa (III. Osztály),
  • IV Klasa (IV. Osztály),
  • V Klasa (V. Osztály),

dodatkowo:

  • Srebrny Medal Zasługi (Ezüst Érdemérem),
  • Brązowy Medal Zasługi (Bronz Érdemérem).

Lata 1935-1945[edytuj]

Zmiana statutów z 1935 zmieniła nazwę na Węgierski Order Zasługi (Magyar Érdemrend), podniosła status odznaczenia do rangi orderu i ustaliła nowy podział, zmieniony jeszcze po rozpoczęciu II wojny światowej:

  • Łańcuch (Lánca), dodany w 1939,
  • Krzyż Wielki ze Świętą Koroną (Szent Koronával ékesített Nagykeresztje), do 1939 Krzyż Wielki,
  • Krzyż Wielki (Nagykeresztje), do 1939 I Klasa,
  • Krzyż Komandorski z Gwiazdą (Középkeresztje Csillaggal),
  • Krzyż Komandorski (Középkeresztje),
  • Krzyż Oficerski (Tisztikeresztje),
  • Krzyż Kawalerski (Lovagkeresztje),

dawną V Klasę podzielono na trzy stopnie Krzyża Zasługi:

  • Złoty Krzyż Zasługi (Arany Érdemkereszt),
  • Srebrny Krzyż Zasługi (Ezüst Érdemkereszt),
  • Brązowy Krzyż Zasługi (Bronz Érdemkereszt),

pozostawiając dodatkowe medale:

  • Srebrny Medal Zasługi (Ezüst Érdemérem),
  • Brązowy Medal Zasługi (Bronz Érdemérem),

oraz:

  • Medal „Signum Laudis” („Signum Laudis” Érem) – srebrny z listewką, srebrny i brązowy,
  • Medal Zasługi Pełnej (Teljes Elismerés Érem) – cywilny,
  • Medal Zasługi Szczególnie Wybitnej (Különös Dicsérő Elismerés Érem) – wojskowy, trzy rodzaje odznak wieszanych na szyi,
  • Medal Dzielności (Bátorsági Érem) – srebrny.

Za zasługi wojenne od 1939 order mógł być nadany z mieczami (w kategorii wojskowej).

Od 1991[edytuj]

Wznowiony został w 1991 i do 2012 nadawany był pod nazwą Order Zasługi Republiki Węgierskiej (węg. Magyar Köztársasági Érdemrend, a później jako Węgierski Order Zasługi (węg. Magyar Érdemrend)[a]). Do 2012 roku był najwyższym odznaczeniem państwowym Węgier. Na podstawie nowych przepisów z 2011 najwyższym wedle starszeństwa stał się wznowiony w 2012 Węgierski Order Świętego Stefana.

Order dzieli się pięć klas i nadawany jest w dwóch odmianach (cywilnej i wojskowej).
W I klasie wprowadzono stopień specjalny (istnieje wyłącznie w odmianie cywilnej), nadawany wyłącznie monarchom lub głowom państw:

  • Stopień specjalny (od 2012 r): Krzyż Wielki z Łańcuchem i Złotopromienną Gwiazdą (Nagykeresztje a Lánccal és az Aranysugaras Csillaggal)

[w okresie 1991-2012 Krzyż Wielki z Łańcuchem (Nagykeresztje a Lánccal)]

  • Klasa I: Krzyż Wielki (Nagykeresztje)
  • Klasa II: Krzyż Komandorski z Gwiazdą (Középkeresztje a Csillaggal)
  • Klasa III: Krzyż Komandorski (Középkeresztje)
  • Klasa IV: Krzyż Oficerski (Tisztikeresztje)
  • Klasa V: Krzyż Kawalerski (Lovagkeresztje)

Wielkim Mistrzem i Kawalerem Krzyża Wielkiego z Łańcuchem i Złotopromienną Gwiazdą jest urzędujący prezydent Węgier.

Z Węgierskim Orderem Zasługi powiązany jest trójstopniowy Węgierski Krzyż Zasługi.

Insygnia[edytuj]

Oznaką Węgierskiego Orderu Zasługi jest emaliowany na biało, krzyż kawalerski (pattée) – o ramionach rozszerzających się linią prostą; z bordiurą zieloną w odmianie cywilnej, a czerwoną w wojskowej, dodatkowo złocony na krawędziach. Pośrodku krzyża medalion (otoczony złoconym na krawędziach, emaliowanym na zielono wieńcem laurowym) emaliowany na czerwono z Herbem Węgier. Oznaka odmiany cywilnej orderu jest zawieszona na zielonej wstążce z czerwono-białą bordiurą, zaś odmiany wojskowej na wstążce czerwonej z zielono-białą bordiurą:

  • Klasa I:
    • Krzyż Wielki z Łańcuchem i Złotopromienną Gwiazdą – oznaka zawieszona poprzez złotą zawieszkę w formie dwóch laurowych gałązek na wąskim złotym łańcuchu. Gwiazda orderowa złota, ośmiopromienna z nałożoną na niej oznaką. Gwiazdę nosi się na lewej piersi.
    • Krzyż Wielki – oznaka zawieszona na wielkiej wstędze noszonej przez prawe ramię do lewego boku. Gwiazda orderowa srebrna, ośmiopromienna z nałożoną na niej oznaką. Gwiazdę nosi się na lewej piersi.
  • Klasa II: oznaka zawieszona na wstędze noszonej na szyi. Gwiazda orderowa srebrna, ośmiopromienna o skróconych czterech promieniach (co drugi) z nałożoną na niej oznaką. Gwiazdę nosi się na lewej piersi.
  • Klasa III: oznaka zawieszona na wstędze noszonej na szyi.
  • Klasa IV: oznaka bez wstążki, na agrafie; noszona na lewej piersi.
  • Klasa V: oznaka zawieszona na wstążce noszonej na lewej piersi.
Baretki odmiany cywilnej
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep 1class Collar BAR.svg
Krzyż Wielki z Łańcuchem i Złotopromienną Gwiazdą
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 1class BAR.svg
Krzyż Wielki
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 2class BAR.svg
Krzyż Komandorski z Gwiazdą
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 3class BAR.svg
Krzyż Komandorski
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 4class BAR.svg
Krzyż Oficerski
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 5class BAR.svg
Krzyż Kawalerski
Baretki odmiany wojskowej
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (military) 1class BAR.svg
Krzyż Wielki
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (military) 2class BAR.svg
Krzyż Komandorski z Gwiazdą
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (military) 3class BAR.svg
Krzyż Komandorski
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (military) 4class BAR.svg
Krzyż Oficerski
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (military) 5class BAR.svg
Krzyż Kawalerski

Odznaczeni[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry).
 Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry).

Uwagi

  1. Zmiana nazwy orderu została dokonana w związku ze zmianą nazwy państwa, z Republika Węgierska na Węgry

Bibliografia[edytuj]