Krzyż lotaryński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kamienny herb z zamku w Bratysławie

Krzyż lotaryński – (z jęz. fr. Croix de Lorraine lub Croix d'Anjou), w Polsce zwany również andegaweńskim, patriarszym, litewskim lub jagiellońskim.

Historia[edytuj]

Za pośrednictwem Cyryla i Metodego podwójny krzyż bizantyjski trafił do Państwa wielkomorawskiego na terenie obecnych Moraw i Słowacji. Znalazł tu swe miejsce związane z kultem chrześcijańskim oraz pojawił się na tarczach herbowych. Do Lotaryngii dotarł przez związek wielkomorawskiego księcia Świętopełka I z władcą Lotaryngii – Zwentiboldem, którego Świętopełk był ojcem chrzestnym. Na zachodzie Europy znany jest jako krzyż lotaryński. W połowie XVI wieku znany był również jako Karawaka w Hiszpanii i we Włoszech. Krzyż ten zasłynął jako cudowny środek chroniący od moru dla tych, którzy się przed nim modlili albo go nosili. Karawaka dotarła do Polski z Włoch w roku 1545 jako relikwiarz oraz krzyż kamienny stawiany przy wsiach i miastach, aby uchronić je przed wszelką zarazą.

Symbol ten był wzorowany na prawdziwej relikwii, przechowywanej i chronionej przez siostry z zakonu Córek Serca Maryi w ich klasztorze w Baugé. Ten wysoki na 27 centymetrów krzyż o podwójnych ramionach, podobno zbudowany z fragmentów "Prawdziwego Krzyża", został przywieziony z Krety do Anjou w 1244 roku przez rycerza Jeana d'Alluye'a, pana na Château-Lavallière, który najprawdopodobniej był templariuszem. Podarował on krzyż opactwu cystersów w La Boissière, gdzie relikwia pozostawała aż do wybuchu wojny stuletniej, kiedy książęta d'Anjou (Andegawenii) zabrali ją do zamku w Angers. Czteroramienny krzyż stał się symbolem Lotaryngii, dzięki księciu René Andegaweńskiemu, który umieszczał go jako swój herb na pieczęciach i monetach. Znak ten rozpowszechnił się w 1477 r., kiedy książę Lotaryngii René II ozdobił nim swe proporce w bitwie pod Nancy. Po zwycięskiej bitwie książę nazwał go krzyżem lotaryńskim z wdzięczności za to, że pomógł mu pokonać wrogów.

W okresie II wojny światowej krzyż lotaryński był symbolem Wolnej Francji.

Symbolem krzyża lotaryńskiego pieczętują się także organizacje służby zdrowia walczące z gruźlicą.

Obecnie znajduje się m.in. w herbie Litwy, herbie Słowacji i herbie Węgier.

Ciekawostki[edytuj]

Krzyż lotaryński był herbem królewskim Władysława II Jagiełły. Dziś jest używany jako logo Prawicy Rzeczypospolitej, partii politycznej założonej przez Marka Jurka. Występuje też w herbie województwa świętokrzyskiego i w herbach większości powiatów tego województwa.

W serialu Magnum tytułowy bohater i jego koledzy noszą sygnety z tym znakiem.

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • P. Dudziński: Alfabet heraldyczny, Warszawa 1997
  • J. Michta: Heraldyka samorządowa województwa świętokrzyskiego i jej symbolika, Kielce 2000
  • G. Patton, R. Mackness: Święty skarb, Amber, 1999

Linki zewnętrzne[edytuj]