Herb Węgier

Herb Węgier
	; Węgierski Herb Państwowy
	Warianty
	; Herb używany przez węgierski rząd
	; Węgierski Herb Królewski
	Informacje
Użycie	od 896 roku

Herb Węgier – jeden z symboli narodowych Węgier. Parlament węgierski w 1989 roku przywrócił tradycyjny herb tego kraju.

Opis

Herb Węgier przedstawiany jest na tarczy dwupolowej, podzielonej pionowo. Po prawej (heraldycznie, od strony trzymającego tarczę), w polu srebrnym cztery czerwone pręgi, w polu lewym, czerwonym, krzyż lotaryński srebrny, wyrastający ze złotej, otwartej korony wieńczącej środkowy szczyt potrójnej zielonej góry. Nad tarczą umieszczona jest Korona Świętego Stefana.

Symbolika

Cztery pasy (pręgi) reprezentują cztery główne rzeki historycznych Węgier (Dunaj, Cisa, Drawa, Sawa). Trzy wzgórza oznaczają góry historycznych Węgier: Tatry, Fatrę, Matrę. Korona na szczycie pagórka symbolizuje dążenie do niepodległości Węgier. Krzyż, pierwotnie przedstawiany jako pojedynczy krzyż łaciński symbolizuje krzyż, który otrzymał od Papieża Sylwestra II, pierwszy król Węgier – Święty Stefan I Wielki, aby przypominał mu o misji chrystianizacji Węgier.

Historia

Narodowe symbole Węgier przechodziły szereg przeobrażeń, oddających historyczne przemiany. Przyjęło się nazywanie herbu z pręgami "starym" herbem, a z krzyżem "nowym". Nazwy te są mylące, gdyż prawdopodobnie starszy rodowód ma herb z krzyżem, gdyż niektórzy heraldycy wyprowadzają jego symbolikę jeszcze z czasów misji Świętych Cyryla i Metodego.

W najstarszej ikonografii przedstawianie są zazwyczaj oba herby razem, choć na oddzielnych tarczach. Niekiedy, zwłaszcza w starszych źródłach krzyż lotaryński umieszczany bywa na srebrnym (białym) polu. Jednym z najstarszych wyobrażeń herbów jest miniatura przedstawiająca Świętego Władysława I w namiocie ozdobionym obu herbami, umieszczona w Chronicon Pictum (węg. Képes Krónika), iluminowanym rękopisie z połowy XIV wieku Późniejsza kronika Jana Thuroczy, datowana na drugą połowę XV wieku przedstawia herby oddzielnie, przy postaci króla Stefana II lub razem, na tarczy czteropolowej, wraz z herbem Czech i rodowym herbem Korwinów jako przynależne Maciejowi Korwinowi. Z samą srebrną tarczą z pasami spotyka się wizerunki m.in. Emeryka i Wacława III Czeskiego. Królowie z dynastii andegaweńskiej używali zazwyczaj herbu dwupolowego, łączącego stary herb Węgier i lilie andegaweńskie. Jednak np. Ludwik Andegaweński, król Węgier, Polski i Czech używał tarczy czteropolowej z herbami wyżej wzmiankowanym dwupolowym, herbem Polski, nowym herbem Węgier i herbem Dalmacji.

Również materiał sfragistyczny i numizmatyczny z XII i XIII wieku notuje oba herby węgierskie jednocześnie lub przemiennie.

Herbowi "pasiastemu" przypisuje się czasem hiszpańskie pochodzenie, związane z małżeństwem króla Emeryka z księżniczką Konstancją Aragońską. Niektórzy heraldycy traktują ten herb jako rodowy herb dynastii Arpadów, jest to jednak mało prawdopodobne, zważywszy że większość władców tej dynastii panowała w okresie przedheraldycznym, ponadto używała także drugiego herbu.

Od XIV wieku tzw. stary herb odnoszony jest najczęściej do południowej części królestwa, nowy zaś do północnej. Stąd też podobieństwo herbu Słowacji, będącej długo pod panowaniem królów węgierskich, do tzw. nowego herbu. Korona na szczycie pagórka zaczęła się pojawiać w XVII wieku prawdopodobnie jako symbol dążeń do pełnej suwerenności Węgier, w związku z turecką dominacją.

Stary herb Węgier
Nowy herb Węgier
Miniatura z kroniki Jana z Turoczy
Herb z czasów Dynastii Andegaweńskiej
Herby używane przez Zygmunta Luksemburskiego
Herb Władysława I
Herb Władysława V
Pieczęć Macieja Korwina

Herby na pieczęci Macieja Korwina

Prywatny Herb Macieja Korwina
Prywatny herb Beatrycze Aragońskiej
Herb Czech
Herb Luksemburga
Herb Łużyc Dolnych
Herb Moraw
Herb Austrii
Herb Galicji
Herb Śląska
Herb Dalmacji
Herb Hunyady

Herb Władysława II
Herb Ludwika II
Herb Jana I
Herb Jana II

Herb w obecnej postaci, na tarczy dwupolowej zaczął pojawiać się od XVI w., ale na stałe zagościł w węgierskiej heraldyce w XVIII w. Łączony był w herbie Habsburgów z innymi herbami podległych ich ziem, i zwykle umieszczany w pierwszym polu cztero- lub pięciodzielnej tarczy. Oficjalny herb państwowy Węgier w postaci zbliżonej do tej, jaka występuje obecnie pojawił się po raz pierwszy w 1848 r., w czasie powstania antyhabsburskiego pod wodzą Lajosa Kossutha i od jego nazwiska nazywany był godłem Kossutha. Istniała również wersja duża węgierskiego herbu z tego okresu. "Właściwy" był identyczny z aktualnym, ale nie zawierał korony. Ta do urzędowego herbu Węgier została dodana w 1867 roku, gdy monarchia austriacka przekształciła się w dualistyczną, austro-węgierską. Jednak ówczesny herb Węgier poza herbem "właściwym" (Herbem Kossutha), umieszczonym w centralnym punkcie, zawierał też symbole ziem wchodzących w skład ówczesnego Królestwa Węgier (Kraje Korony Świętego Stefana – drugi człon Austro-Węgier) tj.: Chorwacji, Siedmiogrodu, Fiume, Slawonii i Dalmacji, a od 1910 roku także Bośni i Hercegowiny. Herb te znany był w dwóch wersjach – "wielki", gdzie występowały postacie dwóch aniołów jako trzymacze heraldyczne oraz "średni" – pozbawiony tych ozdób. Ponadto na środku godła "średniego" i "dużego" znajdowała się (choć nie zawsze) tarcza herbowa Habsburgów Lotaryńskich

Herb Marii Teresy na terenie Cesarstwa
Herb Marii Teresy na terenie Węgier – protoplasta wielkiego herbu
Herb na sztandarze Honwedów z 1848 roku
Wielki Herb Kossutha z z 1848 roku
Herb Węgier od 1867 roku
Herb Węgier od 1915 roku

Herb Dalmacji
Herb Chorwacji
Herb Slawonii
Herb Galicji
Herb Lodomerii
Herb Raszki
Herb Serbii
Herb Kumanii
Herb Bułgarii
Herb Siedmiogrodu
Herb Fiume
Herb Bośni i Hercegowiny

W czasie krótkich rządów komunistów w 1919 roku (Węgierska Republika Rad) za herb służyła po prostu czerwona gwiazda.

Węgry pod rządami Miklósa Horthyego i Ferenca Szálasiego 1919–1945

W okresie międzywojennym (królestwo bez króla) używano różnych wersji herbu – dawnego tzw. Kossutha (nazywanego też "małym") – taki herb widniał na fladze państwowej. Natomiast sztandar regenta zawierał dawny herb "średni" – ze znakami dawnych Wielkich Węgier (bez symboli habsburskich). Sztandar ten symbolizował nadzieje i pragnienia sporej części społeczeństwa węgierskiego na odzyskanie utraconych terenów. W latach 1938–1944 "średni" herb znajdował się na chorągwiach i flagach wojennych.

W czasie krótkich rządów węgierskich faszystów (1944–1945) często używano jeszcze innego herbu – stary herb Węgier umieszczono na tle czerwonej litery H, a w tle znajdował się symbol strzałokrzyżowców.

Mały Herb Węgier
Wielki Herb Węgier
Herb Węgier za czasów rządów Ferenca Szálasiego 1944–1945

Herby Węgier w okresie komunistycznym 1945–1989

Po zakończeniu II Wojny Światowej, do 1949 r. herbem Węgier był tzw. herb Kossutha – wyglądający jak dzisiejszy herb Węgier, ale bez znajdującej się nad nim Korony Świętego Stefana.

Herb Węgier przyjęty w 1949 r. miał jakoby osobiście zaprojektować szef partii komunistycznej w tym kraju – Mátyás Rákosi, stąd jego potoczna nazwa "Herb Rákosiego". Całkowicie zrywało ono z używanym dotąd herbem Węgier. Zawiera typowe dla symboli państw socjalistycznych elementy jak czerwoną gwiazdę, młot (ale bez sierpa; rolnictwo symbolizował kłos zboża) i wieniec z kłosów. Jedynym narodowym elementem była szarfa w barwach węgierskiej flagi umieszczona u dołu herbu. Herb ten był w społeczeństwie bardzo niepopularny; kojarzono go ze znienawidzonym Rákosim oraz z prowadzonymi przez niego represjami politycznymi.
W czasie Powstania Węgierskiego. znajdujący się na ówczesnej fladze Węgier herb był powszechnie wycinany (wskutek tego flagi powstańcze miały w środku dziurę). Niechęć do tego symbolu spowodowała, iż po roku 1956 roku zrezygnowano z niego.

Przez krótki czas nieoficjalnie używano ponownie tzw. herbu Kossutha, a 1 października 1957 dotychczasowy herb został oficjalnie zastąpiony innym. Jego centralnym elementem zamiast skrzyżowanego młota i kłosa była tarcza w barwach flagi Węgier. Poza tą istotną zmianą nowy herb przypominał swojego poprzednika; poczyniono tylko pewne zmiany wyglądu wieńca, układu szarfy w barwach flagi i czerwonej gwiazdy. Herb ten, potocznie nazywane godłem Kádára (od nazwiska nowego przywódcy kraju), obowiązywał do 1989 roku.

Herb Węgier w latach 1945–1949
Herb Węgier w latach 1949–1956
Herb Węgier w latach 1956–1989

W demokratycznych Węgrzech powrócono do zmodyfikowanego herbu "małego" z Koroną Świętego Stefana.

Niektóre środowiska i partie prawicowe posługują się dla celów politycznych herbem Wielkich Węgier.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Herby Węgier w heraldyce europejskiej. heraldique-europeenne.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-22)].

[1] Republika Kosowa jest uznawana przez 105 ze 193 państw członkowskich ONZ, 23 z 28 UE i 24 z 28 NATO, w tym Polskę.

[2] Zakon stanowi suwerenny podmiot prawa międzynarodowego

[3] Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo

[A]

[B]

[C]

Państwa niepodległe	Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Czarnogóra Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Kazachstan Kosowo^[A] Liechtenstein Litwa Luksemburg Łotwa Macedonia Północna Malta Mołdawia Monako Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia San Marino Serbia Słowacja Słowenia Szwajcaria Szwecja Turcja Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy Zakon Maltański^[B]
Terytoria zależne	Gibraltar Guernsey Jersey Wyspa Man Wyspy Owcze
Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej	Naddniestrze^[C]