Orzesznik pięciolistkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orzesznik pięciolistkowy
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd bukowce
Rodzina orzechowate
Rodzaj orzesznik
Gatunek orzesznik pięciolistkowy
Nazwa systematyczna
Carya ovata (Mill.) K.Koch
Dendrologie 1:598. 1869
Synonimy

C. alba Nutt.

Owoce

Orzesznik pięciolistkowy (Carya ovata (Mill.) K.Koch), zwany także przeorzechem pięciolistkowym lub hikorą pięciolistkową – gatunek drzewa należącego do rodziny orzechowatych. Występuje naturalnie w Ameryce Północnej – od prowincji Quebec w Kanadzie po północno-wschodni Meksyk[2]. W Europie jest znany od dawna (1629). W Polsce jest czasami uprawiany w parkach północnej i zachodniej części kraju (np. w Arboretum w Glinnej, Arboretum w Karnieszewicach, Parku Południowym we Wrocławiu).

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo dorastające w Polsce do 31 m wysokości[3]. Korona jest wąska i wyniosła. Posiada długi pień, z którego wyrastają długie, lekkie i łukowato wygięte gałęzie. Bardzo łamliwy podczas porywistych wiatrów bądź burz[2].
Kora
Kora ma barwę jasnoszarą. Łuszcząca się wąskimi pasmami, które odstają od pnia. Przypuszcza się, że ma do służyć odstraszaniu wiewiórek, które żywią się owocami tego gatunku[2].
Pędy
Pędy są grube, często aksamitne. Przy pąkach zazwyczaj występuje czerwono-brązowy kutner[2].
Pąki
Pokryte są czarnymi łuskami. Pąk szczytowy jest gruby. Ma około 15 mm grubości. Ma barwę zielono-brązową bądź matowozłotą. Czasami bywa jedwabiście omszony[2].
Liście
Liście nieparzystopierzaste składające się z 5 (bardzo rzadko z 7) listków. Szczytowy listek jest największy i może osiągać nawet do 30 cm długości. Listki są eliptyczne lub odwrotnie jajowate, piłkowane. Listki są grube i często tłuste. Ogonek liściowy jest sztywny i jest zwykle owłosiony tylko u nasady. Są prawie nagie, choć rudawe owłosienie może się pojawiać na brzegach liści. Jesienią przebarwiają się na złotożółty kolor[2].
Kwiaty
Drobne, rozdzielnopłciowe. Kwiaty męskie zebrane w kotki, kwiaty żeńskie po kilka w kłosy na szczytach pędów.
Owoce
Kuliste do 6 cm średnicy, w grubej okrywie, pękającej i odpadającej po dojrzeniu. Orzech jest wyraźnie żebrowany i posiada cienką, białą skorupkę. Dość smaczny, jadalny[2].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w dolinach rzek, na zboczach, na równinach, na żyznych, dostatecznie wilgotnych glebach. Wchodzi w skład wielogatunkowych lasów liściastych. Jest wytrzymały na mrozy.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Podgatunki orzesznika pięciolistkowego:

  • Carya ovata var. australis, syn. C. australis lub C. carolinae-septentrionalis
  • Carya ovata var. ovata

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • W Ameryce jest uprawiany w licznych odmianach ze względu na cenne drewno, a także w przeszłości stanowił źródło pożywienia rdzennych amerykanów mimo iż owoce nie są tak smaczne jak Orzesznik jadalny Carya illinoinensis.
  • U nas uprawiany czasami w parkach jako roślina ozdobna.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-08].
  2. a b c d e f g Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 176. ISBN 978-83-7073-643-9.
  3. Shagbark hickory in the dendrological garden, Glinna. www.monumentaltrees.com. [dostęp 2015-11-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.