Paziowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paziowate
Papilionidae
Latreille, 1809
Paź królowej
Paź królowej
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd motyle
Podrząd Glossata
Infrarząd Heteroneura
(bez rangi) Ditrysia
(bez rangi) Obtectomera
Nadrodzina Papilionoidea
Rodzina paziowate

Paziowate, witezie, motylowce (Papilionidae) – rodzina motyli dziennych z nadrodziny Papilionoidea i infrarzędu Heteroneura. Obejmuje około 570 opisanych gatunków. Takson kosmopolityczny, ale większość gatunków tropikalnych.

Opis[edytuj]

Do rodziny zaliczane są jedne z największych i najpiękniejszych motyli świata. Największe gatunki osiągają ponad 25 cm rozpiętości skrzydeł[1] (O. alexandrae do 28 cm[2]). Głowa o czułkach krótkich, zwieńczonych buławką lub spłaszczonych u wierzchołka, a oczach dużych i nagich. Skrzydła są w stosunku do tułowia duże. Najczęściej przednie są szerokie, w obrysie trójkątne, zaś tylne okrągłe bądź wydłużone z charakterystycznym dla rodziny wklęsłym brzegiem tylnym i często opatrzone ogonkiem. Obie pary skrzydeł z żyłkami analnymi. Przednie o 4-5 żyłkach radialnych, dość szerokiej komórce środkowej i charakterystycznej żyłce aksylarnej[3]. Odnóża przednie dobrze wykształcone[3][2].

Biologia i ekologia[edytuj]

Gąsienice paziowatych żerują pojedynczo. Poczwarki leżące na ziemi w cienkim oprzędzie lub umocowane do roślin za kremaster i nitką w połowie długości[3].

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Przedstawiciele tej rodziny występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy[1]. Najwięcej gatunków zamieszkuje rejony tropikalne[2]. Z Polski podawano 5 gatunków: paź królowej, paź żeglarz, niepylak apollo, niepylak mnemozyna i zygzakowiec kokornakowiec[3], z których ostatni przed 1960 rokiem[4]. W Polsce oba niepylaki podlegają ścisłej, a paź żeglarz częściowej ochronie gatunkowej[5].

Systematyka[edytuj]

Paziowate stanowią jedną z siedmiu rodzin w nadrodzinie Papilionoidea, tworzącą wraz z 12 innymi nadrodzinami klad Obtectomera. W 2011 roku należało do paziowatych 570 opisanych gatunków z 32 rodzajów[6]. Dzieli się je na trzy podrodziny[7][8]:

Przypisy

  1. a b Michael A. Morris: Threatened swallowtail butterflies of the world: the IUCN red data book. Gland, Switzerland: IUCN, 1985, s. 7, 9. ISBN 2-88032-603-6.
  2. a b c David Carter: Kolekcjoner: Motyle. Warszawa: Wiedza i Życie, 1993, s. 46.
  3. a b c d Mieczysław Krzywicki: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 65-66. Bielinki – Pieridae, Motylowce – Papilionidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1962, s. 34-37.
  4. Christopher Jonko: Papilionidae Polski. W: Motyle Europy [on-line]. [dostęp 2015-01-18].
  5. Na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1348).
  6. Erik J. van Nieukerken, Lauri Kaila, Ian J. Kitching, Niels P. Kristensen, David C. Lees, Joël Minet, Charles Mitter, Marko Mutanen, Jerome C. Regier, Thomas J. Simonsen, Niklas Wahlberg, Shen-Horn Yen, Reza Zahiri, David Adamski, Joaquin Baixeras, Daniel Bartsch, Bengt Å. Bengtsson, John W. Brown, Sibyl Rae Bucheli, Donald R. Davis, Jurate De Prins, Willy De Prins, Marc E. Epstein, Patricia Gentili-Poole, Cees Gielis, Peter Hättenschwiler, Axel Hausmann, Jeremy D. Holloway, Axel Kallies, Ole Karsholt, Akito Y. Kawahara, Sjaak (J.C.) Koster, Mikhail V. Kozlov, J. Donald Lafontaine, Gerardo Lamas, Jean-François Landry, Sangmi Lee, Matthias Nuss, Kyu-Tek Park, Carla Penz, Jadranka Rota, Alexander Schintlmeister, B. Christian Schmidt, Jae-Cheon Sohn, M. Alma Solis, Gerhard M. Tarmann, Andrew D. Warren, Susan Weller, Roman V. Yakovlev, Vadim V. Zolotuhin, Andreas Zwick. Order Lepidoptera Linnaeus, 1758. „Zootaxa”. 3148, s. 212–221, 2011. [dostęp 2014-04-16]. 
  7. Taxonomy browser (ang.). [dostęp 13.11.2010].
  8. a b c Christoph L. Häuser: Papilionidae – revised GloBIS/GART species checklist (2nd draft). 2005. [dostęp 2015-01-18].
  9. Vazrick Nazari, Evgueni V. Zakharov, Felix A. H. Sperling. Phylogeny, historical biogeography, and taxonomic ranking of Parnassiinae (Lepidoptera, Papilionidae) based on morphology and seven genes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 42, s. 131–156, 2007. Elsevier.