Pelikany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pelikanowate)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pelikany
Pelecanidae[1]
Rafinesque, 1815
Przedstawiciel rodziny – pelikan australijski (P. conspicillatus)
Przedstawiciel rodziny – pelikan australijski (P. conspicillatus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd pelikanowce
Rodzina pelikany
Typ nomenklatoryczny

Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758

Synonimy

Rodzaju:

Rodzaje

Pelikany[9], pelikanowate (Pelecanidae) – monotypowa rodzina ptaków z rzędu pelikanowych (Pelecaniformes).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzina pelikanowatych obejmuje gatunki wodne zamieszkujące cały świat poza okolicami okołobiegunowymi, wschodnią częścią strefy klimatu umiarkowanego Ameryki Południowej, północno-zachodnią Afryką oraz Nową Zelandią i Oceanią[10]. Gatunki Starego Świata preferują wody śródlądowe, podczas gdy zamieszkujące Nowy Świat to ptaki morskie.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 105–188 cm; masa ciała 3,5–15 kg; rozpiętość skrzydeł 203–360 cm; długość dzioba 265–500 mm; samce są większe, cięższe i mają dłuższe dzioby niż samice[11]. Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

  • długi, prosty dziób, silnie grzbieto-brzusznie spłaszczony
  • szczęka górna haczykowato zakończona
  • pod żuchwą skórny worek, odcedzający wodę i ułatwiający połykanie większych ryb
  • krótkie, grube nogi
  • cztery silne, połączone błoną pławną palce
  • na głowie lub szyi w okresie godowym nagie fragmenty skóry przybierają jaskrawe kolory
  • duże skrzydła
  • doskonali lotnicy (zarówno w locie czynnym, jak i szybowcowym)
  • pożywienie stanowią zwierzęta morskie
  • często poluje zespołowo
  • kolonie lęgowe na drzewach, ziemi lub w trzcinach
  • w zniesieniu 1 do 4 jaj
  • gniazdownik.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Pelecanus: gr. πελεκαν pelekan, πελεκανος pelekanos „pelikan”[12].
  • Onocrotalus: łac. onocrotalus „pelikan”, od gr. ονοκροταλος onokrotalos „pelikan”[13]. Gatunek typowy: Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758.
  • Alcatras: hiszp. Alcatras „pelikan”[14]. Gatunek typowy: Pelecanus occidentalis Linnaeus, 1766.
  • Catoptropelicanus: gr. κατοπτρον katoptron „lustro”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[15]. Gatunek typowy: Catoptropelicanus perspicillatus Reichenbach, 1852 (= Pelecanus conspicillatus Temminck, 1824).
  • Cyrtopelicanus: gr. κυρτος kurtos „nabrzmiały, wydęty”, od κυπτω kuptō „wyginać, zginać”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[16]. Gatunek typowy: Pelecanus trachyrhynchos Latham, 1790 (= Pelecanus erythrorhynchos J.F. Gmelin, 1789).
  • Leptopelicanus: gr. λεπτος leptos „delikatny, smukły”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[17]. Gatunek typowy: Pelecanus fuscusJ.F. Gmelin, 1789 (= Pelecanus conspicillatus Temminck, 1824).
  • Metapelecanus: gr. μετα meta „obok, tuż przy”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[18]. Gatunek typowy: Pelecanus roseus J.F. Gmelin, 1789 (= Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758).
  • Neopelecanus: gr. νεος neos „nowy”; rodzaj Pelecanus Linnaeus, 1758[19]. Gatunek typowy: Pelecanus rufescens J.F. Gmelin, 1789.
  • Sacrificator: łac. sacrificator, sacrificatoris „ktoś kto się poświęca”, od sacrificare „ofiarować poświęcenie”, od sacrum „obrzęd, kult”, od sacer, sacra „poświęcony”; facere „robić”[20]. Gatunek typowy: Pelecanus crispus Bruch, 1832 (= Pelecanus onocrotalus Linnaeus, 1758).

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Ostatnie prace DNA wskazują, że gatunki z tego rodzaju dzielą się na trzy dobrze zdefiniowane klady: klad ze Starego Świata, klad monotypowy (Pelecanus onocrotalus, słabo powiązany z kladem Starego Świata) oraz klad Nowego Świata[21]. Do rodziny należy jeden rodzaj z następującymi gatunkami[9]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pelecanidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. P.H.G. Moehring: Geslachten der vogelen. Amsteldam: Pieter Meijer, 1758, s. 51. (niderl.)
  3. J. Hermann: Tabula affinitatum animalium olim academico specimine edita: nunc uberiore commentario illustrata cum annotationibus ad historiam naturalem animalium augendam facientibus. Argentorati: Impensis Joh. Georgii Treuttel, Bibliopolae, 1783, s. 165, 235. (łac.)
  4. a b c H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. vii. (niem.)
  5. a b A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 206, 1922 (ang.). 
  6. H. von Boetticher. „Verhandlungen der Deutschen Zoologischen Gesellschaft”. 44, s. 65, 1949 (niem.). 
  7. Pelecanus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2009-07-28]
  8. C. Linneaus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 132. (łac.)
  9. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Pelecanidae Rafinesque 1815 - pelikany - Pelicans (Wersja: 2017-12-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-07-17].
  10. F. Gill & D. Donsker: Hamerkop, Shoebill, pelicans, boobies & cormorants (ang.). IOC World Bird List: Version 8.2. [dostęp 2018-07-17].
  11. A. Elliott: Family Pelecanidae (Pelicans). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 309–311. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)
  12. Jobling 2018 ↓, s. Pelecanus.
  13. Jobling 2018 ↓, s. Onocrotalus.
  14. Jobling 2018 ↓, s. Alcatras.
  15. Jobling 2018 ↓, s. Catoptropelicanus.
  16. Jobling 2018 ↓, s. Cyrtopelicanus.
  17. Jobling 2018 ↓, s. Leptopelicanus.
  18. Jobling 2018 ↓, s. Metapelecanus.
  19. Jobling 2018 ↓, s. Neopelecanus.
  20. Jobling 2018 ↓, s. Sacrificator.
  21. M. Kennedy, S.A. Taylor, P. Nádvorník & H.G. Spencer. The phylogenetic relationships of the extant pelicans inferred from DNA sequence data. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 66 (1), s. 215–222, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2012.09.034 (ang.). 
  22. Ch.G. Sibley, B.L. Monroe Jr.: Distribution and Taxonomy of the Birds of the World. New Haven: Yale University Press, 1990. ISBN 0-300-04969-2. Cytat: za Instytutem Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  23. R.S. Ridgely, P.J. Greenfield: The Birds of Ecuador. Cz. 1: Status, Distribution, and Taxonomy. Nowy Jork: Cornell University Press, 2001. ISBN 0-8014-8720-X. Cytat: za Instytutem Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2018. [dostęp 2018-07-17]. (ang.)